Sắc màu 54
Tính nhân văn sâu sắc trong Lễ "cúng hồn trâu" của người Lự
Với người Lự ở Lai Châu, con trâu không chỉ là vật nuôi mà còn là “người bạn lớn” gắn bó với ruộng nương, mùa màng và sinh kế. Vì thế, sau mỗi vụ sản xuất, đồng bào Lự thường tổ chức Lễ Sú Khon Khoài (cúng hồn trâu) như một cách bày tỏ lòng biết ơn và cầu mong những vụ mùa bội thu.
Trong đời sống tâm linh của người Lự, trâu được xem như một “nhân vật” đặc biệt, gắn với ký ức lao động và triết lý sống của cộng đồng. Với quan niệm vạn vật đều có linh hồn, đồng bào Lự tin rằng thế giới được chi phối bởi những lực lượng siêu nhiên vô hình. Bởi vậy, lễ cúng hồn trâu thường diễn ra sau khi hoàn thành gieo cấy, như một nghi thức tạ ơn và cầu an.
Con trâu không chỉ giúp cày bừa, kéo gỗ mà còn góp phần làm nên hạt lúa, bắp ngô. Sau những tháng ngày lao động vất vả, nghi lễ là dịp để người Lự nhìn lại hành trình sản xuất, trân trọng sự đồng hành bền bỉ của “người bạn” thầm lặng này.
Lễ cúng hồn trâu được đồng bào Lự chuẩn bị khá chu đáo, mang tính cộng đồng. Thầy cúng chủ trì các nghi thức, dâng lời tạ ơn thần linh và cầu bình an. Mâm lễ tuy giản dị với gà trống, xôi, canh, muối, bó cỏ, cuộn chỉ… nhưng chứa đựng nhiều ý nghĩa gắn với đời sống nông nghiệp.
Điểm nhấn của nghi lễ là sợi chỉ buộc vào sừng trâu - biểu tượng của sự gắn kết và chở che. Những động tác mô phỏng lao động như “nhấc vai trâu” tái hiện hình ảnh quen thuộc trên đồng ruộng, nơi con người và vật nuôi cùng chia sẻ nhọc nhằn.
Phần “đãi trâu” mang đậm tính nhân văn khi trâu được chăm sóc, cho ăn uống chu đáo, thậm chí “dùng bữa” cùng gia chủ. Đặc biệt, lời “xin lỗi” dành cho trâu sau những lúc nóng nảy trong lao động thể hiện cách ứng xử đầy tình nghĩa, coi trọng sự hài hòa giữa con người và muôn loài.
Không chỉ có phần lễ, không gian hội còn rộn ràng với múa truyền thống và các trò chơi dân gian, tạo nên bức tranh sinh hoạt văn hóa sinh động. Đây cũng là dịp để cộng đồng gắn kết và gửi gắm ước vọng về cuộc sống ấm no.
Giữa nhịp sống hiện đại, Lễ Sú Khon Khoài vẫn được người Lự gìn giữ như một nét đẹp truyền thống - nơi kết tinh tinh thần lao động, lòng biết ơn và sự hài hòa với thiên nhiên.
Vừa qua, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam, đồng bào Lự đến từ xã Nậm Tăm (Lai Châu) đã tái hiện Lễ Sú Khon Khoài, mang đến không gian văn hóa sống động và thu hút đông đảo du khách tham gia, trải nghiệm.
Việc tái hiện Lễ Sú Khon Khoài tại “Ngôi nhà chung” góp phần giới thiệu, lan tỏa nét văn hóa độc đáo của người Lự tỉnh Lai Châu đến với cộng đồng các dân tộc và du khách thập phương.
Lễ rước nước cầu mưa thuận, gió hòa trong Lễ hội Tháp Bà Pô Nagar