Bản làng hôm nay
Tỏi Lý Sơn "kể chuyện" du lịch
Từ một nông sản nổi tiếng, tỏi Lý Sơn đang được kể bằng câu chuyện văn hóa, lịch sử và đời sống cư dân biển đảo, qua đó nâng tầm thương hiệu và mở hướng phát triển du lịch trải nghiệm.
Tỏi Lý Sơn: Hành trình xây dựng thương hiệu
Nằm cách đất liền gần 18 hải lý, đặc khu Lý Sơn (Quảng Ngãi), hay còn gọi là Cù Lao Ré, từ lâu được biết đến là "vương quốc tỏi" của Việt Nam. Trên vùng đất hình thành từ nham thạch núi lửa và cát san hô, tỏi Lý Sơn không chỉ là cây trồng chủ lực mà còn trở thành biểu tượng văn hóa, gắn với sinh kế và bản sắc của cư dân đảo.
.jpg)
Đặc biệt, tỏi cô đơn được xem là "báu vật" của Lý Sơn bởi giá trị kinh tế cao gấp nhiều lần tỏi thường. Loại tỏi này không thể tạo ra bằng kỹ thuật canh tác mà hoàn toàn phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên, được người dân ví như "lộc trời" ban tặng cho vùng đất đảo.
Những cánh đồng tỏi xanh mướt, mùa thu hoạch phủ trắng những củ tỏi căng tròn là thành quả của sự cần cù và kinh nghiệm canh tác được tích lũy qua nhiều thế hệ. Theo bà Bùi Thị Trí (thôn Đông), điểm khác biệt tạo nên hương vị đặc trưng của tỏi Lý Sơn nằm ở phương thức canh tác hiếm nơi nào có được.
"Tỏi được trồng trên ruộng cát trắng. Mỗi vụ, người dân phải đưa cát biển về phủ lên mặt ruộng dày khoảng 2 - 3 cm trước khi xuống giống. Chính lớp cát ấy góp phần tạo nên hương vị riêng mà không vùng nào có được", bà Trí chia sẻ.
Nguồn nước phục vụ sản xuất cũng rất đặc biệt. Người dân sử dụng nước từ những giếng đào nước lợ sâu khoảng 9 - 10m dưới lòng đất để tưới cho cây.
Toàn đảo Lý Sơn hiện có khoảng 550 ha đất nông nghiệp, trong đó hơn 330 ha chuyên canh tỏi. Từ khâu cải tạo đất, xuống giống, tưới tiêu, chăm sóc đến thu hoạch đều đòi hỏi nhiều công sức, kinh nghiệm và sự thích nghi với điều kiện tự nhiên khắc nghiệt của đảo tiền tiêu.
.jpg)
Mỗi năm, người dân Lý Sơn luân canh một vụ hành, một vụ tỏi cùng các loại cây ngắn ngày khác. Với quan niệm "không để đất nghỉ", những cánh đồng liên tục được khai thác, mang lại hàng nghìn tấn hành, tỏi mỗi năm, tạo nguồn thu nhập chủ lực cho người dân.
Tuy nhiên, hành trình xây dựng thương hiệu tỏi Lý Sơn không phải lúc nào cũng thuận lợi. Có thời điểm, nhiều thương lái đưa tỏi từ đất liền ra đảo rồi mạo danh tỏi Lý Sơn để bán, khiến thương hiệu bị ảnh hưởng nghiêm trọng, niềm tin của người tiêu dùng suy giảm.
Bước ngoặt đến khi công tác bảo hộ thương hiệu được chú trọng. Năm 2017, tỏi Lý Sơn được bình chọn vào Top 10 đặc sản quà tặng Việt Nam. Tháng 8/2020, sản phẩm chính thức được cấp Chỉ dẫn địa lý, tạo cơ sở pháp lý để bảo vệ thương hiệu và nâng cao giá trị trên thị trường. Đến năm 2025, tỏi Lý Sơn đạt chứng nhận OCOP 5 sao, tiếp tục khẳng định chất lượng, mở ra cơ hội đưa thương hiệu nông sản của Việt Nam vươn ra thị trường quốc tế.
Hiện nay, tỏi Lý Sơn đã có mặt trong những bữa ăn hàng ngày. Tỏi ngâm rượu, tỏi đen, tỏi cô đơn… đều trở thành sản phẩm gắn liền với đời sống và văn hóa của người dân xứ đảo.
Từ nông sản đến thương hiệu du lịch
Giữa nắng gió biển khơi, những cánh đồng tỏi Lý Sơn hôm nay không chỉ là nơi sản xuất nông sản mà còn trở thành điểm đến trải nghiệm. Trên những luống cát trắng, du khách không chỉ được trải nghiệm, Check-in với tỏi mà còn được nghe câu chuyện về hành trình hàng trăm năm của loài cây đã làm nên thương hiệu cho hòn đảo tiền tiêu.
