Người giữ lửa
Chàng Rapper người Mông đưa âm nhạc dân tộc lên sân khấu quốc tế
Từ bản làng xa xôi tại Cao Bằng, chàng trai dân tộc Mông Lầu A Pó (nghệ danh NT One) đã kiên trì suốt hơn 10 năm để dệt nên một giấc mơ: Đưa âm nhạc dân tộc hòa nhịp cùng dòng chảy âm nhạc đương đại toàn cầu.
Sinh ra từ bản nghèo
.jpg)
Lầu A Pó (sinh năm 1995) cất tiếng khóc chào đời ở một bản nhỏ nghèo khó -Bản Búng, xã Yên Thổ, tỉnh Cao Bằng.
Nơi đây chỉ vỏn vẹn hơn 20 hộ đồng bào Mông sống xen kẽ với người Dao, đường ô tô mới có cách đây 2 năm, điện lưới quốc gia chưa tới và sóng internet vẫn phập phù.
Vượt lên những khó khăn xuất phát điểm, chàng trai 9X hiện đang là nhà sản xuất âm nhạc, rapper và đạo diễn hình ảnh độc lập tại Hà Nội.
“Nhà nghèo lắm, nhiều lúc mình muốn nghỉ học để bớt gánh nặng cho gia đình. Nhưng bố mẹ nhất quyết vay mượn bằng được cho anh em mình đi học hết cấp 3”, Lầu A Pó chia sẻ.
Năng khiếu nghệ thuật của anh chớm nở vào năm lớp 6, khi lần đầu anh được học môn âm nhạc. Pó nhận ra mình học nhạc, học vẽ rất nhanh và luôn tò mò, sáng tạo theo cách riêng. Năm lớp 10, anh tập đàn ghi ta nghiêm túc và bập bẹ sáng tác.
Mùa Hè năm 2011, lần đầu được tiếp cận Internet qua căn phòng trọ nhỏ (thời điểm Pó xuống huyện học), những giai điệu Âu - Mỹ, K-pop dội vào tư duy của cậu học trò nghèo ước mơ cháy bỏng: Áp dụng những màu sắc hiện đại này vào chính âm nhạc của người Mông.
"Hơn 10 năm kiên định với con đường chưa ai từng làm ở Việt Nam. Tôi luôn muốn mỗi khi âm nhạc của mình vang lên, dù ở bất kỳ đất nước nào, mọi người đều nhận ra đây là người nghệ sĩ Mông đến từ Việt Nam".
- NT One (Lầu A Pó) -
Sau khi tốt nghiệp cấp 3, Pó dự định thi vào Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Việt Bắc ngành Thanh nhạc - nơi có chính sách hỗ trợ sinh viên DTTS nghèo.
Tuy nhiên, bước ngoặt của Pó đến vào năm 2018, khi một người anh trong nghề nhận xét: “Anh thấy em giống một Rapper người Mông hơn là ca sĩ cổ điển. Em nên theo đuổi Rap Mông, con đường đó mới lâu dài”.
Lời nói ấy đánh trúng trăn trở bấy lâu. Ngay năm đó, bài Rap Love tiếng Mông đầu tiên do anh sáng tác mang tên "Koj Ib Leeg Xwb" (Chỉ riêng mình anh) cho một ca sĩ tại Lào đã bất ngờ đạt triệu View trên YouTube.
Thời điểm đó, Pó đưa ra quyết định táo bạo: Dừng kỳ thi tốt nghiệp cao đẳng để sang Lào và trải nghiệm qua nhiều nước, dấn thân vào con đường sản xuất âm nhạc chuyên nghiệp cho cộng đồng người Mông toàn cầu.
Vượt qua rào cản để thực hiện ước mơ âm nhạc
Những ngày đầu, rào cản lớn nhất của Pó không đến từ gia đình mà cộng đồng người Mông trong nước và quốc tế chưa có thói quen nghe Rap, R&B bằng tiếng mẹ đẻ.
“Nhiều lúc rảnh mình chỉ ôm cây ghi ta từ sáng đến tối quên ăn. Luyện tập Rap, mình phải canh lúc không có ai ở nhà mới dám đọc vì sợ bố mẹ, hàng xóm khó chịu. Đi thu âm Cover ở các Studio, kỹ thuật viên nhìn mình tò mò, khó hiểu khiến mình rất tự ti, không dám công bố các bài tự sáng tác vì không có tiền làm bản phối”, NT One nhớ lại.
Bằng tư duy nhạy bén, NT One nhận ra âm nhạc dân gian Mông, chính là một kho tàng nghệ thuật có nhiều nét tương đồng với văn hóa Hip-hop.
Bản chất các điệu hát đối giao duyên của nam nữ người Mông trong các phiên chợ; hay trên nương rẫy kéo dài hàng giờ với quy luật "chữ đối chữ, vần đối vần, ý đối ý", thực ra rất gần với thơ ca và nghệ thuật "chơi chữ" trong nhạc Rap ngày nay.
