Công tác Dân tộc
Đề xuất tăng hỗ trợ tối đa gấp 4 lần để giảm nghèo
Nghệ An đề xuất nâng mức hỗ trợ đối với các mô hình phát triển sản xuất và đa dạng hóa sinh kế lên tối đa 60 triệu đồng, với tinh thần: Để giúp dân giảm nghèo, phải tạo một "quy mô sản xuất tối thiểu" đủ tích lũy, tái đầu tư.
Ảnh: Thanh Hải
Từ một chương trình kiểm tra, gợi mở vấn đề thoát nghèo
Mô hình giảm nghèo tại bản Đình Trung, xã Quỳ Hợp là một chuồng bò đơn sơ. Bên trong là bò mẹ và bê con.
Chủ nhân là bà Sầm Thị Hạnh, 75 tuổi. Con bò giống được hỗ trợ từ Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo, nay đã lớn khỏe, sinh thêm một bê con. Với một hộ nghèo, đó là tài sản đáng giá nhất sau nhiều năm chật vật mưu sinh.
Nhưng chính từ mô hình tưởng như thành công ấy, Đoàn công tác của Bộ Dân tộc và Tôn giáo lại đặt ra một vấn đề lớn hơn: Hỗ trợ một con bê cũng mất một người chăm, hỗ trợ hai con cũng vẫn mất một người chăm.
Phát biểu của ông Đặng Tiến Hùng - Phó Chánh Văn phòng Quốc gia về dân tộc và miền núi (Bộ Dân tộc và Tôn giáo) tại buổi làm việc với lãnh đạo tỉnh Nghệ An, không chỉ là một phép so sánh đơn giản. Đó là cách nhìn thẳng vào bất cập của những chương trình hỗ trợ sinh kế trong nhiều năm qua.
Theo ông, ở không ít địa phương, khi chương trình kết thúc thì cũng là lúc... hết đối tượng để hỗ trợ, nhưng ngân sách thì vẫn còn. Trong khi đó, nhiều hộ dân vẫn chưa thể thoát nghèo bởi quy mô đầu tư ban đầu quá nhỏ, không đủ tạo ra một mô hình sản xuất có khả năng tích lũy.
Thực tế ở vùng cao Nghệ An cho thấy, phần lớn các mô hình giảm nghèo hiện nay tập trung vào chăn nuôi bò, dê, lợn hoặc trồng cây ăn quả, cây dược liệu. Đây đều là những mô hình phù hợp với điều kiện tự nhiên, nhưng quy mô đầu tư còn khá khiêm tốn.
Nhiều hộ chỉ được hỗ trợ một con bò giống, vài ba con dê, vài ba con lợn, hoặc gần 100 con gà giống với khoản kinh phí khoảng hơn chục triệu đồng. Với mức đầu tư đó, rất khó để hình thành một mô hình sản xuất đủ lớn tạo nguồn thu ổn định. Trong khi đó, chi phí lao động, thời gian chăm sóc và rủi ro dịch bệnh vẫn gần như không thay đổi.
Theo ông Nguyễn Văn Hòa - Chủ tịch UBND xã Lượng Minh, hỗ trợ chăn nuôi bò, dê, lợn với định mức Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo là 15 triệu đồng/hộ, cận nghèo: 14 triệu đồng/hộ, mới thoát nghèo: 14 triệu đồng/hộ. Với hỗ trợ bò, hộ cận nghèo đối ứng 1 triệu đồng, hộ mới thoát nghèo thì đối ứng 2 triệu đồng; riêng hỗ trợ lợn và dê thì không cần đối ứng. Ông Hòa nêu ý kiến: Mức hỗ trợ dành cho hộ nghèo, cận nghèo và mới thoát nghèo hiện nay đang thấp so với thực tế nhu cầu.
Một hộ nuôi một con bò hay hai con bò đều cần một người chăn dắt, chăm sóc. Nhưng hiệu quả kinh tế lại hoàn toàn khác. Đó cũng là lý do nhiều chuyên gia cho rằng giảm nghèo không chỉ là trao cho người dân một tài sản, mà phải tạo cho họ một "quy mô sản xuất tối thiểu" để có thể tích lũy và tái đầu tư.
