Ẩm thực dân tộc
Hạt dổi - Gia vị đặc trưng của ẩm thực Tây Bắc
Hạt dổi là loại gia vị rất đặc trưng của núi rừng Tây Bắc, góp phần tạo nên hương vị riêng cho nhiều món ăn truyền thống của đồng bào các dân tộc.
Món quà của núi rừng trong gian bếp vùng cao
Cây dổi sinh trưởng tự nhiên trên những triền núi, tán rừng xanh thẳm ở Tây Bắc. Khi quả chín, đồng bào vào rừng thu hái, tách lấy hạt rồi phơi hoặc sấy khô để dùng dần quanh năm.
Không nhiều, không dễ kiếm, lại phụ thuộc mùa vụ nên từ lâu hạt dổi được xem là loại gia vị quý của núi rừng.
Nhìn bề ngoài, hạt dổi nhỏ bé và mộc mạc. Nhưng chỉ cần đặt lên than hồng, hương thơm đặc trưng lập tức lan tỏa. Hạt dổi phải được nướng vừa tới, khi lớp vỏ hơi nứt, dậy mùi mới đem giã. Nếu nướng quá tay sẽ bị cháy, đắng, còn chưa đủ lửa thì hương thơm chưa trọn vẹn.
Trong bữa ăn của người Thái, Mường, Dao… hạt dổi không dùng nhiều nhưng luôn giữ vai trò tạo điểm nhấn hương vị.
Chỉ vài hạt giã cùng muối đã đủ tạo nên món muối hạt dổi chấm rau rừng, thịt luộc hay xôi nếp.
Hạt dổi cũng góp mặt trong nhiều món đặc sản như gà nấu măng chua, cá nấu măng chua, thịt lợn nướng, gà nướng...
Điều đặc biệt là hạt dổi không lấn át nguyên liệu chính, mà dậy lên hương vị ngọt tự nhiên, làm cho món ăn thêm đặc biệt, nhất là các món nướng trên than hồng.
Không ít du khách khi đến Tây Bắc bị chinh phục bởi hương vị này. “Tôi đã nhiều lần thưởng thức các món ăn chấm cùng hạt dổi, cảm nhận được mùi thơm nồng, lạ nhưng không gắt khiến món ăn trở nên đặc biệt hơn hẳn, có dịp công tác tại các tỉnh miền núi là tôi đều tìm mua để dùng và làm quà cho bạn bè”, anh Lê Quang (Hoàng Mai, Hà Nội) chia sẻ
Sau mỗi chuyến đi, nhiều du khách thường chọn mua hạt dổi hoặc muối hạt dổi mang về làm quà. Đặc biệt với những người con của quê hương Tây Bắc sinh sống xa quê, mua gói hạt dổi mang về không chỉ làm gia vị, mà còn là cách giữ lại một phần ký ức về Tây Bắc.
.jpg)
Vị thuốc dân gian
Theo bà Bùi Thị Hiền (70 tuổi, dân tộc Mường, xã Yên Phú, tỉnh Phú Thọ), ngày trước khi đời sống còn nhiều khó khăn, người dân thường tận dụng những sản vật sẵn có trong rừng để phục vụ sinh hoạt hàng ngày.
“Hạt dổi ngoài để làm gia vị, các cụ còn nướng lên rồi ngậm khi bị ho hoặc đau bụng nhẹ uống một ngụm nhỏ. Nhiều nhà còn ngâm hạt dổi với rượu để xoa bóp khi đau nhức xương khớp sau những ngày đi nương. Nhà nào cũng treo một túi hạt dổi trên gác bếp để dùng dần”, bà Hiền cho biết.
Ngày nay, dù đời sống đã thay đổi, những kinh nghiệm ấy vẫn được nhiều gia đình gìn giữ như một phần tri thức bản địa của đồng bào Tây Bắc.
Không chỉ hiện diện trong gian bếp, hạt dổi còn gắn với những kinh nghiệm dân gian được lưu truyền qua nhiều thế hệ, trở thành một phần bản sắc văn hóa ẩm thực vùng cao.
