Công tác Dân tộc
95 năm vùng miền Tây Nghệ An có Đảng: Ánh sáng của Đảng giữa đại ngàn Mường Quạ (Bài 1)
Từ những "hạt giống đỏ” gieo xuống giữa đại ngàn năm ấy, ánh sáng của Đảng đã cùng đồng bào đi suốt hành trình 95 năm xây dựng và phát triển.
LTS: Một đêm tháng Tư bên dòng sông Giăng, trong ngôi nhà sàn của người thanh niên dân tộc Thái - Vi Văn Khang, Chi bộ Đảng đầu tiên ở miền Tây Nghệ An được thành lập. Từ một chi bộ nhỏ ra đời bên dòng sông Giăng năm 1931, tổ chức Đảng ở miền Tây Nghệ An đã trải qua hành trình 95 năm bám bản, bám dân, gieo niềm tin giữa đại ngàn. Đó cũng là quãng thời gian tạo nên sức sống bền bỉ của tổ chức Đảng giữa miền Tây xứ Nghệ.
Những “hạt giống đỏ” nơi miền Tây xứ Nghệ
Nếu không có người dẫn đường, rất khó để tìm được ngôi nhà sàn của cụ Vi Văn Khang giữa bản Thái Hòa, xã Môn Sơn, tỉnh Nghệ An hôm nay.
Ngôi nhà sàn nằm nép mình dưới những tán cây lớn, phía trước là dòng sông Giăng lặng lẽ chảy qua. Gió từ Pù Mát thổi về khiến không gian luôn mang cảm giác trầm mặc của một miền ký ức.
95 năm trước, ánh sáng của Đảng đã rọi soi vùng miền Tây Nghệ An. Ngay chính trong ngôi nhà sàn ở bản Thái Hòa, xã Môn Sơn, một Chi bộ Đảng đầu tiên đã ra đời.
Người đàn ông mở cánh cửa lịch sử ấy là Vi Văn Khang.
Không ai biết chính xác cuộc gặp đầu tiên giữa người thanh niên dân tộc Thái ở Mường Quạ, với những cán bộ cách mạng từ miền xuôi diễn ra như thế nào.
Chỉ biết rằng, vào đầu năm 1931, khi phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh đang bị thực dân Pháp đàn áp khốc liệt, Xứ ủy Trung Kỳ chủ trương đưa cán bộ vượt núi, băng rừng lên miền Tây xứ Nghệ để giữ mạch phong trào.
Những đảng viên tiền bối như Lê Xuân Đào, Nguyễn Hữu Bình, Lê Mạnh Duyệt… đã tìm đến Mường Quạ.
Và ở vùng đất heo hút bên sông Giăng, họ gặp chàng thanh niên Vi Văn Khang.
Khi ấy, ông Khang còn rất trẻ. Nhưng ở người thanh niên dân tộc Thái ấy có sự sắc sảo, quyết đoán và tinh thần phản kháng mạnh mẽ trước sự áp bức của cường hào.
Được giác ngộ cách mạng, Vi Văn Khang nhanh chóng tập hợp quanh mình những thanh niên tiến bộ như Vi Văn Hanh, Vi Văn Quý, Vi Văn Lâm… Họ bí mật gặp nhau trong những đêm tối giữa núi rừng, bàn cách tuyên truyền, vận động bà con đứng lên chống áp bức.
Ông Vi Thanh Bình (SN 1957) - nhà ở bản Thái Hòa, xã Môn Sơn - cháu nội cụ Vi Văn Khang đã dẫn lại lời kể của cha mình năm xưa: “Khi ấy, ông nội tôi hiểu rằng, muốn dân mình thoát khổ thì phải có người dẫn đường. Ông nói, người miền núi nghèo nhưng không hèn. Chỉ cần có người thắp lửa thì bà con sẽ đi theo”.
Giữa tháng 4/1931, trong ngôi nhà sàn của Vi Văn Khang, Chi bộ Đảng Môn Sơn chính thức được thành lập và là Chi bộ đầu tiên của Đảng ở vùng miền núi Nghệ Tĩnh thời bấy giờ.
Đồng chí Vi Văn Khang là lựa chọn số 1 cho cương vị Bí thư Chi bộ. Ban đầu, Chi bộ gồm 5 đảng viên, gồm: Vi Văn Khang, Vi Văn Hanh, Vi Văn Quý, Trần Ngân, Lê Mạnh Duyệt; sau đó kết nạp thêm đồng chí Vi Văn Lâm.
Từ những "hạt giống đỏ” nhỏ bé ấy, một hành trình mới của miền Tây Nghệ An bắt đầu.
Đó cũng là bước ngoặt lịch sử của vùng miền Tây Nghệ An, bắt đầu có ánh sáng của Đảng rọi soi, lãnh đạo, dẫn lối, đưa đường. Và, thời điểm ấy, cũng đánh dấu bước phát triển mới của phong trào cách mạng trong đồng bào DTTS nơi đây.
Gây dựng phong trào trong gian khó
Điều đặc biệt của Chi bộ Môn Sơn không chỉ nằm ở ý nghĩa lịch sử. Điều quan trọng hơn, đó là dấu mốc cho thấy, Đảng đã chọn vùng gian khó nhất để gieo mầm cách mạng.
Những năm 1930, miền Tây Nghệ An gần như tách biệt với miền xuôi. Đường sá hiểm trở, dân trí thấp, đời sống đồng bào các DTTS vô cùng khó khăn.
Nhưng cũng chính nơi ấy, Đảng nhìn thấy sức mạnh của lòng dân.
