Công tác Dân tộc
Làm báo không không chỉ bằng ngòi bút
Trong dòng chảy mạnh mẽ của chuyển đổi số, báo chí đang đứng trước yêu cầu phải đổi mới toàn diện để thích ứng với xu thế truyền thông hiện đại. Sự thay đổi ấy không chỉ là yêu cầu phát triển của báo chí hiện đại, mà còn là nhiệm vụ quan trọng để báo chí chính thống tiếp tục giữ vai trò định hướng dư luận, nhất là trong tuyên truyền chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về công tác dân tộc và tôn giáo.
Từ “cây bút” đến nhà báo đa năng
Những năm gần đây, sự phát triển mạnh mẽ của Internet, mạng xã hội và các nền tảng số đã làm thay đổi căn bản thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng. Độc giả không còn chỉ đọc báo giấy hay truy cập Website truyền thống, mà ngày càng ưu tiên các nội dung Video ngắn, Infographic, Podcast, Livestream hoặc các sản phẩm báo chí đa phương tiện.
Điều đó đặt ra yêu cầu mới với đội ngũ người làm báo. Nhà báo hiện đại không chỉ viết bài, mà còn phải biết quay phim, dựng Clip, chụp ảnh, xử lý dữ liệu, sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và tối ưu nội dung trên nhiều nền tảng khác nhau.
Tại nhiều cơ quan báo chí hiện nay, mô hình “phóng viên đa năng” đang dần trở thành xu hướng tất yếu. Một chuyến tác nghiệp không chỉ cho ra đời bài viết truyền thống mà còn có thể đồng thời sản xuất Video ngắn, bộ ảnh, đồ họa dữ liệu và nội dung mạng xã hội.
Là phóng viên trẻ thường xuyên tác nghiệp tại vùng đồng bào DTTS, anh Cao Tuấn Ninh - phóng viên Báo VietNamNet, chia sẻ: Nếu chỉ viết bài theo cách truyền thống thì rất khó tạo sức lan tỏa mạnh trong môi trường số hiện nay. Khi đi cơ sở, chúng tôi thường chủ động ghi âm, chụp ảnh, quay Video, sử dụng Flycam… để tạo sản phẩm đa phương tiện. Nhiều Clip ngắn về đời sống đồng bào DTTS đăng trên nền tảng số đã thu hút hàng chục nghìn lượt xem, giúp thông tin đến gần hơn với người dân.
Thực tế cho thấy, ở nhiều vùng sâu, vùng xa, điện thoại thông minh đang trở thành phương tiện tiếp cận thông tin phổ biến nhất. Không ít đồng bào DTTS hiện theo dõi tin tức qua Facebook, YouTube hoặc TikTok thay vì các loại hình báo chí truyền thống. Nếu báo chí chính thống chậm đổi mới, khoảng trống thông tin rất dễ bị lấp đầy bởi tin giả, thông tin sai lệch hoặc các luận điệu xuyên tạc liên quan đến vấn đề dân tộc, tôn giáo.
Một trong những xu hướng nổi bật của báo chí hiện đại là báo chí dữ liệu (Data Journalism). Thay vì chỉ phản ánh sự kiện đơn thuần, nhà báo ngày nay cần biết khai thác và trực quan hóa dữ liệu để giúp thông tin trở nên dễ hiểu, sinh động và thuyết phục hơn.
Đối với lĩnh vực dân tộc và tôn giáo, dữ liệu đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Những con số về tỷ lệ hộ nghèo giảm, số lượng hộ dân được hỗ trợ nhà ở, tỷ lệ trẻ em đến trường hay mức độ phủ sóng internet tại vùng đồng bào DTTS nếu chỉ thể hiện bằng văn bản sẽ khó tạo ấn tượng mạnh. Nhưng khi được chuyển thành infographic, bản đồ số hoặc video trực quan, hiệu quả truyền tải sẽ cao hơn rất nhiều.
Thời gian qua, nhiều cơ quan báo chí đã bước đầu ứng dụng báo chí dữ liệu vào tuyên truyền các chương trình mục tiêu quốc gia. Một số tuyến bài multimedia về xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững hay phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi đã tạo hiệu ứng tích cực, thu hút lượng lớn bạn đọc trên nền tảng số.
Theo nhà báo Phùng Đức Hiếu Anh, công tác tại Báo Lao động, việc ứng dụng dữ liệu không làm mất đi tính nhân văn của báo chí mà ngược lại giúp câu chuyện trở nên thuyết phục hơn. “Người đọc hôm nay không chỉ muốn biết chuyện gì đang xảy ra, mà còn muốn hiểu vì sao nó xảy ra và tác động ra sao. Dữ liệu chính là công cụ giúp nhà báo kể câu chuyện sâu hơn, rõ hơn và khách quan hơn”, anh cho biết.
Đổi mới để giữ độc giả
Sự cạnh tranh gay gắt từ mạng xã hội cũng đang đặt báo chí trước áp lực lớn về tốc độ và cách truyền tải thông tin. Trong khi nhiều nền tảng số cập nhật tin tức từng giây, báo chí chính thống nếu chỉ giữ cách làm truyền thống sẽ rất khó thu hút độc giả trẻ.
Là độc giả thường xuyên theo dõi các nội dung liên quan vùng đồng bào DTTS, anh Ly Xuân Tiến - giáo viên Trường TH&THCS Sảng Tủng, tỉnh Tuyên Quang, cho biết: “Tôi thích những sản phẩm báo chí có Video ngắn, hình ảnh đẹp, đồ họa dễ hiểu vì vừa nhanh vừa sinh động. Nhiều bài báo điện tử hiện nay đã gần gũi hơn với người đọc trẻ”.
Không chỉ đổi mới hình thức thể hiện, nhiều cơ quan báo chí còn tích cực ứng dụng AI để hỗ trợ sản xuất nội dung, phân tích xu hướng bạn đọc và tối ưu quy trình làm báo. Tuy nhiên, công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ. Điều cốt lõi vẫn là bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của người làm báo.
Trong lĩnh vực dân tộc và tôn giáo, đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng. Bởi những thông tin sai lệch liên quan đến vấn đề dân tộc, tín ngưỡng nếu lan truyền trên không gian mạng có thể gây tác động tiêu cực tới khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Vì vậy, báo chí chính thống không chỉ cần nhanh mà còn phải chính xác, nhân văn và có tính định hướng cao.
Chuyển đổi số không đơn thuần là đầu tư thiết bị hay ứng dụng công nghệ mới, mà trước hết là đổi mới tư duy làm báo. Dù công nghệ phát triển đến đâu, giá trị cốt lõi của báo chí cách mạng vẫn là sự thật, tính nhân văn và trách nhiệm phụng sự Nhân dân. Đó cũng là nền tảng để báo chí tiếp tục đổi mới, giữ vững vai trò dẫn dắt thông tin và đồng hành cùng sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.
