Công tác Dân tộc
Vì sao bảo tàng Văn hóa các dân tộc miền Tây Nghệ An bị chậm tiến độ?
Những vướng mắc bất ngờ về mô hình quản lý, chuyển giao trách nhiệm khiến dự án hàng chục tỷ đồng ở Nghệ An trễ hẹn.
Dự án 20 tỷ đồng và cú “khựng lại” vì thay đổi mô hình quản lý
Bảo tàng Văn hóa các dân tộc vùng Tây Bắc tại huyện Quỳ Châu được xây dựng từ năm 1975, trước đây do Uỷ ban nhân dân (UBND) huyện Quỳ Châu quản lý (nay thuộc địa bàn xã Quỳ Châu).
Công trình có ý nghĩa quan trọng trong việc sưu tầm, lưu giữ, nghiên cứu, trưng bày và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các DTTS miền Tây Nghệ An, góp phần giáo dục truyền thống, củng cố khối đại đoàn kết các dân tộc.
Qua gần nửa thế kỷ hoạt động, bảo tàng đã xuống cấp nghiêm trọng cả về cơ sở vật chất và nội dung trưng bày. Chính vì vậy, việc đầu tư nâng cấp bảo tàng, không đơn thuần là sửa chữa một công trình cũ, mà là bước đi cần thiết nhằm bảo vệ “ký ức văn hóa” của cả một vùng đất.
Đây cũng là nền tảng để tỉnh Nghệ An hiện thực hóa mục tiêu phát triển du lịch miền Tây gắn với bảo tồn bản sắc dân tộc.
Trước thực tế đó, ngày 26/10/2022, UBND tỉnh Nghệ An phê duyệt Dự án nâng cấp Bảo tàng Văn hóa các dân tộc miền Tây Nghệ An với tổng mức đầu tư khoảng 20 tỷ đồng.
Miền Tây Nghệ An là vùng đất rộng lớn, nơi sinh sống lâu đời của nhiều cộng đồng DTTS như đồng bào Thái, Thổ, Khơ Mú, Mông, Ơ Đu… Mỗi dân tộc mang trong mình kho tàng văn hóa đặc sắc với tiếng nói, trang phục, phong tục, lễ hội, tri thức bản địa và các giá trị lịch sử riêng biệt.
Theo thiết kế, dự án được triển khai trên khuôn viên gần 8.900m2, bao gồm nhà trưng bày chính, khu trưng bày mỹ thuật, các công trình phụ trợ cùng hệ thống thiết bị hiện đại như điều hòa, thang máy, hệ thống phòng cháy chữa cháy, máy phát điện… Gói thầu xây lắp được khởi công từ ngày 1/3/2024, thời gian thực hiện 12 tháng, dự kiến hoàn thành vào khoảng tháng 5/2025.
Tuy nhiên, khi công trình bước vào giai đoạn cuối, một tình huống bất ngờ phát sinh: UBND xã Quỳ Châu có văn bản đề xuất “trả” chức năng quản lý bảo tàng về cấp tỉnh.
Ông Nguyễn Văn Dũng, Chủ tịch UBND xã Quỳ Châu cho hay: Sau khi hoàn thành công trình, xã không đủ nguồn nhân lực chuyên môn để vận hành một thiết chế bảo tàng đúng quy chuẩn.
Việc thiếu cán bộ nghiệp vụ, thiếu bộ máy chuyên trách khiến địa phương gặp khó trong quản lý lâu dài. Vì vậy, phương án chuyển giao bảo tàng về trực thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch được cho là phù hợp hơn.
Chính sự thay đổi về đầu mối quản lý trong quá trình dự án đang hoàn thiện, đã khiến tiến độ bị ảnh hưởng đáng kể.
Theo ông Bùi Công Vinh, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Nghệ An, ban đầu địa phương mong muốn, ngoài khu nhà trưng bày chính còn xây dựng thêm biểu tượng vùng đồng bào DTTS và 5 mô hình nhà truyền thống của 5 dân tộc nhằm tạo điểm nhấn du lịch. Nhưng khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai, sự phối hợp giữa các bên bị gián đoạn.
Hệ quả là đến nay, dự án mới chỉ cơ bản hoàn thành giai đoạn 1 - phần nhà truyền thống, trong khi giai đoạn 2 - nội dung quan trọng nhất là trưng bày hiện vật, thiết kế không gian văn hóa, xây dựng giá trị trải nghiệm vẫn đang ở bước chuẩn bị.
Để bảo tàng thực sự trở thành trung tâm văn hóa sống
Thay vì trở thành điểm đến văn hóa mới từ năm 2025 như kỳ vọng, công trình hiện vẫn ngổn ngang vật liệu, thiếu sức sống và chưa thể phát huy hiệu quả đầu tư.
Việc chậm tiến độ không chỉ gây lãng phí nguồn lực, mà còn khiến kỳ vọng về một trung tâm bảo tồn văn hóa quy mô cho khu vực miền Tây Nghệ An tiếp tục bị kéo dài.
Tại bảo tàng, dự kiến có khoảng 400 tài liệu, hiện vật, tư liệu lịch sử của các DTTS miền Tây Nghệ An, như: Thái, Thổ, Khơ Mú, Ơ Đu, Mông…
Trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội miền Tây Nghệ An, văn hóa bản địa được xác định, là một trong những trụ cột quan trọng để phát triển du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm.
Một bảo tàng hiện đại, bài bản, kết nối trưng bày với trải nghiệm văn hóa sống động, không chỉ là nơi lưu giữ ký ức mà còn có thể trở thành “cửa ngõ” quảng bá bản sắc miền Tây đến du khách.
Ông Bùi Công Vinh, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An cho biết thêm: Đơn vị đã xây dựng kế hoạch cho giai đoạn tiếp theo, trình cấp có thẩm quyền phê duyệt và đang tích cực tìm kiếm nguồn lực để sớm triển khai phần còn lại.
Điều đáng chờ đợi lúc này, không chỉ là hoàn thành một công trình xây dựng, mà là cách để bảo tàng thực sự trở thành trung tâm văn hóa sống, nơi quá khứ, hiện tại và tương lai của các DTTS miền Tây Nghệ An được kết nối.
Sau nhiều năm xuống cấp rồi tiếp tục dang dở trong nâng cấp, người dân miền Tây kỳ vọng công trình 20 tỷ đồng này sẽ không dừng lại ở một “nhà trưng bày mới”, mà phải trở thành biểu tượng văn hóa xứng tầm cho cả vùng đất giàu bản sắc.
