Sắc màu 54
Giữ làn điệu dân ca giữa nhịp sống hiện đại
Nếu có dịp về thăm các làng đồng bào DTTS ở phía Tây của tỉnh Quảng Ngãi, sẽ được thưởng thức những làn điệu hát dân ca êm đềm, lắng đọng từ những con người gắn bó với núi rừng, sông suối trên cao nguyên hùng vĩ.
_watermarked.jpg)
Hơi thở cuộc sống trong từng câu hát
Sáng sớm tinh mơ, nghệ nhân A Nhum, làng Kon Ktu, xã Đăk Rơ Wa, tỉnh Quảng Ngãi lại mang cây đàn ting ning ra bên hiên ngôi nhà sàn truyền thống để đàn và hát dân ca của người Ba Na.
Âm thanh của đàn ting ning hòa quyện cùng tiếng hát mộc mạc, sâu lắng của nghệ nhân A Nhum, như đánh thức không gian tĩnh lặng trong buổi sớm mai ở ngôi làng cổ bên dòng sông Đăk Bla này.
_watermarked.jpg)
Nghệ nhân A Nhum cười nói: Tôi yêu làn điệu dân ca của người Ba Na chúng tôi, nó như là hơi thở của cuộc sống, là tiếng nói của lòng người và của núi rừng, sông suối đã gắn bó với người Ba Na bao đời nay. Mỗi sáng hát dân ca thế này thấy tâm hồn mình thanh thản hơn.
Nhịp điệu, lời ca đưa đôi lứa lại gần bên nhau
Trong kho tàng văn hóa của người Ba Na, ngoài cồng chiêng còn có hát sử thi, hát dân ca.
Dân ca của người Ba Na mang một đặc trưng riêng so với các dân tộc khác ở cách hát, nhịp điệu và ca từ nhẹ nhàng, sâu lắng.
“Khi hát ca, không chỉ bằng lời mà bằng cả chuyển động nhịp nhàng của cơ thể như để minh họa thêm cho lời hát. Và cũng chính những làn điệu dân ca đó, mà ngày xưa nhiều nam nữ trong làng nên duyên vợ chồng. Như bản thân tôi là một minh chứng”, nghệ nhân A Nhum tâm sự.
Rời ngôi làng cổ Kon Ktu, chúng tôi hướng về xã biên giới Rờ Kơi, nơi còn lưu giữ được những giá trị văn hóa truyền thống của người Hà Lăng (nhóm địa phương thuộc dân tộc Xơ Đăng), trong đó, có những làn điệu dân ca.
_watermarked.jpg)
Nghệ nhân ưu tú A Điêng, làng Kram, người am hiểu tường tận về những bài dân ca Hà Lăng, cho biết: Nội dung các bài dân ca phản ánh cuộc sống thường ngày của người Hà Lăng như, tình yêu đôi lứa, ca ngợi chàng trai anh dũng, vẻ đẹp thiên nhiên, dặn dò thế hệ sau, cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Dân ca có nhiều thể loại như, ru con, đối đáp, giao duyên, kể.
“Từ lúc 10 tuổi, tôi nghe người lớn trong nhà hát dân ca rồi hát theo, cứ thế khi lớn tôi thuộc cả chục bài. Thời đó, con trai, con gái trong làng thường hát đối đáp với nhau bằng những bài hát dân ca. Cũng từ những lời hát đó mà đôi lứa yêu nhau và đi đến hôn nhân”, Nghệ nhân ưu tú A Điêng chia sẻ.
Giờ đây, tuổi đã hơn 70, Nghệ nhân ưu tú A Điêng vẫn dành thời gian để bầu bạn với cây đàn ting ning và cất lên những làn điệu dân ca truyền thống. Với ông, đó là niềm vui và là mạch nguồn văn hóa nên phải gìn giữ cho mai sau.
Giữ làn điệu dân ca phải bằng giải pháp cụ thể
Khu vực phía Tây của tỉnh Quảng Ngãi (tỉnh Kon Tum cũ) là nơi sinh sống lâu đời của người Ba Na, Xơ Đăng, Gia Rai, Gié Triêng, Brâu, Rơ Măm, Hrê.
Nơi đây không chỉ là quê hương của cồng chiêng, sử thi, của nghệ thuật điêu khắc tượng gỗ phong phú, mà còn ẩn chứa một kho tàng nghệ thuật dân gian vô cùng hấp dẫn, với những làn điệu dân ca trữ tình.
Nghệ nhân ưu tú A Jar, làng Plei Đôn, phường Kon Tum chia sẻ: Dân ca là một loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc đóng vai trò quan trọng và không thể thiếu trong đời sống tinh thần của các dân tộc nơi đây.
Bên cạnh đó, dân ca còn góp phần kết nối cộng đồng, giáo dục các thế hệ về ý thức cội nguồn dân tộc, bản sắc dân tộc, đạo đức trong gia đình và cộng đồng, tình yêu đôi lứa.
Trong xu thế hội nhập và phát triển. Sự du nhập của các loại hình giải trí hiện đại, dòng nhạc trẻ sôi động và các thiết bị công nghệ thông minh đã thay đổi thói quen của người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ nên dân ca không còn được nhiều người hát như trước.
Trước thực tế này, nhiều năm qua, chính quyền địa phương cùng các nghệ nhân đã và đang nỗ lực thực hiện nhiều giải pháp để gìn giữ những làn điệu dân ca.
Nghệ nhân A Nhum, làng Kon Ktu, xã Đăk Rơ Wa lo lắng: Nếu không sưu tập, giữ gìn những bài hát dân ca và tổ chức truyền dạy cho thế hệ trẻ, thì những tinh hoa văn hóa này có thể mai một theo thời gian.
"Tôi cũng cố gắng dạy, nhưng thế hệ trẻ không thích. Hiện nay, trong làng số người biết hát các làn điệu dân ca chỉ còn đếm trên đầu ngón tay, đa phần đều là các nghệ nhân lớn tuổi", nghệ nhân A Nhum chia sẻ.
Để bảo tồn và phát huy giá trị những làn điệu dân ca của đồng bào DTTS tại chỗ, rất cần một hệ thống giải pháp đồng bộ, nhất là việc triển khai chính sách hỗ trợ linh hoạt, kịp thời, để động viên khuyến khích các nghệ nhân tâm huyết truyền dạy và thế hệ trẻ cảm thấy tự hào về giá trị văn hóa truyền thống của cha ông.