Nhờ thấu hiểu ngọn nguồn đó, anh đã khéo léo kết hợp nhịp trống điện tử hiện đại, hòa quyện cùng tiếng sáo Mông da diết và tiếng khèn trầm hùng.
"Ranh giới giữa việc giữ gìn bản sắc và làm mới để bắt trend nằm ở sự thấu hiểu. Đáng sợ nhất là người làm nhạc không thực sự hiểu chất liệu dân gian mình đang sử dụng. Nếu lấy một điệu khèn dùng trong tang lễ để phối vào một bài hát về đám cưới chỉ vì thấy giai điệu hay, thì đó là một sự kết hợp không phù hợp, dù bản phối có hiện đại đến đâu."
- NT One (Lầu A Pó) -
Một rào cản lớn khác chính là ngôn ngữ. Sinh ra trong thời hiện đại, vốn từ vựng tiếng Mông cổ còn thiếu, các câu ca dao, tục ngữ đa nghĩa bắt buộc Pó phải tự mày mò, học hỏi lại từ những người lớn tuổi một cách thận trọng để lời rap có chiều sâu, mang đậm bản sắc nhưng vẫn gần gũi với người trẻ.
Lá cờ Việt Nam trên sân khấu toàn cầu
Năm 2023, ca khúc cá nhân đầu tay "Baby Xav Ntsib Koj" (đạt gần 8 triệu lượt xem trên nền tảng số) bùng nổ, đưa cái tên NT One bước ra ánh sáng sân khấu nhiều hơn.
Âm nhạc của chàng trai bản Búng bắt đầu vượt biên giới, đưa anh đến biểu diễn tại các quốc gia có cộng đồng người Mông đông đảo như Lào, Thái Lan, Pháp, Trung Quốc và đặc biệt là Mỹ.
Năm 2024, NT One làm nên lịch sử khi đứng trên sân khấu Sabaidee Fest tại Mỹ - lễ hội âm nhạc và văn hóa Đông Nam Á lớn nhất tại đây.
Nhìn hàng ngàn khán giả quốc tế và kiều bào cùng nhún nhảy, hòa chung giai điệu mang màu sắc Mông Việt Nam, Pó rưng rưng: “Đó là cột mốc vô cùng lớn đối với một người làm nghệ thuật độc lập tự đi từng bước như mình, không công ty quản lý, không có người dìu dắt. Đứng trên sân khấu đó, mình như được trở về những ngày đầu làm nhạc bằng sự vô tư của tuổi trẻ”.
Đặc biệt, trong MV "Baby Xav Ntsib Koj", NT One đã chủ động đưa hình ảnh lá cờ đỏ sao vàng cùng phong cảnh núi rừng hùng vĩ của quê hương vào sản phẩm.
Anh tự hào khẳng định: “Mình muốn giới thiệu với bạn bè quốc tế rằng mình là người Mông Việt Nam, đây là âm nhạc Mông Việt Nam và đó cũng là tiếng sáo Mông Việt Nam. Đó là niềm tự hào về quê hương mà mình luôn muốn mang theo”.
"Tôi làm âm nhạc từ chính những gì mình sống và trải nghiệm. Dù theo đuổi âm nhạc hiện đại, tôi vẫn giữ trọn vẹn những giá trị văn hóa truyền thống, và đưa văn hóa ấy vào dòng chảy đương đại để người trẻ hôm nay dễ nghe, dễ cảm nhận và tự hào hơn về dân tộc mình."
- NT One (Lầu A Pó) -
Dù chưa nhận một giải thưởng chính thức nào do thị trường đặc thù, nhưng phần thưởng lớn nhất của Lầu A Pó là đã thay đổi thói quen nghe nhạc của giới trẻ vùng cao.
Nhiều bạn trẻ người Mông đã xóa bỏ sự tự ti, thêm yêu và tự tin mở nhạc tiếng Mông ở bất cứ nơi đâu. Thậm chí, nhiều du khách quốc tế đã chọn đến Việt Nam du lịch vì mến mộ âm nhạc của anh và các cộng sự.
Trở về Hà Nội sau những chuyến lưu diễn, Lầu A Pó vẫn miệt mài trong phòng thu.
Nhắn nhủ tới những bạn trẻ đồng bào dân tộc thiểu số cũng đang ấp ủ ước mơ vươn lên từ bản làng, anh chia sẻ: “Đừng để nơi mình sinh ra trở thành giới hạn cho ước mơ của mình. Mỗi người đều có một con đường riêng và điều giúp các bạn khác biệt giữa rất nhiều nghệ sĩ ngoài kia chính là văn hóa, tiếng nói và câu chuyện của chính dân tộc mình”.
