Bản làng hôm nay
Chuyện về những người làm báo cho đồng bào DTTS
Ở mỗi cơ quan báo chí, bên cạnh đội ngũ phóng viên, biên tập viên, lực lượng cộng tác viên luôn giữ vai trò quan trọng, là "cánh tay nối dài" của tòa soạn tại cơ sở.
Tâm huyết giữ gìn văn hóa dân tộc
Với ấn phẩm Dân tộc và Phát triển thuộc Báo VietNamNet, nhiều năm qua có một đội ngũ cộng tác viên tích cực, lặng lẽ đi, viết và chuyển tải hơi thở cuộc sống từ vùng đồng bào DTTS, miền núi đến với bạn đọc cả nước. Nhà báo Trần Đình Quang là một trong những cộng tác viên tiêu biểu như vậy.
Hơn 30 năm làm báo trong lĩnh vực phát thanh, truyền hình DTTS tại tỉnh Quảng Ngãi, ông không chỉ là người ghi lại những đổi thay ở miền núi, mà còn như một nghệ nhân lưu giữ nhiều giá trị văn hóa của đồng bào Hrê, Co, Xơ Đăng (nhóm Ca Dong)...
Trong những năm công tác tại Đài Phát thanh - Truyền hình Quảng Ngãi, nhà báo Trần Đình Quang cùng đồng nghiệp thực hiện hàng trăm phóng sự, chương trình phát thanh, truyền hình tiếng dân tộc. Những thước phim, hình ảnh về lễ hội, dân ca, dân vũ, nghề truyền thống, phong tục tập quán được ông kiên trì ghi chép, quay phim, chụp ảnh và lưu giữ như những tư liệu quý về văn hóa cộng đồng.
Theo ông, người làm báo ở vùng DTTS không chỉ cần kỹ năng viết mà còn phải có kiến thức về văn hóa, lịch sử, phong tục tập quán và khả năng sử dụng thành thạo các phương tiện tác nghiệp. Chính vì vậy, ông luôn chủ động tự học, rèn luyện kỹ năng quay phim, chụp ảnh, biên tập để phản ánh chân thực nhất đời sống đồng bào.
Nghỉ hưu từ năm 2021 nhưng ông không rời xa các bản làng miền núi. Với vai trò cộng tác viên của các chuyên trang, ấn phẩm Dân tộc và Phát triển, ông tiếp tục đi cơ sở, viết bài về bảo tồn văn hóa, phát triển du lịch cộng đồng và những tấm gương người DTTS tiêu biểu.
Điều đáng quý là ông còn dành nhiều thời gian tham gia các lớp tập huấn, truyền dạy kỹ năng truyền thông cho đồng bào và cán bộ văn hóa cơ sở. Tại nhiều địa phương miền núi của Quảng Ngãi, ông hướng dẫn nghệ nhân, Người có uy tín và thanh niên DTTS cách ghi hình, chụp ảnh bằng điện thoại thông minh để lưu giữ các sinh hoạt văn hóa truyền thống của cộng đồng.
Ông cũng tham gia nhiều chương trình tập huấn về bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc, chia sẻ kinh nghiệm cho đội ngũ làm công tác văn hóa ở cơ sở về cách xây dựng tư liệu, quảng bá hình ảnh địa phương và lan tỏa những nét đẹp văn hóa trên môi trường số.
Không chỉ góp sức bằng ngòi bút, nhà báo Trần Đình Quang còn tích cực tham gia các hoạt động cộng đồng. Tại quê hương An Vĩnh, ông cùng người dân vận động nguồn lực xã hội hóa để mở rộng đường giao thông nông thôn, tôn tạo các công trình văn hóa, tâm linh, góp phần gìn giữ những giá trị truyền thống gắn với đời sống cộng đồng.
Với ông, báo chí và văn hóa luôn có mối quan hệ gắn bó. Người làm báo không chỉ phản ánh hiện thực mà còn góp phần bảo tồn ký ức văn hóa và truyền lại cho thế hệ mai sau.
Lặng lẽ chuyển tải “hơi thở” của buôn làng
Nếu nhà báo Trần Đình Quang mang theo kinh nghiệm của một nhà báo chuyên nghiệp nhiều năm công tác, thì ông Hoàng Hà Thế ở Phú Yên cũ (nay thuộc tỉnh Đắk Lắk) lại là hình ảnh tiêu biểu của một cộng tác viên cơ sở bền bỉ với nghề.
Nhiều năm nay, trên các cung đường dẫn vào vùng sâu, vùng xa, người dân vẫn quen thuộc với hình ảnh người đàn ông tóc đã bạc, chiếc máy ảnh trên vai và cuốn sổ tay luôn mang theo bên mình.
