Bản làng hôm nay

Hồ nước "kể chuyện"

Từ đập tràn nhìn xuống, hồ Ea Kao trải rộng như một tấm gương khổng lồ phản chiếu màu xanh của rừng và bầu trời. Bao quanh hồ là những buôn làng Ê Đê như Huê, M'Lim, Tơng Jú... vẫn lưu giữ nhiều nét văn hóa truyền thống giữa nhịp sống hiện đại.

Hồ Ea Kao được hình thành từ việc ngăn dòng các suối Ea Knin, Ea Kao, Ea Chăt và Cư Mblim để xây dựng công trình thủy lợi phục vụ sản xuất nông nghiệp. Thế nhưng, với người Ê Đê, hồ nước này còn mang một giá trị đặc biệt hơn khi gắn với những truyền thuyết được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Ngồi trước nhà cộng đồng buôn Tơng Jú, ông Y Bhiu Byă, Trưởng buôn buôn Tơng Jú, chậm rãi kể: Theo tiếng Ê Đê, Ea Kao có nghĩa là hồ nước không bao giờ cạn. Người già trong buôn còn gọi nơi đây là Ktơng Jú, tức vùng nước có vực sâu. Các con suối đầu nguồn của hồ Ea Kao, những câu chuyện huyền bí người Ê Đê còn lưu truyền qua bao đời vẫn được già làng kể lại.

Chuyện kể rằng, ngày xưa để dựng nhà sàn đồng bào Ê Đê ở buôn Huê phải đi lên rừng tìm chặt cây Tăm xe (một loại gỗ quý). Khi đi đến dòng suối Ea Knin có một đoạn uốn khúc nước chảy xiết rất nguy hiểm, người dân bàn nhau phải chặt cây ven suối làm cầu bắc qua.

Mọi người vung rìu lên chặt, tất cả rìu bị rơi xuống suối mất tích. Đoạn suối này, họ gọi là Ktơng Jông (nơi những chiếc rìu bị rơi, hay vực xoáy những chiếc rìu). Nhiều già làng cho rằng, vì chặt cây rừng nên bị Yang trừng phạt.

Vào một năm trời nắng hạn, dân làng buôn Huê tổ chức cúng Yàng để cầu mưa thuận gió hòa, buôn làng no ấm. Con heo dùng để cúng tế bật sống dậy và bỏ chạy. Dân làng băng rừng đuổi tìm nhưng đến một đoạn trên dòng Ea Kin thì heo biến mất. Từ đó đoạn suối ấy có tên là Ktơng Un (vực xoáy nơi heo bị rơi).

“Những câu chuyện ấy kể không chỉ để giải thích tên gọi của từng khúc suối, mà còn nhắc nhở con cháu biết quý rừng, quý nguồn nước và sống hài hòa với thiên nhiên”, ông Y Bhiu bảo.

Năm 2012, hồ Ea Kao được công nhận là danh thắng cấp tỉnh. Kể từ đó, nhiều hạng mục hạ tầng được đầu tư, như tuyến đường quanh hồ, khu du lịch văn hóa Ea Kao... góp phần đưa vẻ đẹp của "viên ngọc xanh" đến gần hơn với du khách.

Đánh thức tiềm năng từ cảnh quan và bản sắc

Không chỉ sở hữu cảnh quan thơ mộng, hồ Ea Kao còn là nguồn sống của hàng nghìn người dân ven hồ.

Mặt nước rộng khoảng 300 ha không chỉ cung cấp nguồn nước tưới cho sản xuất nông nghiệp, mà còn tạo sinh kế từ đánh bắt thủy sản, dịch vụ du lịch và các hoạt động trải nghiệm.

Những buổi sáng sớm, hình ảnh người dân thả lưới, giăng câu hay cào hến đã trở thành nét sinh hoạt quen thuộc. Những năm gần đây, du lịch phát triển, nhiều hộ dân mạnh dạn mở thêm dịch vụ ăn uống, bán nông sản, tổ chức trải nghiệm văn hóa, góp phần tăng thu nhập ngay trên quê hương mình.

Bà H Yam Bkrông ở buôn Tơng Jú, chia sẻ: Bây giờ bà con biết phát huy bản sắc văn hóa để làm kinh tế. Người thì kinh doanh ẩm thực, nhóm tổ chức các hoạt động trải nghiệm, biểu diễn cồng chiêng… Khách du lịch đến với buôn làng ngày càng đông hơn, người dân có thêm việc làm, đời sống cũng cải thiện rõ rệt.

Một dấu mốc quan trọng, là tháng 10/2024, buôn Tơng Jú được công nhận là Điểm du lịch cộng đồng. Đây được xem là bước khởi đầu để khai thác hiệu quả hơn các giá trị văn hóa của đồng bào Ê Đê gắn với cảnh quan hồ Ea Kao, giúp người dân vừa bảo tồn bản sắc, vừa phát triển kinh tế.

Mới đây, UBND phường Ea Kao tổ chức hội nghị chuyên đề về phát triển du lịch gắn với bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa đến năm 2030.

Theo Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Ea Kao Đặng Gia Duẩn, địa phương sẽ tập trung quy hoạch không gian phát triển du lịch, xây dựng các sản phẩm đặc trưng, hoàn thiện cơ chế thu hút đầu tư, phát triển du lịch cộng đồng, nâng cấp hạ tầng, tăng cường quảng bá và đẩy mạnh chuyển đổi số.

Định hướng này không chỉ hướng tới khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch mà còn đặt mục tiêu bảo tồn các giá trị văn hóa bản địa, bảo đảm người dân địa phương là chủ thể và được hưởng lợi từ quá trình phát triển.

Từ một công trình thủy lợi phục vụ sản xuất, hồ Ea Kao đang từng ngày trở thành điểm nhấn du lịch của Buôn Ma Thuột. Mặt hồ xanh vẫn lặng lẽ nuôi dưỡng những cánh đồng, lưu giữ ký ức của bao thế hệ người Ê Đê và mở ra cơ hội phát triển mới cho vùng đất ven hồ.

“Đánh thức viên ngọc xanh” giữa đại ngàn Tây Bắc

Phát hiện hồ nước trong vắt, "treo" lơ lửng trên vách hang ở Quảng Bình

Bó Kheo – hồ nước độc đáo của Văn Quan

Lê Hường