Nếu quy mô quá nhỏ, người dân rất dễ quay trở lại vòng luẩn quẩn: Vừa đủ duy trì cuộc sống nhưng không đủ tạo bước bứt phá. Nói cách khác, chính sách đã hoàn thành chỉ tiêu giải ngân, nhưng chưa hoàn thành mục tiêu cuối cùng là giúp người dân tự đứng vững bằng sinh kế của mình.
Đó là lý do Đoàn công tác đề nghị Nghệ An mạnh dạn rà soát, điều chỉnh lại định mức hỗ trợ đối với hộ nghèo, cận nghèo và hộ mới thoát nghèo.
Muốn giảm nghèo bền vững phải thay đổi tư duy đầu tư
Từ vấn đề mà Đoàn công tác của Bộ Dân tộc và Tôn giáo đề cập, bà Võ Thị Nhung - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An, cũng thẳng thắn nhìn nhận hạn mức hỗ trợ hiện nay còn thấp.
Theo bà Nhung, khi thực hiện các mô hình hỗ trợ con giống, người dân cần phải đáp ứng vốn đối ứng. Với nhiều hộ dân, rất khó để cân đối nguồn vốn đối ứng này. Trong quá trình triển khai, ngành nông nghiệp nhiều lần kiến nghị lồng ghép thêm các nguồn lực để tăng quy mô đầu tư, song chưa thể thực hiện đồng bộ.
Từ thực tế triển khai, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã nhận ra và mạnh dạn tham mưu nâng định mức hỗ trợ đối với các mô hình phát triển sản xuất và đa dạng hóa sinh kế.
Bà Nhung cho biết: Theo đề xuất mới, hộ nghèo sẽ được hỗ trợ tối đa 60 triệu đồng; hộ cận nghèo 50 triệu đồng; hộ mới thoát nghèo 30 triệu đồng. Nếu được UBND tỉnh phê duyệt, mức hỗ trợ này sẽ cao gấp nhiều lần so với định mức hiện hành là 15 triệu đồng, 14 triệu đồng và 13 triệu đồng tương ứng.
Đây không đơn thuần là tăng kinh phí, mà là thay đổi cách tiếp cận trong đầu tư cho giảm nghèo: Thay vì chia nhỏ nguồn lực để nhiều người cùng nhận, sẽ hướng tới hỗ trợ đủ lớn để mô hình sản xuất thực sự phát huy hiệu quả.
Nhìn vào kết quả giảm nghèo của Nghệ An những năm qua có thể thấy những chuyển biến tích cực. Từ năm 2021 đến năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo vùng đồng bào DTTS giảm từ 38,58% xuống còn khoảng 23%.
Ảnh: Thanh Hải
Trong Dự án 2 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021 - 2025, toàn tỉnh đã triển khai 177 mô hình sinh kế với hơn 11.200 hộ tham gia; tổng vốn phân bổ hơn 305 tỷ đồng, tỷ lệ giải ngân đạt gần 85%.
Những con số ấy cho thấy các chương trình đã góp phần cải thiện sinh kế, tạo việc làm và nâng thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, phía sau những kết quả đó vẫn còn không ít điểm nghẽn.
Nhiều địa phương chưa thu hút được doanh nghiệp và hợp tác xã tham gia liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị. Đặc biệt, đối tượng hộ nghèo ở miền núi hiện nay chủ yếu là người già, người khuyết tật, người neo đơn hoặc sinh sống ở vùng đặc biệt khó khăn, khiến việc lựa chọn mô hình sản xuất phù hợp ngày càng phức tạp.
Điều đó cũng đồng nghĩa, chỉ tăng định mức hỗ trợ thôi là chưa đủ.
Nguồn vốn lớn hơn cần đi cùng chuyển giao kỹ thuật, liên kết tiêu thụ sản phẩm, sự đồng hành của doanh nghiệp và chính quyền cơ sở. Chỉ khi người dân tham gia được vào chuỗi sản xuất ổn định, khoản hỗ trợ ban đầu mới thực sự trở thành "vốn mồi" cho quá trình thoát nghèo.
Đề xuất nâng hạn mức hỗ trợ của Nghệ An vì thế không chỉ là một điều chỉnh về cơ chế tài chính. Quan trọng hơn, nó phản ánh sự chuyển dịch từ tư duy hỗ trợ để có mô hình sang đầu tư để người dân có thể sống được bằng mô hình.