Dù chỉ là cộng tác viên của các tờ báo trung ương và địa phương, trong đó có ấn phẩm Dân tộc và Phát triển, nhưng ông vẫn đều đặn rong ruổi đến các buôn làng để tìm kiếm những câu chuyện đời thường.
Điều thôi thúc ông không phải là nhuận bút hay danh hiệu, mà là niềm vui mỗi khi phát hiện một chân dung điển hình ở cơ sở; những người tốt, việc tốt tại buôn làng để chia sẻ với mọi người.
Trong các bài viết của Hoàng Hà Thế, người đọc bắt gặp hình ảnh những nông dân vượt khó làm kinh tế, những già làng tâm huyết giữ gìn bản sắc văn hóa, những con đường mới mở hay niềm vui của trẻ em vùng cao khi được đến trường đầy đủ hơn.
Ông thường dành nhiều thời gian trò chuyện với người dân, ngồi bên bếp lửa nghe kể chuyện, tìm hiểu những đổi thay trong đời sống đồng bào DTTS. Chính sự gần gũi ấy tạo nên chất liệu chân thực cho các tác phẩm báo chí của ông.
Không chỉ cộng tác với báo địa phương, ông còn gửi bài cho nhiều cơ quan báo chí Trung ương, trong đó có ấn phẩm Dân tộc và Phát triển. Những trang viết của ông luôn đậm hơi thở cuộc sống, giàu tính nhân văn và phản ánh sinh động sự đổi thay của vùng đồng bào DTTS.
Niềm tự hào của một “nhà báo xã”
Tại vùng tái định cư lòng hồ thủy điện Sơn La, ông Mùi Len (72 tuổi), Người có uy tín ở xã Đoàn Kết, tỉnh Sơn La vẫn lưu giữ cẩn thận những tờ báo có đăng bài của mình như một phần ký ức đẹp của cuộc đời.
Từ năm 1993, bài viết đầu tiên về mô hình nuôi cá lồng ở quê hương được đăng tải, đã mở ra hành trình hơn 30 năm tiếp theo ông cộng tác với báo chí. Không qua trường lớp đào tạo nghiệp vụ, ông tự học bằng cách đọc báo, nghiên cứu cách viết của các nhà báo chuyên nghiệp rồi kiên trì tập viết.
Ngày ấy, việc gửi một bài báo không hề dễ dàng. Từ bản làng vùng cao, ông phải vượt hàng chục cây số lên huyện gửi bài qua bưu điện. Có khi nhờ người quen mang giúp, có khi chờ nhiều ngày mới nhận được phản hồi từ tòa soạn. Khó khăn là vậy, nhưng niềm vui mỗi khi bài được đăng luôn là động lực để ông tiếp tục cầm bút.
Trong suốt nhiều năm, ông là cộng tác viên tích cực của các báo Trung ương và địa phương, trong đó có Báo Dân tộc và Phát triển (nay là ấn phẩm Dân tộc và Phát triển của Báo VietNamNet). Nội dung các bài viết chủ yếu phản ánh những đổi thay ở vùng nông thôn, miền núi; các mô hình sản xuất hiệu quả; gương người tốt, việc tốt và những điển hình trong xây dựng nông thôn mới.
Ông Mùi Len nhớ lại một kỷ niệm đáng nhớ vào năm 1999. Khi xã vay 3 tấn giống ngô lai cho người dân sản xuất theo hình thức trả chậm sau thu hoạch, tỷ lệ nảy mầm chỉ đạt khoảng 30%, khiến bà con rất lo lắng. Ông đã viết bài phản ánh gửi báo Trung ương.
Sau khi báo đăng tải, Viện Nghiên cứu Ngô lai Đan Phượng (Hà Tây cũ) cử đoàn công tác về địa phương kiểm tra. Qua khảo sát thực tế, đoàn nhận định lô giống có khả năng bị trà trộn với giống khác. Không chỉ giải đáp thắc mắc của người dân, Viện còn mời đại diện địa phương tham quan quy trình sản xuất giống hiện đại và hỗ trợ xã 1 tấn giống ngô lai LVN4 trị giá hơn 25 triệu đồng.
“Khi đó tôi càng thấm thía ý nghĩa của nghề cộng tác viên báo chí. Một bài báo không chỉ phản ánh thực tế, mà còn có thể góp phần tháo gỡ khó khăn cho người dân”, ông Mùi Len chia sẻ.
Ông Mùi Len cũng cho rằng, điều quý giá nhất từ việc cộng tác báo chí không phải là nhuận bút, mà là cơ hội được đi nhiều, hiểu nhiều và góp phần đưa chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đến gần hơn với người dân.
