Tín ngưỡng tôn giáo
Tại sao có nghi thức tắm Phật trong lễ Phật đản?
Lễ tắm Phật không phải là “tắm” cho tượng theo nghĩa thông thường, mà là một nghi thức mang tính biểu tượng; là cách phật tử tưởng nhớ sự kiện Đức Phật ra đời, đồng thời nhắc mỗi người tự gột rửa thân tâm.
Nguồn gốc nghi thức tắm Phật
Đại Lễ Phật đản là một trong những lễ hội văn hóa tâm linh lớn của hàng triệu phật tử trên toàn thế giới. Đây là Lễ kỷ niệm ngày Đức Phật Thích Ca Mâu Ni được sinh ra, vào thế kỷ VII TCN, trong hình hài của một nhân vật lịch sử.
Nghi lễ tắm Phật là một trong những nghi thức phổ biến của Lễ hội Phật đản hằng năm, trong nhiều truyền thống Phật giáo khác nhau. Nguồn gốc của Nghi lễ tắm Phật xuất phát từ sự kiện Đản sanh của Thái tử Tất Đạt Đa tại vườn Lâm Tỳ Ni.
Các bản kinh thuộc hai truyền thống Nam và Bắc truyền đều ghi lại rằng, khi hoàng hậu Ma-da đản sanh thái tử, từ trên không trung có hai dòng nước của chư thiên, một ấm một mát, tưới xuống để tắm cho hoàng hậu và thái tử.
Sự kiện này được ghi lại trong kinh Đại bổn (Trường Bộ II), kinh Hy hữu vị tằng hữu pháp (Trung Bộ III), lời mở đầu của bản chú giải truyện Bổn Sanh (Nidanakatha).
Ngày nay, nghi lễ này được duy trì trong hầu hết các cộng đồng Phật giáo khắp nơi để tỏ lòng tôn kính, hân hoan của người con Phật đối với sự xuất hiện của đấng Giác Ngộ trên cuộc đời này.
Hai dòng nước lạnh và nóng tượng trưng cho hai cảnh giới thuận và nghịch của cuộc đời, hai cảnh giới vui buồn và sướng khổ của cuộc sống hằng ngày, mà tất cả mọi người sanh ra trên thế gian này phải chịu đựng. Thái tử Tất Đạt Đa đã chịu đựng được hai dòng nước lạnh và nóng đó, sau này trở thành Đức Phật Thích Ca.
Trải dài theo dòng lịch sử dân tộc, ngày lễ Phật đản cùng nghi thức tắm Phật đã trở thành một nét sinh hoạt tâm linh cao đẹp của dân tộc. Lễ tắm phật được tổ chức lần đầu tiên ở nước ta vào năm Nhâm Tý (1072), dưới triều vua Lý Nhân Tông.
Theo Đại Việt sử ký toàn thư và Đại Việt sử lược, vào ngày mồng 8 tháng Tư năm Nhâm Tý (1072), vua Lý Nhân Tông đã dự xem Lễ Tắm Phật.
Cũng theo Đại Việt sử ký toàn thư, cứ mỗi tháng vào các ngày rằm, mồng 1 và đặc biệt ngày mồng 8 tháng Tư, nhà vua thường đến chùa Diên Hựu để làm lễ cầu phúc, thiết nghi tắm Phật.
Thực hành nghi lễ tắm Phật sao cho đúng?
Các phật tử thường nấu nước với hoa nhài, hoa cúc, quế..., chờ nước nguội đổ vào chậu và rải thêm hoa nhài tươi vào nước tắm Phật. Có nơi giản tiện thì dùng nước mưa, nước lọc tinh sạch đun sôi, khi làm lễ xong có thể thọ dụng (sử dụng để uống).
Người con Phật thực hiện lễ tắm Phật đúng ý nghĩa phải hội đủ ba yếu tố đó là niềm tin, lòng thành kính và tâm bình đẳng. Với người phật tử, sự tôn kính, lòng nhiệt thành đối với đức Phật trên nền tảng của chánh kiến, mới thực sự mang lại cho chúng ta một niềm tin trong sáng và sự an lạc đích thực, lâu dài.
Đến giờ hành lễ, đạo tràng trì tụng kinh sám hối theo nghi thức Lễ tắm Phật. Đến đoạn tắm Phật, mọi người đồng tụng kệ và chú Tắm Phật, rồi tuần tự đi đến lễ đài tôn trí tượng Phật sơ sinh chắp tay thành kính đảnh lễ, dùng tay phải múc nước rồi nhẹ nhàng tưới lên Ngài.
Trong nghi thức này, đại chúng sẽ múc những gáo nước thơm nước thơm rưới lên kim thân sơ sinh của Đức Phật theo thứ tự: Rưới nước lên vai trái với ý niệm nguyện từ bỏ những điều ác; Kế đến là rưới nước lên vai phải, với ý niệm nguyện làm những điều lành và rưới nước lên đầu gối đến chân, với ý niệm nguyện độ hết thảy chúng sinh.
Trong lúc tắm Phật, mỗi người cần lắng lòng thanh tịnh quán tưởng dòng nước cam lộ tinh sạch này sẽ gội nhuần tâm tư. Những tâm niệm tham lam, sân hận và si mê của bản thân nhờ công đức này mà được tẩy sạch. Những suy nghĩ, lời nói và việc làm xấu ác cũng được xóa tan.
Tắm Phật xong, lễ Phật rồi lui ra, cảm thấy hoan hỷ, thân tâm trở nên thanh tịnh, mát mẻ, nhẹ nhàng.
Nghi lễ tắm Phật vì thế không chỉ là một nghi thức tâm linh diễn ra trước tôn tượng Đức Phật sơ sinh, mà còn là một lần mỗi người quay lại nhìn vào chính mình.
Dòng nước được rưới lên vai Phật, cũng là lời nhắc con người gột rửa những bụi bặm trong tâm: Sự nóng giận, ích kỷ, hơn thua, cố chấp và những tổn thương tích tụ trong đời sống thường ngày.
Tắm Phật là để thấy rằng, Phật không chỉ ở nơi điện thờ trang nghiêm, mà còn hiện hữu trong phần thiện lành, sáng suốt và từ bi nơi mỗi con người.
Khi cúi xuống múc một gáo nước, phật tử cũng đang tự nhắc mình sống chậm lại, nói lời lành, nghĩ điều thiện và biết đối diện với thuận nghịch bằng một tâm thế an nhiên. Mùa Phật đản vì vậy không chỉ là ngày kỷ niệm Đức Phật ra đời, mà còn là dịp đánh thức “vị Phật” trong mỗi người.
