Di sản và lễ hội

Dấu ấn nghìn năm từ ngôi chùa cổ bậc nhất đồng bằng Bắc Bộ

Khởi dựng từ thế kỷ XII, chùa Cổ Lễ gắn liền với công lao của Đức Thánh tổ Nguyễn Minh Không - Quốc sư triều Lý, ông tổ nghề đúc đồng Việt Nam, người nổi tiếng y thuật cứu dân, chữa khỏi bệnh cho vua Lý Thần Tông.

Khác với nhiều ngôi chùa cổ khác, chùa Cổ Lễ mang phong cách kiến trúc đặc trưng, kết hợp hài hòa phương Đông và phong cách Gô-tích phương Tây (thịnh hành thế kỷ XII -XVI). Toàn khu chùa gồm các hạng mục nổi bật như: Tháp Cửu phẩm liên hoa, Tam quan, Phật giáo hội quán, Phủ Mẫu, đền thờ Đức Thánh Trần, gác chuông Kim Chung Bảo Các... Trong đó, tháp Cửu phẩm liên hoa cao 9 tầng - biểu trưng cho tinh thần “cửu trùng” trong triết lý Phật giáo - được xem là biểu tượng kiến trúc độc đáo, hiếm thấy ở Việt Nam.

Hiện chùa còn lưu giữ hơn 100 pho tượng cổ, nhiều bia đá quý và chuông “Thần Quang tự chung” đúc năm 1799. Trong kháng chiến, chùa Cổ Lễ từng là địa chỉ đỏ cách mạng: năm 1947, 27 nhà sư phát nguyện tòng quân, thể hiện tinh thần “hộ quốc an dân” của Phật giáo Việt Nam.

Lan tỏa tinh hoa di sản Phật giáo Việt

Hằng năm, Lễ hội chùa Cổ Lễ diễn ra từ 13 - 16/9 âm lịch, thu hút đông đảo phật tử và du khách thập phương với nhiều nghi thức tín ngưỡng, diễn xướng dân gian và trò chơi truyền thống. Lễ hội đã được ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia, góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Trải qua gần một thiên niên kỷ, chùa Cổ Lễ vẫn giữ nguyên giá trị lịch sử, nghệ thuật và tâm linh. Sau khi được xếp hạng Di tích Kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia năm 1988, đến ngày 11/9/2025, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục ký Quyết định số 1959 công nhận chùa Cổ Lễ là Di tích Quốc gia Đặc biệt.

Tại Lễ đón nhận Bằng xếp hạng ngày 2/11, ông Trần Song Tùng - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Ninh Bình, khẳng định: “Việc chùa Cổ Lễ được công nhận là Di tích Quốc gia Đặc biệt là niềm vinh dự, tự hào sâu sắc của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Ninh Bình. Đây không chỉ là sự ghi nhận giá trị di sản, mà còn là minh chứng cho tinh thần bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc trong thời kỳ hội nhập”.

Tỉnh Ninh Bình xác định sẽ bảo tồn gắn với phát triển du lịch văn hóa - tâm linh, đưa chùa Cổ Lễ trở thành điểm nhấn của không gian di sản Ninh Bình, góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất cố đô đến du khách trong và ngoài nước.

Quỳnh Trâm