Bản làng hôm nay
Lòng hồ thủy điện ở xứ Nghệ, dư địa phát triển lĩnh vực kinh tế mới
Với 22 hồ chứa thủy điện đang vận hành, với mặt nước rộng lớn, không chỉ giúp cho nhiều hộ dân thoát nghèo từ nuôi cá lồng, mà còn mở ra triển vọng phát triển kinh tế thủy sản với quy mô lớn.
Lập nghiệp giữa lòng hồ
Các công trình thủy điện lớn đã làm thay đổi diện mạo miền Tây Nghệ An. Cùng với nguồn điện phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, những hồ chứa khổng lồ, cũng tạo ra một nguồn tài nguyên mặt nước quý giá cho nghề nuôi trồng thủy sản.
Tại bến Thượng Lưu bản Vẽ, xã Yên Na, hàng chục lồng bè nằm san sát. Nghề nuôi cá lồng trên lòng hồ thủy điện bản Vẽ đã xuất hiện từ nhiều năm qua, mang lại nguồn thu đáng kể cho người dân miền sơn cước.
Ông Lương Văn Thắng, là một trong những hộ đầu tiên mạnh dạn nuôi cá lồng ở bến Thượng Lưu bản Vẽ từ năm 2018. Thời điểm ấy, huyện Tương Dương cũ, triển khai chủ trương hỗ trợ phát triển mô hình nuôi cá trên lòng hồ thủy điện, gia đình ông được hỗ trợ xây dựng bốn lồng nuôi.
Từ chỗ chỉ quen với nghề đánh bắt tự nhiên, ông Thắng phải tự mày mò học hỏi kỹ thuật chăm sóc các loại cá leo, cá trắm, cá tràu. Nhờ tận dụng nguồn thức ăn sẵn có và nguồn nước sạch của lòng hồ, cá phát triển nhanh, ít dịch bệnh.
“Làm rẫy vất vả mà phụ thuộc thời tiết. Từ khi nuôi cá, cuộc sống ổn định hơn nhiều. Mỗi năm, bốn lồng cá mang lại cho gia đình ông nguồn thu khoảng 80-100 triệu đồng”, ông Thắng chia sẻ.
Từ đánh bắt tự nhiên sang nuôi cá lồng, từ làm nương hay đi rừng chuyển sang nuôi trồng thủy sản, đã mang lại thu nhập ổn định hơn, ít rủi ro hơn cho người dân.
Câu chuyện ở lòng hồ thủy điện Hủa Na cũng đang tạo nên những đổi thay rõ rệt trong cuộc mưu sinh ở miền biên viễn.
Năm 2013, nơi đây chỉ có khoảng 10 hộ dân nuôi cá lồng thử nghiệm. Đến nay, gần 100 hộ dân quanh vùng đã tham gia, với hơn 600 lồng nuôi. Những loại cá đặc sản như cá lăng, cá leo, cá vược, cá bọp… ngày càng được thị trường ưa chuộng.
Nghệ An hiện có 22 hồ chứa nước thủy điện đang vận hành. Hệ thống hồ chứa trải dài khắp miền Tây, tạo nên vùng mặt nước rộng lớn, với triển vọng phát triển nuôi trồng thủy sản.
Gia đình ông Trần Văn Thuận ở bản Na Chảo, xã Thông Thụ hiện sở hữu hàng chục lồng cá. Sau khi trừ chi phí, mỗi năm gia đình thu lãi trên 600 triệu đồng.
Theo ông Thuận, trước đây người dân nuôi cá trên sông Chu nhưng mực nước thay đổi thất thường khiến việc chăm sóc gặp nhiều khó khăn.
Khi hồ Hủa Na hình thành, nguồn nước ổn định hơn, cộng với việc được hỗ trợ kỹ thuật, nghề nuôi cá lồng phát triển mạnh.
Không chỉ tạo thu nhập, nghề nuôi cá lồng còn tạo việc làm cho nhiều lao động địa phương, góp phần giúp các hộ tái định cư từng bước ổn định cuộc sống.
Từ những lồng cá nổi lên giữa mặt hồ, một sinh kế mới đang dần thay thế cách sản xuất truyền thống, vốn phụ thuộc nhiều vào tự nhiên.
Hướng tới ngành kinh tế thủy sản quy mô lớn
Tiềm năng lòng hồ thủy điện ở Nghệ An vẫn còn rất lớn. Tuy nhiên, phần lớn các hộ nuôi hiện vẫn sản xuất nhỏ lẻ, chưa hình thành vùng chuyên canh tập trung.
Đầu ra chủ yếu phụ thuộc vào thương lái và các chợ địa phương. Nguồn giống chưa chủ động, hạ tầng giao thông, điện và thông tin liên lạc ở nhiều khu vực còn hạn chế. Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu cũng tạo ra nhiều thách thức đối với nghề nuôi cá lồng.
Năm 2025, toàn tỉnh Nghệ An có 1.565 lồng cá nuôi trên các hồ thủy điện, với tổng thể tích hơn 90.450 m3, sản lượng đạt khoảng 1.220 tấn mỗi năm. Năng suất bình quân đạt 13,5 kg/m3, thuộc nhóm cao so với mặt bằng chung cả nước.
Nhận diện rõ dư địa phát triển, cuối năm 2023, UBND tỉnh Nghệ An đã ban hành Đề án phát triển nuôi trồng thủy sản trên các hồ chứa, đến năm 2030.
Theo đó, tỉnh định hướng phát triển nghề nuôi thủy sản theo hướng thâm canh, bán thâm canh với các đối tượng có giá trị kinh tế cao; đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật và công nghệ số; khuyến khích doanh nghiệp, hợp tác xã đầu tư để hình thành các vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn.
Mục tiêu đến năm 2030, Nghệ An sẽ phát triển khoảng 3.200 lồng nuôi, nâng sản lượng lên 3.500 tấn mỗi năm.
Một trong những giải pháp được tỉnh đặc biệt quan tâm, là tiếp tục duy trì chính sách hỗ trợ nuôi cá lồng trên hồ nước lớn; khuyến khích người dân chuyển đổi sang lồng HDPE có khả năng chống chịu thiên tai; xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất giống, nuôi thương phẩm đến chế biến và tiêu thụ.
Cùng với đó, là việc hình thành các tổ hợp tác, hợp tác xã, thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực thủy sản hồ chứa, từng bước đưa sản xuất từ quy mô hộ gia đình sang sản xuất hàng hóa chuyên nghiệp.
Những mặt hồ rộng hàng tỷ mét khối giữa miền Tây Nghệ An, không chỉ là nơi tích nước phát điện cho đất nước. Với những chính sách đang được triển khai, đây còn là dư địa phát triển của một ngành kinh tế mới, giúp người dân miền núi từng bước vươn lên làm giàu ngay trên chính vùng đất quê hương mình.
