Công tác Dân tộc
Hơn 3.117 tỷ đồng mở "đường băng" mới cho miền Tây xứ Nghệ
Ngân sách Trung ương vừa phân bổ cho Nghệ An hơn 3.117 tỷ đồng để thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) giai đoạn 2026-2030. Đây không đơn thuần là nguồn lực đầu tư công, mà còn mở ra "đường băng" mới, tháo gỡ những "điểm nghẽn" kéo dài nhiều năm ở khu vực miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS).
Tuy nhiên, để nguồn lực này thực sự tạo cú hích phát triển, địa phương sẽ phải giải bài toán về năng lực thực thi, cơ chế và hiệu quả đầu tư.
Khi nguồn lực đến đúng nơi
Con đường ngoằn ngoèo vượt qua những dãy núi vào bản làng người Đan Lai ở xã Môn Sơn vẫn còn hơn 12km lầy lội, trơn trượt và đối mặt với nguy cơ cô lập khi mưa lũ. Ở nhiều bản làng vùng biên như Na Loi, Mỹ Lý, Tri Lễ… người dân vẫn quen với cảnh phải đi hàng chục km mới đến được trung tâm xã. Thậm chí, nhiều hộ vẫn thiếu nước sinh hoạt, sản xuất còn nhỏ lẻ, thu nhập bấp bênh.
Những khoảng trống về hạ tầng, sinh kế và chất lượng dịch vụ công ấy chính là lý do nhiều năm qua khu vực miền núi Nghệ An luôn được xác định là địa bàn ưu tiên trong các chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG).
Theo Quyết định số 1160/QĐ-TTg ngày 29/6/2026, Nghệ An được giao hơn 3.117 tỷ đồng vốn ngân sách Trung ương trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 (đợt 1) để thực hiện Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Điểm đáng chú ý là lần đầu tiên ba Chương trình MTQG của giai đoạn trước được tích hợp thành một chương trình thống nhất. Cách tiếp cận mới được kỳ vọng sẽ hạn chế tình trạng chồng chéo, phân tán nguồn lực, đồng thời giúp các địa phương chủ động hơn trong bố trí vốn và lựa chọn các dự án ưu tiên.
Đối với Nghệ An, quyết định này mang ý nghĩa đặc biệt khi tỉnh có địa bàn miền núi rộng nhất cả nước, chiếm khoảng 83% diện tích tự nhiên. Đây cũng là nơi sinh sống của hơn 548.000 đồng bào DTTS thuộc 49 dân tộc, trong đó có 5 dân tộc sinh sống tập trung là Thái, Thổ, Khơ Mú, Mông và Ơ Đu.
Hiện toàn tỉnh có 79 xã, phường thuộc vùng đồng bào DTTS và miền núi, với 1.569 thôn bản; trong đó còn 668 thôn đặc biệt khó khăn cần tiếp tục được đầu tư.
Và những con số biết nói...
Nhìn lại giai đoạn 2021-2025, các Chương trình MTQG đã tạo ra nhiều chuyển biến rõ nét tại khu vực miền núi Nghệ An.
Tỷ lệ giảm nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số hằng năm đều đạt trên 3%. Thu nhập bình quân của người DTTS tăng từ khoảng 13,9 triệu đồng/năm lên gần 38,5 triệu đồng/năm.
Các mục tiêu về giáo dục đều hoàn thành; hơn một nửa lao động trong độ tuổi đã được đào tạo nghề phù hợp; nhiều chỉ tiêu về nhà ở, nước sinh hoạt và điều kiện sống cơ bản được cải thiện.
Những con số ấy cho thấy các Chương trình MTQG đã góp phần thay đổi diện mạo nhiều vùng quê miền núi, tạo điều kiện để người dân tiếp cận tốt hơn với hạ tầng giao thông, trường học, y tế và các dịch vụ thiết yếu.
Tuy nhiên, bức tranh phát triển vẫn còn nhiều gam màu chưa sáng.
Toàn tỉnh hiện vẫn còn hơn 27.000 hộ nghèo và hơn 25.000 hộ cận nghèo là đồng bào DTTS. Quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, khả năng liên kết thị trường hạn chế, hạ tầng nhiều nơi chưa đồng bộ. Một số giá trị văn hóa truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, trong khi chất lượng nguồn nhân lực và khả năng tiếp cận các dịch vụ công vẫn còn khoảng cách khá lớn so với khu vực đồng bằng.
