Di sản và lễ hội
Ngôi cổ tự 3 thế kỷ là “mái nhà” của đàn chim trời
Nằm giữa không gian xanh mát, chùa Hang không chỉ nổi bật với kiến trúc Phật giáo Nam tông Khmer đặc sắc, mà còn là nơi cư ngụ của hàng vạn chim cò.
Tọa lạc tại ấp 4, xã Châu Thành, tỉnh Vĩnh Long, chùa Kompông Chrây (hay còn gọi là chùa Hang) được xây dựng từ năm 1637. Nơi đây không chỉ là một trong những ngôi chùa Khmer cổ kính của Nam Bộ, mà còn là nơi trú ngụ của hàng nghìn cá thể chim cò tự nhiên, tạo nên cảnh quan độc đáo hiếm thấy.
Nằm trong khuôn viên rộng khoảng 7 ha, chùa Hang được bao bọc bởi những hàng cây cổ thụ như sao, dầu, tre, trúc..., tạo thành một hệ sinh thái xanh mát, thích hợp cho nhiều loài chim sinh sống và làm tổ.
Mỗi năm, sau thời gian di cư kiếm ăn, đàn chim lại trở về chùa vào mùa sinh sản, phủ kín các tán cây me quanh khuôn viên, mang đến khung cảnh sôi động giữa không gian thanh tịnh của chốn thiền môn.
Khi những đàn chim về làm tổ, sinh sôi và được bảo vệ như một phần của đời sống tâm linh, tạo nên cảnh quan độc đáo hiếm có
Ban quản trị chùa cho biết, chỉ vài năm sau khi chùa Hang được xây dựng, chim trời đã tìm về đây sinh sống. Trong giai đoạn chiến tranh những năm 1960, đàn chim dần rời đi.
Đến thập niên 1990, đàn chim quay trở lại, với số lượng ban đầu chỉ vài chục con, sau đó tăng lên hàng trăm và có thời điểm lên đến hàng chục nghìn cá thể.
Dù số lượng rất lớn, các loài chim vẫn chung sống khá hài hòa, ít xảy ra tình trạng tranh giành nơi cư trú.
Một nét đặc sắc khác của chùa Hang, là cổng chùa được thiết kế theo dạng hang động với mái vòm độc đáo. Công trình gồm hai hang nhỏ hai bên và một hang lớn ở giữa, tạo nên hình dáng khác biệt so với nhiều ngôi chùa Khmer khác ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Chính đặc điểm này đã khiến người dân quen gọi nơi đây là chùa Hang.
Ông Sơn Ngọc Sia, một phật tử gắn bó lâu năm với chùa, cho biết đàn chim gần như chỉ đậu trên các cây xanh xung quanh khuôn viên, không xâm phạm chánh điện hay các công trình tâm linh khác.
Người dân địa phương cũng có ý thức bảo vệ đàn chim, kịp thời báo chính quyền khi phát hiện các hành vi săn bắt trái phép.
Cổng chính khá nhỏ, phù hợp cho người đi bộ và xe máy, trong khi ô tô phải di chuyển qua lối cổng bên hông của chùa
Chiều muộn, tiếng tụng kinh của các vị sư vang lên trong không gian chùa, cùng với tiếng chim trời về tổ, mang lại cảm giác bình yên.
Không chỉ là điểm sinh hoạt tín ngưỡng của đồng bào Khmer, chùa Hang còn là nơi lưu giữ giá trị lịch sử, văn hóa và môi trường sinh thái đặc sắc.
Tháng 5/2025, chùa được công nhận là Di tích lịch sử cấp tỉnh, góp phần khẳng định giá trị của một công trình hơn 3 thế kỷ tuổi ở vùng đất miền Tây Nam Bộ.
