Người giữ lửa
Nghệ nhân hơn 4 thập kỷ “tự tình” với gỗ
Hơn 4 thập kỷ gắn bó với nghề, nghệ nhân Huỳnh Sướng không chỉ tạo nên những tác phẩm tinh xảo, mà còn góp phần giữ nét đẹp làng nghề mộc Kim Bồng.
"Nức tiếng" ở làng nghề trăm năm
Bên dòng Thu Bồn hiền hòa, tiếng đục chạm vẫn đều đặn vang lên trong xưởng mộc nhỏ của nghệ nhân Huỳnh Sướng ở phường Hội An (TP. Đà Nẵng) suốt nhiều năm qua.
Giữa mùi gỗ mới ngai ngái và lớp bụi mùn cưa phủ kín góc nhà, người nghệ nhân nay năm gần 60 tuổi, vẫn miệt mài bên từng thớ gỗ như đang trò chuyện với một người tri kỷ.
Nghệ nhân Huỳnh Sướng, là con trai của Huỳnh Ri, đồng thời là truyền nhân đời thứ 13 của gia tộc điêu khắc gỗ nổi tiếng ở làng mộc Kim Bồng.
Từ khi còn nhỏ, ông đã quen ngồi hàng giờ bên cha để học cách nhìn vân gỗ, cầm đục và tạo hình cho từng sản phẩm. Những bài học đầu tiên ấy, không chỉ dạy kỹ thuật nghề mộc, mà còn gieo vào lòng ông tình yêu đặc biệt với gỗ.
Lớn lên, ông theo cha tham gia tu bổ nhiều công trình, di tích ở Hội An, Đà Nẵng, Tam Kỳ… để rồi nghề mộc dần trở thành một phần máu thịt trong cuộc đời mình.
Bước vào không gian trưng bày giữa lòng phố cổ, người ta dễ bị cuốn hút bởi hàng nghìn sản phẩm điêu khắc phủ kín các gian nhà.
Từ tranh tứ linh, tranh tứ quý, đến tượng thiếu nữ áo dài, tượng tình nhân…; mỗi tác phẩm đều mang vẻ đẹp riêng, vừa tinh xảo vừa đậm nét mộc mạc của miền quê sông nước.
Nhiều du khách thích thú, khi tận mắt chứng kiến những khúc gỗ thô ráp dần hiện lên hình hài mềm mại, dưới đôi tay người nghệ nhân.
Với ông Huỳnh Sướng, gỗ không phải vật liệu vô tri. Trong mỗi thớ gỗ luôn ẩn chứa một hình hài riêng và người thợ giỏi, là người nhìn ra được điều đó.
“Không sáng tạo thì làm mấy cũng bằng không”
Giữa căn nhà, ông dành vị trí trang trọng nhất cho tác phẩm “Cội nguồn” - một trong những tác phẩm ông xem như kết tinh của cả đời làm nghề.
Tác phẩm mang hình dáng quả bầu, xung quanh được điêu khắc hàng trăm con rồng cùng những hoa văn cầu kỳ, sống động.
Năm 2010, “Cội nguồn” được lựa chọn là một trong những tác phẩm xuất sắc tại cuộc thi sản phẩm thủ công Việt Nam. Với người nghệ nhân làng mộc Kim Bồng, đó không chỉ là giải thưởng, mà còn là niềm tự hào dành cho nghề truyền thống quê hương.
“Có người trả rất nhiều tiền để mua lại tác phẩm này nhưng tôi không bán. Nó giống như gia bảo của gia đình, để dành lại cho đời sau”, ông chia sẻ.
Ở một góc khác trong xưởng, tác phẩm “Đèn trời” nổi bật giữa hàng loạt sản phẩm trưng bày. Đây cũng là dấu mốc đáng nhớ trong hành trình sáng tạo của ông khi tác phẩm đạt giải Ba năm 2024.
Không chỉ dành tâm huyết cho những tác phẩm lớn, ông Huỳnh Sướng còn sáng tạo nhiều sản phẩm lưu niệm từ gỗ và tre, như hộp mỹ phẩm, lược gỗ, tượng Phật nhỏ, hoa gỗ hay những con vật tạo hình từ rễ tre.
Theo ông, sản phẩm càng đa dạng càng dễ tiếp cận du khách, nhưng điều quan trọng nhất vẫn là “thổi hồn” vào từng thớ gỗ. “Nghề này bắt buộc phải sáng tạo liên tục. Không sáng tạo thì làm mấy cũng bằng không”, ông nói.
Để hoàn thiện một tác phẩm lớn, người thợ có khi mất hàng tháng liên tục đục đẽo, chỉnh sửa từng chi tiết. Trong xưởng mộc cũ ven sông, vẫn còn nhiều dụng cụ do chính ông tự nghĩ ra để phục vụ việc điêu khắc.
Với ông, sáng tạo không chỉ để làm nghề hay hơn, mà còn để nghề truyền thống thích nghi với đời sống hiện đại.
Đưa mộc Kim Bồng ra thế giới
Điều người nghệ nhân trăn trở nhất, không chỉ là làm ra sản phẩm đẹp, mà còn phải giữ được cái hồn mộc mạc của làng quê Hội An trong từng món đồ nhỏ bé.
Ông muốn mỗi du khách khi cầm trên tay một món quà lưu niệm bằng gỗ sẽ mang theo cả ký ức về làng mộc Kim Bồng và câu chuyện của những người thợ bên dòng Thu Bồn.
Đáng ghi nhận hơn là, Nghệ nhân Huỳnh Sướng còn là người tiên phong đưa sản phẩm mộc thủ công của Việt Nam ra thế giới. Những đơn hàng từ Anh, Pháp, Mỹ, Canada... đổ về xưởng mộc của ông ngày một nhiều.
.jpg)
Khách hàng quốc tế đặc biệt ưa chuộng các dòng nội thất cao cấp như bàn ghế, giường tủ được chế tác thủ công hoàn toàn. Mỗi sản phẩm có giá từ 2.000 đến 10.000 USD (tương đương 50 - 250 triệu đồng).
Dù giá cao, nhưng khách hàng vẫn sẵn lòng chờ đợi hàng tháng trời để sở hữu. Lý do đơn giản là họ không mua một món đồ nội thất, họ mua một tác phẩm nghệ thuật độc bản.
.jpg)
Không giữ nghề cho riêng mình, nhiều năm qua ông còn mở lớp truyền dạy nghề cho thanh niên địa phương và những người yêu thích điêu khắc gỗ.
Trong xưởng mộc ven sông, hình ảnh những người trẻ chăm chú học cách cầm đục, nhìn vân gỗ hay tạo hình trên gỗ đã trở nên quen thuộc.
Ông tin nghề truyền thống vẫn có thể sống khỏe nếu người trẻ thật sự đam mê và được đào tạo bài bản.
“Nếu yêu nghề và chịu khó học hỏi, các bạn trẻ hoàn toàn có thể sống được bằng nghề điêu khắc gỗ”, ông nói.
Với những đóng góp cho nghề mộc truyền thống, năm 2013 ông được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú. Đến năm 2025, ông tiếp tục được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân.
Nhưng có lẽ, với người nghệ nhân bên dòng Thu Bồn, phần thưởng lớn nhất không nằm ở danh hiệu hay giải thưởng. Đó là mỗi ngày vẫn được sống cùng gỗ, được nghe tiếng đục vang lên trong xưởng cũ và nhìn lớp trẻ tiếp tục nối dài nghề mộc Kim Bồng qua từng thế hệ.