Nhiều mục tiêu của chương trình giai đoạn trước chưa thể hoàn thành như kế hoạch đưa các xã, thôn đặc biệt khó khăn ra khỏi diện đặc biệt khó khăn hay mục tiêu nâng tỷ lệ đồng bào DTTS tham gia bảo hiểm y tế.
Theo đánh giá của địa phương, việc thay đổi địa giới hành chính sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp khiến một số tiêu chí đánh giá không còn phù hợp. Trong khi đó, hệ thống văn bản hướng dẫn nhiều lần điều chỉnh, thủ tục đầu tư phức tạp, thiếu đối tượng thụ hưởng ở một số dự án và tâm lý e ngại trách nhiệm của một bộ phận cán bộ cơ sở cũng làm chậm tiến độ thực hiện.
Nâng cao năng lực tổ chức thực hiện
Điểm mới của giai đoạn 2026-2030 không chỉ là quy mô nguồn vốn lớn mà còn là cách thức tổ chức thực hiện.
Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, quy mô các xã lớn hơn cả về diện tích, dân số và phạm vi quản lý. Điều này mở ra cơ hội quy hoạch đồng bộ, kết nối hạ tầng, thu hút đầu tư và phát triển các vùng sản xuất tập trung thay vì đầu tư manh mún như trước. Nhiều bất cập kéo dài tại các khu vực giáp ranh giữa các xã cũ cũng có điều kiện được xử lý đồng bộ, từ giao thông, môi trường đến quản lý đất đai.
Song cùng với cơ hội là không ít thách thức.
Việc tích hợp ba Chương trình MTQG thành một, đòi hỏi đội ngũ cán bộ địa phương phải có năng lực quản lý tổng hợp cao hơn. Trong khi đó, quá trình kiện toàn bộ máy sau sắp xếp đơn vị hành chính khiến nhiều cán bộ mới tiếp nhận công việc, kinh nghiệm thực hiện chương trình còn hạn chế.
Một số địa phương vẫn gặp khó trong bố trí vốn đối ứng, công tác lập hồ sơ đầu tư, giải phóng mặt bằng hay giải ngân vốn sự nghiệp. Thực tế giai đoạn trước cho thấy, không ít dự án chậm tiến độ không phải vì thiếu tiền mà do thiếu quy hoạch, thiếu hướng dẫn hoặc thiếu sự chủ động trong tổ chức thực hiện.
Bởi vậy, hơn 3.117 tỷ đồng chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi kèm với cải cách thủ tục, nâng cao năng lực quản trị địa phương và cơ chế giám sát chặt chẽ trong quá trình triển khai.
Với Nghệ An, nơi miền núi vẫn chiếm phần lớn diện tích tự nhiên và tập trung đông đồng bào DTTS, nguồn vốn lần này được xem như cơ hội để thu hẹp khoảng cách phát triển giữa miền núi và đồng bằng. Đó không chỉ là câu chuyện làm thêm một tuyến đường, xây thêm một công trình hay hỗ trợ thêm một mô hình sinh kế.
Quan trọng hơn, đây là cơ hội tạo nền tảng cho một quá trình phát triển bền vững, nơi người dân vùng cao có điều kiện tiếp cận tốt hơn với giáo dục, y tế, hạ tầng, việc làm và các dịch vụ công; đồng thời bảo tồn bản sắc văn hóa và khai thác hiệu quả những tiềm năng sẵn có của miền Tây Nghệ An.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Phùng Thành Vinh cho hay: Tỉnh yêu cầu các sở, ngành, địa phương tập trung chỉ đạo quyết liệt, khẩn trương triển khai các hợp phần, nội dung Chương trình MTQG gia giai đoạn 2026–2030, đồng thời đẩy nhanh tiến độ giải ngân nguồn vốn được giao, nhất là nguồn vốn kéo dài từ giai đoạn 2021–2025.
Các cơ quan chủ trì tăng cường hướng dẫn, kiểm tra, kịp thời tháo gỡ khó khăn, chủ động tham mưu hoàn thiện cơ chế, chính sách và phương án phân bổ nguồn lực. Địa phương thực hiện nghiêm chế độ báo cáo, phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành, bảo đảm triển khai đồng bộ, sử dụng hiệu quả nguồn vốn và hoàn thành các mục tiêu, chỉ tiêu theo kế hoạch.
Nguồn lực đã sẵn sàng. Điều còn lại là năng lực biến những con số trên giấy thành những đổi thay có thể nhìn thấy trong từng bản làng, từng con đường và từng mái nhà nơi vùng cao xứ Nghệ.
