Sắc màu 54
Sơmă Kơcham – Nghi lễ thiêng giữ hồn làng của người Ba Na
Trong âm vang cồng chiêng và sắc màu văn hóa Tây Nguyên, lễ hội Sơmă Kơcham (lễ cúng sân) của đồng bào Ba Na gửi gắm khát vọng về bình an, mùa màng no đủ và sự gắn kết cộng đồng – những giá trị đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Ngày 21/6, tại Làng Văn hoá - Du lịch các dân tộc Việt Nam, đồng bào Ba Na đến từ xã Kông Chro, tỉnh Gia Lai đã tái hiện nghi lễ Sơmă Kơcham – một trong những nghi lễ cộng đồng thiêng liêng và giàu bản sắc nhất của người Ba Na. Không gian lễ hội trở nên sống động với tiếng chiêng ngân vang, điệu xoang uyển chuyển và những nghi thức truyền thống mang đậm dấu ấn văn hóa Tây Nguyên.
Theo phong tục của người Ba Na, khi mùa rẫy bắt đầu xanh tốt, khi tiếng chim gọi bạn giữa đại ngàn vang mong thần núi rừng, người Ba Na lại cùng nhau tổ chức lễ Somă Kơcham để cầu mong thần linh phù hộ cho buôn làng bình yên, gia đình hành phúc, mùa màng tốt tươi.
Với cộng đồng Ba Na, đây không chỉ là một nghi lễ tín ngưỡng mà còn là dịp để buôn làng gặp gỡ, củng cố tình đoàn kết và gửi gắm lòng biết ơn tới tổ tiên.
Người Ba Na quan niệm con người luôn sống trong sự kết nối với thế giới thần linh. Vì vậy, lễ cúng sân được xem như lời cầu nguyện gửi tới Yàng – đấng bảo hộ của buôn làng – để xua đi điều không may, đem lại sức khỏe, bình yên và sự sung túc.
Lễ vật dâng cúng mang đậm hơi thở núi rừng gồm heo, gà, rượu cần, lúa, gạo cùng nhiều sản vật địa phương. Mọi công đoạn đều được chuẩn bị chu đáo dưới sự chủ trì của già làng và thầy cúng.
Dưới mái nhà Rông của buôn làng, người dân cùng nhau dựng cây nêu, giã gạo, chuẩn bị rượu cần và chế biến lễ vật. Khi thức ăn đã được nấu chín, bà con bày biện trang trọng quanh khu vực hành lễ, xếp những ghè rượu cần ngay ngắn bên cây nêu thầy cúng bắt đầu thực hiện các nghi thức cầu bình an, cầu mùa cho buôn làng.
Khi tiếng trống, tiếng chiêng ngân vang là lời cảm tạ gửi đến thần linh, là niềm vui của buôn làng trước những điều tốt đẹp mà mọi người cùng mong ước.
Khoảnh khắc thiêng liêng nhất là khi lời khấn của các già làng vang lên, mời tổ tiên và thần linh về chứng giám, phù hộ cho buôn làng một năm mới bình an, no đủ. Cùng lúc ấy, tiếng cồng chiêng hòa cùng điệu xoang tạo nên nhịp kết nối giữa con người với đất trời.
Kết thúc phần lễ, già làng uống những ngụm rượu đầu tiên từ ghè lễ, tiếp đó bà con cùng thực hiện nghi thức cầu may. Mỗi gia đình nhận phần lộc mang về với niềm tin vào một vụ mùa thuận lợi.
Tiếng cồng, tiếng chiêng ngân dài, điệu xoang nối vòng tay đoàn kết, những câu dân ca vang lên giữa núi rừng.
Tiếng cồng, tiếng chiêng ngân dài, điệu xoang nối vòng tay đoàn kết, những câu dân ca vang lên giữa núi rừng như lời gửi gắm niềm tin về cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Sơmă Kơcham vì thế không chỉ là một nghi lễ tâm linh, mà còn là nơi lưu giữ ký ức cộng đồng, kết nối con người với thiên nhiên và góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa đặc sắc của đồng bào Ba Na.