Những ngày đầu, ngôi nhà sàn của Vi Văn Khang trở thành nơi nuôi giấu cán bộ, in tài liệu, hội họp bí mật. Ban ngày là nhà dân bình thường. Ban đêm trở thành “địa chỉ đỏ” giữa đại ngàn.
Nhà cụ Vi Văn Khang được dựng năm 1919 theo kiến trúc nhà sàn truyền thống của đồng bào Thái, gồm 3 gian, 2 hồi, khung gỗ, cầu thang hai bên. Năm 1994, ngôi nhà được công nhận là Di tích lịch sử cách mạng cấp quốc gia. Năm 2026, được xếp hạng Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt. Từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS&MN giai đoạn 2021-2025, nhiều hạng mục tại khu di tích đang tiếp tục được tu bổ, tôn tạo.
Từ đây, những tổ chức như Nông hội đỏ, Tự vệ đỏ dần được hình thành. Người dân bắt đầu hiểu vì sao mình nghèo, hiểu vì sao phải đứng lên, hiểu vì sao phải đi theo Đảng.
Những câu chuyện cách mạng khi ấy không được kể bằng lý luận cao siêu. Mà được kể bằng câu chuyện rất đời thực: Chia thóc cho dân nghèo, chống bọn cường hào, bóc lột. Hơn hết, là chuyện người dân lần đầu tiên được đối xử như một con người.
Từ rừng già đến bản làng, từ nương rẫy đến nhà sàn… câu chuyện về Đảng cứ thế len lỏi, như mạch nước ngấm dần vào mảnh đất khô cằn vì nắng hạn.
Mùa Thu năm 1945, dưới cây đa Cồn Chùa ở Môn Sơn, cờ đỏ búa liềm được cắm lên giữa tiếng reo hò của bà con các bản làng Mường Quạ.
Đồng bào DTTS ở Mường Quạ kéo đi biểu tình, thu thóc gạo từ nhà địa chủ chia cho dân nghèo. Đó là lần đầu tiên người dân miền Tây cảm nhận rõ ràng rằng, cách mạng không còn là điều gì xa xôi. Đảng đã ở ngay trong bản làng của họ.
Từ “địa chỉ bí mật” thành biểu tượng của niềm tin
95 năm đã đi qua, ngôi nhà sàn năm xưa của cụ Vi Văn Khang - nơi thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên ở miền Tây Nghệ An, đã trở thành Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt.
Nhưng điều khiến người dân Môn Sơn tự hào, không chỉ là một di tích. Đó là mạch nguồn tinh thần mà cụ Vi Văn Khang và những đảng viên đầu tiên để lại.
Theo Phó Bí thư Đảng ủy xã Môn Sơn Nguyễn Công Oanh, hiện toàn xã có 39 chi bộ với gần 900 đảng viên. Riêng dòng họ Vi có số lượng đảng viên rất lớn.
“Nhiều thế hệ con cháu cụ Vi Văn Khang tiếp tục vinh dự đứng trong hàng ngũ của Đảng. Đó không chỉ là truyền thống gia đình, mà là niềm tự hào của cả vùng đất”, ông Oanh khẳng định.
Không phải ngẫu nhiên mà suốt nhiều thập kỷ qua, Môn Sơn luôn là điểm sáng trong các phong trào ở miền Tây Nghệ An. 72 người con của xã đã hy sinh trong các cuộc kháng chiến. Một vùng đất từng là nơi “gây dựng hạt giống đỏ” năm nào giờ tiếp tục trở thành nơi giữ lửa cách mạng.
Phát biểu tại buổi Lễ kỷ niệm 95 năm thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên ở miền Tây xứ Nghệ diễn ra vào tháng 4/2026, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy Nghệ An Hoàng Nghĩa Hiếu nhấn mạnh: Đây là niềm tự hào to lớn, là minh chứng cho truyền thống cách mạng kiên cường của vùng đất Môn Sơn anh hùng. Địa phương cần tiếp tục phát huy truyền thống đoàn kết, giữ gìn và phát huy giá trị di tích lịch sử, bản sắc văn hóa dân tộc, gắn với phát triển du lịch cộng đồng, từng bước nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho Nhân dân.
Cũng trong lễ kỷ niệm 95 năm thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên ở miền Tây xứ Nghệ, nhiều người già ở Môn Sơn đã đứng lặng rất lâu bên ngôi nhà cụ Vi Văn Khang. Họ nhìn ngôi nhà như nhìn lại cả hành trình của quê hương: Từ bóng tối đến ánh sáng, từ phận nghèo đến khát vọng đổi thay.
Ông Vi Thanh Bình, cháu nội cụ Vi Văn Khang xúc động: “Ngày trước, ông cha mình theo Đảng vì muốn dân bản có cơm ăn, có cái chữ. Bây giờ con cháu tiếp tục đi theo Đảng vì muốn quê hương phát triển, bà con thoát nghèo. Mạch nguồn ấy chưa bao giờ mất”.
Nếu có dịp đến Môn Sơn hôm nay, du khách vẫn nghe người dân nhắc nhiều về “cơm Mường Quạ, cá sông Giăng”. Nhưng có lẽ, điều còn đọng lại sâu nhất nơi vùng đất ấy không chỉ là cảnh đẹp, sản vật nức tiếng. Đó là câu chuyện về một ngôi nhà sàn nhỏ giữa đại ngàn: Nơi 95 năm trước, Đảng đã thắp lên ngọn lửa đầu tiên cho cả miền Tây xứ Nghệ.