"Tỏi Lý Sơn - Nồng ấm đảo núi lửa" không đơn thuần là một khẩu hiệu truyền thông, mà là chiến lược xây dựng thương hiệu lâu dài cho địa phương.
Ông Nguyễn Đạo - Phó Chủ tịch UBND Đặc khu Lý Sơn, Quảng Ngãi
Câu chuyện ấy bắt đầu từ đất núi lửa, từ lớp cát san hô được người dân kỳ công phủ lên từng thửa ruộng; từ những giếng nước lợ nuôi dưỡng cây tỏi giữa biển khơi và từ bao thế hệ cư dân bám đảo, gìn giữ nghề truyền thống. Khi được kể bằng ngôn ngữ của văn hóa và du lịch, tỏi Lý Sơn không còn đơn thuần là một loại gia vị, mà trở thành "linh hồn" của vùng đất.
Đó cũng là cách Lý Sơn đang khai thác lợi thế của một "bảo tàng văn hóa sống" - nơi hội tụ dấu tích của 3 nền văn hóa Sa Huỳnh, Chămpa và Đại Việt. Trên hòn đảo nhỏ hiện có 6 di tích quốc gia, 2 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, 19 di tích cấp tỉnh cùng nhiều di chỉ khảo cổ và công trình tín ngưỡng đặc sắc.
Nổi bật nhất là Lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa - nghi lễ duy nhất ở Việt Nam gắn với Đội Hoàng Sa kiêm quản Bắc Hải, minh chứng sống động cho lịch sử xác lập và thực thi chủ quyền biển đảo của dân tộc.
.jpg)
Theo chị Đặng Thị Khỏe, hướng dẫn viên du lịch tại Lý Sơn, trước đây mỗi hướng dẫn viên kể về cây tỏi theo một cách khác nhau. Nay, câu chuyện về tỏi Lý Sơn đã được chuẩn hóa và xây dựng thành một "kịch bản văn hóa" thống nhất, kết nối lịch sử hình thành đảo núi lửa, truyền thống của hậu duệ Hoàng Sa và nghề trồng tỏi đặc trưng.
"Du khách thích thú vì họ nhận ra tỏi Lý Sơn không chỉ là đặc sản để mua về làm quà, mà còn là sản phẩm mang theo lịch sử, văn hóa và đời sống của người dân đảo. Khi hiểu câu chuyện ấy, họ nhớ về Lý Sơn lâu hơn và sẵn sàng quay trở lại để trải nghiệm", chị Khỏe chia sẻ.
Đó cũng là tinh thần của dự án "Tỏi Lý Sơn - Nồng ấm đảo núi lửa" do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quảng Ngãi triển khai trong năm 2025. Thay vì chỉ quảng bá sản phẩm, dự án lựa chọn cách kể một câu chuyện thương hiệu hoàn chỉnh, được tích hợp mã QR và phổ biến tại các điểm tham quan, cơ sở lưu trú, doanh nghiệp kinh doanh tỏi, trường học và cộng đồng dân cư trên đảo.
Từ một nông sản OCOP, tỏi Lý Sơn đang từng bước trở thành trung tâm của các sản phẩm du lịch trải nghiệm. Du khách có thể xuống đồng cùng nông dân làm đất, phủ cát, gieo trồng, tưới nước, thu hoạch và tìm hiểu những bí quyết canh tác đã tạo nên hương vị đặc trưng của tỏi đảo.
Đây là hướng đi tương tự nhiều mô hình du lịch nông nghiệp thành công như trải nghiệm trồng rau ở Hội An, chăm tằm tại Đà Lạt hay dệt thổ cẩm ở Tây Nguyên. Khi nông nghiệp trở thành trải nghiệm, giá trị của cây tỏi không chỉ nằm ở sản lượng mà còn được nhân lên thông qua du lịch và văn hóa.
.jpg)
Theo ông Nguyễn Đạo - Phó Chủ tịch UBND đặc khu Lý Sơn, việc xây dựng câu chuyện thương hiệu nhằm giúp người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, hiểu sâu hơn về giá trị của cây tỏi; đồng thời góp phần bảo tồn phương thức canh tác truyền thống, lan tỏa các giá trị văn hóa - lịch sử, phát triển sinh kế bền vững dựa trên nông nghiệp và du lịch. Khi người dân trở thành những "đại sứ kể chuyện", mỗi ruộng tỏi, mỗi sản phẩm và mỗi trải nghiệm đều góp phần quảng bá hình ảnh Lý Sơn.
Định hướng phát triển Lý Sơn thành Khu du lịch quốc gia vào năm 2030 và trung tâm du lịch biển đảo vào năm 2045 cũng mở ra không gian mới cho tỏi Lý Sơn. Không chỉ là nông sản chủ lực, tỏi Lý Sơn được kỳ vọng trở thành "đại sứ thương hiệu", kết nối nông nghiệp, văn hóa và du lịch, tạo nên bản sắc riêng cho hòn đảo.
