Bản làng hôm nay
Thuốc lá tắm của người Dao đỏ trở thành sản phẩm du lịch đặc hữu
Từ những tri thức bản địa được trao truyền qua nhiều thế hệ, bài thuốc lá tắm của người Dao đỏ ở Sa Pa (Lào Cai) đã vượt ra khỏi không gian bản làng, trở thành một trong những sản phẩm du lịch đặc sắc ở Tây Bắc.
Tinh hoa thảo dược từ rừng sâu
Thuốc tắm, tiếng Dao gọi là Đìa dảo xin, thường được chế biến từ 10 đến hàng chục loại lá cây, thân cây dược liệu. Để phát huy tốt công dụng của mỗi loại thảo dược trong bài thuốc tắm, người Dao sẽ có cách sơ chế mỗi loại khác nhau. Có loại được dùng tươi, có loại được phơi khô, hoặc sao để cho kết quả sử dụng tốt nhất.
Việc lên rừng hái thuốc mất nhiều thời gian. Có những cây thuốc phải vào tận rừng sâu mới có. Trong một thang thuốc có vị mọc ở đỉnh đồi, vị ở khe suối và vị tầm gửi ngọn cây đại thụ...
Đồng bào Dao phải kiếm cây mai (vầu, tre...) đặt cạnh cây lớn, dùng lạt buộc 2 thân cây làm bậc thang leo lên. Có nơi phải dùng đinh móc bằng sắt móc vào thân cây, cành cây làm bậc leo lên dần dần. Vất vả là thế nhưng người Dao chỉ lấy số cành đủ dùng, không tích trữ, để lại gốc cho cây mọc tiếp.
Theo người dân bản địa, tắm lá thuốc người Dao đỏ không chỉ giúp cơ thể thư giãn, giải tỏa căng thẳng, mà còn có nhiều tác dụng tốt khác, như: Giảm đau nhức xương khớp, đau thần kinh tọa; giải độc tố cơ thể; lưu thông khí huyết, giúp phục hồi sức khỏe sau sinh; tăng cường lưu thông máu, an thần, ngủ sâu giấc...
Vì thế, đến Sa Pa mà du khách chưa trải nghiệm du lịch bản làng và tắm lá thuốc của người Dao đỏ trong bồn gỗ pơ mu, thì vẫn chưa cảm nhận trọn vẹn những giá trị của Sa Pa.
Khi tri thức bản địa vượt ra khỏi bản làng
Tại các bản làng du lịch người Dao như Tả Phìn, Giàng Tà Chải, Thanh Kim, Nậm Cang…, ngày càng có nhiều hộ gia đình mở dịch vụ lưu trú, đón khách và phục vụ tắm lá thuốc.
Cùng với dịch vụ tắm lá thuốc, tại các hộ kinh doanh Homestay và điểm du lịch cộng đồng, du khách còn được trực tiếp tham gia trải nghiệm quy trình hái lá thuốc, đun nước tắm và tìm hiểu về tri thức y thuật dân gian của người Dao.
Những trải nghiệm gắn với đời sống bản địa này, không chỉ làm phong phú sản phẩm du lịch, mà còn tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho người dân ngay tại bản làng.
Việc khai thác tri thức bản địa và thảo dược truyền thống để phát triển du lịch nghỉ dưỡng, cũng được địa phương xác định, là một hướng đi quan trọng, phù hợp với điều kiện tự nhiên và bản sắc văn hóa của vùng cao Lào Cai.
Từ bài thuốc vốn chỉ được sử dụng trong cộng đồng làng bản, thì nay với sự tham gia vào khâu sản xuất, chế biến và kết nối thị trường của các doanh nghiệp, hợp tác xã, bài thuốc tắm của người Dao đỏ đang từng bước trở thành một sản phẩm du lịch đặc hữu của Lào Cai.
Sinh kế bền vững của nhiều hộ đồng bào Dao
Những năm qua, nhiều hộ đồng bào Dao đã mạnh dạn thành lập hợp tác xã, doanh nghiệp để sản xuất, kinh doanh các sản phẩm từ bài thuốc tắm.
Tiêu biểu là Hợp tác xã Cộng đồng Dao đỏ do chị Tẩn Tả Mẩy, cùng 120 phụ nữ ở xã Tả Phìn đã thành lập năm 2015, đưa bài thuốc tắm truyền thống vào sản xuất theo hướng hàng hóa.
Đến nay, các sản phẩm của Hợp tác xã như: Nước tắm cho trẻ em, nước tắm cho phụ nữ sau sinh, nước ngâm chân… đang được thị trường đón nhận, mang lại doanh thu gần 3 tỷ đồng mỗi năm.
Không dừng lại ở khâu chế biến, chị Tẩn Tả Mẩy còn phối hợp với Vườn Quốc gia Hoàng Liên mở rộng vùng nguyên liệu, phát triển trung tâm sản xuất giống cây dược liệu trên diện tích 4 ha, với sự tham gia canh tác của 300 hộ gia đình.
Việc phát triển vùng dược liệu không chỉ góp phần bảo vệ thảm thực vật địa phương, mà còn tạo sinh kế bền vững cho người dân, với thu nhập bình quân khoảng 40 triệu đồng/ha trồng dược liệu.
Việc đưa bài thuốc tắm của người Dao đỏ vào phát triển du lịch, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm, không chỉ làm phong phú thêm các sản phẩm bản địa, mà còn mở ra hướng sinh kế bền vững cho đồng bào DTTS.
Từ chỗ chủ yếu dựa vào nông nghiệp truyền thống, nhiều hộ gia đình người Dao đã có thêm nguồn thu ổn định từ dịch vụ du lịch, các sản phẩm dược liệu.
Đồng thời, giúp cộng đồng chủ động hơn trong phát triển kinh tế gắn với bảo tồn rừng và gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống của dân tộc Dao.
