Sắc màu 54
Để cồng chiêng "sống" trong đời sống hằng ngày
Các nghệ nhân người Chăm Hroi ở xã Vân Canh, tỉnh Gia Lai không chỉ duy trì luyện tập, biểu diễn thường xuyên, mà còn tận tâm truyền dạy cho thế hệ trẻ, để âm thanh cồng chiêng tiếp tục ngân vang.
Vào mỗi buổi chiều muộn, tại khoảng sân rộng trước căn nhà sàn của nghệ nhân Thanh Văn Huấn (46 tuổi), Chủ nhiệm Câu lạc bộ (CLB) Cồng chiêng làng Canh Thành, xã Vân Canh, tỉnh Gia Lai lại có hàng chục người già, người trẻ tập trung vừa học, vừa diễn tấu cồng chiêng.
Nhịp chiêng vang lên đều đặn, chậm rãi. Xen giữa những người đã quen tay với cồng chiêng là lớp thanh, thiếu niên trong làng còn nhiều bỡ ngỡ. Các em cẩn thận dò từng nhịp gõ, chỉnh lại thế đứng theo sự hướng dẫn kiên nhẫn của các nghệ nhân.
Với người Chăm Hroi (nhóm địa phương thuộc dân tộc Chăm), cồng chiêng không chỉ là nhạc cụ, mà là vật thiêng gắn kết cộng đồng, là lời tổ tiên nhắn nhủ con cháu. Hơn thế nữa, thanh âm của cồng chiêng như sợi dây vô hình giúp người Chăm Hroi kết nối với thần linh!
Tranh thủ lúc nghỉ, già làng Đoàn Kim Hành (66 tuổi), thành viên CLB Cồng chiêng làng Canh Thành chia sẻ: “Mỗi khi tiếng cồng chiêng ngân vang là thời khắc báo hiệu một sự kiện trọng đại đang diễn ra. Theo quan niệm của người Chăm Hroi, vạn vật đều có linh hồn và chỉ có thanh âm của cồng chiêng mới có thể kết nối các linh hồn, vạn vật với nhau”.
Theo nghệ nhân Thanh Văn Huấn, nhằm gìn giữ những giá trị thiêng liêng ấy, từ tháng 10/2022, UBND huyện Vân Canh (cũ) và Ban Quản lý làng Canh Thành đã thành lập CLB Cồng chiêng với 25 nghệ nhân tham gia, trong đó những nghệ nhân cao tuổi còn nhớ, còn thuộc từng bài chiêng, từng nhịp trống được truyền qua nhiều thế hệ.
"Việc duy trì CLB không chỉ dừng ở biểu diễn lễ hội, mà quan trọng hơn là tạo không gian để cồng chiêng “sống” trong đời sống thường ngày, để lớp trẻ có điều kiện tiếp cận và hình thành ý thức gìn giữ bản sắc”, ông Huấn nhấn mạnh.
Điều đáng mừng là hiện nay, CLB cồng chiêng làng Canh Thành thu hút hàng chục thanh, thiếu niên, chủ yếu từ 12 đến 18 tuổi. Từ chỗ còn bỡ ngỡ, chưa quen nhịp chiêng, nhịp trống, nhiều em đã dần tự tin hơn, hiểu được ý nghĩa của từng bài chiêng gắn với đời sống tinh thần của dân tộc mình.
Em Đoàn Bảo Quốc (15 tuổi), thành viên của CLB chia sẻ: Mỗi bài chiêng đều có ý nghĩa riêng. Càng học, em càng thích và muốn gắn bó lâu dài để sau này góp phần giữ tiếng chiêng của làng. Nhờ sự hướng dẫn tận tình của các nghệ nhân, em đã đánh được một số bài chiêng cơ bản như Chi-pla, A-ya, A-ri.
Không chỉ truyền dạy tại nhà sàn, các nghệ nhân còn đưa thanh, thiếu niên tham gia biểu diễn ở các lễ hội văn hóa, văn hóa - thể thao. Thông qua việc “đi cùng, đánh cùng, diễn cùng” với các nghệ nhân, đã giúp lớp trẻ rèn kỹ năng, bản lĩnh trước đám đông; đồng thời, hiểu sâu hơn giá trị của cồng chiêng trong nghi lễ, phong tục truyền thống.
Ông Đoàn Văn Tuyến, Bí thư Chi bộ làng Canh Thành cho biết: Làng hiện có 327 hộ dân, hầu hết là người Chăm Hroi. Có thời gian, đời sống văn hóa truyền thống của làng trầm lắng, vắng tiếng cồng chiêng, vắng những điệu xoang quen thuộc; những người biết đánh chiêng, múa xoang cũng dần ít đi theo năm tháng. Vì thế, việc thành lập và duy trì hoạt động của CLB là cách làm hay để giữ cho tiếng cồng chiêng Chăm Hroi mãi ngân vang.
