Công tác Dân tộc
Hoàn thiện dữ liệu, nâng cao hiệu quả thực thi Công ước CERD
Dữ liệu không chỉ là cơ sở xây dựng Báo cáo quốc gia CERD lần thứ 6, mà còn là công cụ quan trọng giúp Việt Nam hoạch định chính sách sát thực tiễn, thu hẹp khoảng cách phát triển và thúc đẩy phát triển bao trùm
Dữ liệu - nền tảng đánh giá thực chất việc thực hiện Công ước
Việt Nam gia nhập Công ước quốc tế về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt chủng tộc (CERD) năm 1982 và đã 5 lần bảo vệ thành công Báo cáo quốc gia trước Ủy ban CERD của Liên hợp quốc.
Mỗi kỳ báo cáo không chỉ là việc thực hiện nghĩa vụ của quốc gia thành viên, mà còn là cơ hội để Việt Nam rà soát hệ thống pháp luật, chính sách, đánh giá kết quả bảo đảm quyền bình đẳng giữa các dân tộc và tiếp tục hoàn thiện các giải pháp phát triển kinh tế - xã hội.
Sau kỳ bảo vệ Báo cáo quốc gia năm 2023, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1567/QĐ-TTg phê duyệt Kế hoạch tăng cường thực thi Công ước CERD, trong đó đề ra các nhiệm vụ cụ thể hóa khuyến nghị của Ủy ban CERD và chuẩn bị cho Báo cáo quốc gia lần thứ 6 dự kiến trình trước ngày 9/5/2027.
Thực hiện nhiệm vụ được giao, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã thành lập Tổ soạn thảo, triển khai xây dựng báo cáo theo lộ trình, gắn với yêu cầu hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về công tác dân tộc.
Trong quá trình này, việc xây dựng hệ thống dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống” được xác định là yêu cầu quan trọng, giúp báo cáo phản ánh đầy đủ, khách quan những kết quả đạt được cũng như những vấn đề cần tiếp tục quan tâm, giải quyết.
Tại Hội thảo quốc tế về dữ liệu phục vụ xây dựng Báo cáo quốc gia CERD lần thứ 6 tổ chức tại Hà Nội ngày 13/7/2026, các chuyên gia trong nước và quốc tế khẳng định, dữ liệu không chỉ là công cụ thống kê mà còn là căn cứ để đánh giá hiệu quả chính sách, nhận diện những khoảng cách phát triển và xây dựng giải pháp phù hợp.
Tại Hội thảo này, Thứ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Y Thông nhấn mạnh, chất lượng Báo cáo quốc gia CERD lần thứ 6 phụ thuộc lớn vào tính đầy đủ, chính xác, cập nhật và tin cậy của hệ thống dữ liệu.
Đây cũng là cơ sở để Việt Nam tiếp tục hoàn thiện chính sách, bảo đảm quyền bình đẳng, quyền tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản, nhất là đối với đồng bào dân tộc thiểu số.
Hướng tới hệ thống dữ liệu liên thông, hiệu quả
Qua rà soát 52 khuyến nghị của Ủy ban CERD dành cho Việt Nam năm 2023, các chuyên gia xác định 15 nhóm vấn đề liên quan trực tiếp đến dữ liệu.
Trên cơ sở đó, nhiều giải pháp được đề xuất như hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành, xác định rõ trách nhiệm trong thu thập, chia sẻ và khai thác dữ liệu.
Để phục vụ xây dựng Báo cáo quốc gia CERD lần thứ 6, Việt Nam dự kiến khai thác đồng thời ba nhóm nguồn dữ liệu gồm: kết quả các cuộc điều tra thống kê chính thức; Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; hệ thống báo cáo của các bộ, ngành, địa phương.
Theo bà Ramla Khalidi, Trưởng Đại diện thường trú Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam, dữ liệu là “cơ sở hạ tầng ẩn” của mọi chính sách phát triển.
Đối với quốc gia đa dân tộc như Việt Nam, dữ liệu phân tách theo nhóm dân cư, khu vực địa lý và lĩnh vực phát triển sẽ giúp nhận diện chính xác những nhóm còn gặp khó khăn, từ đó xây dựng chính sách phù hợp hơn.
Xây dựng dữ liệu - nhìn từ kinh nghiệm ở một số quốc gia
Kinh nghiệm từ Canada và Na Uy cho thấy, mỗi quốc gia có cách tiếp cận khác nhau trong xây dựng dữ liệu phục vụ bình đẳng và chống phân biệt đối xử.
Canada chú trọng xây dựng hệ thống dữ liệu phân tách theo nhóm sắc tộc, chủng tộc nhằm nhận diện khoảng cách trong các lĩnh vực như giáo dục, việc làm, thu nhập, nhà ở.
Tuy nhiên, việc thu thập dữ liệu luôn gắn với yêu cầu bảo vệ quyền riêng tư và bảo đảm người dân được cung cấp đầy đủ thông tin.
Ông Colin Shonk, Tham tán Chính trị Đại sứ quán Canada tại Việt Nam cho rằng, dữ liệu phân tách có khả năng làm rõ những khoảng cách, bất bình đẳng vốn có thể bị che lấp trong các số liệu tổng hợp.
Khi dữ liệu được phân tích chi tiết, các nhà hoạch định chính sách có thể xây dựng chương trình phù hợp với nhu cầu thực tế của từng nhóm dân cư.
Trong khi đó, Na Uy lựa chọn cách tiếp cận thận trọng hơn, không thống kê chính thức theo sắc tộc hoặc tôn giáo, mà sử dụng các chỉ số như nguồn gốc nhập cư, quốc gia xuất xứ, ngôn ngữ, kết hợp với dữ liệu về giáo dục, việc làm, thu nhập để phục vụ hoạch định chính sách.
Đại sứ Na Uy tại Việt Nam Hilde Solbakken cho biết, cơ quan thống kê Na Uy khai thác các thông tin khách quan như lịch sử nhập cư, quốc gia xuất xứ của cá nhân và cha mẹ, ngôn ngữ sử dụng trong gia đình, sau đó kết nối với các dữ liệu kinh tế - xã hội để phục vụ nghiên cứu, xây dựng chính sách.
Với bài học kinh nghiệm quốc tế từ Canada, Na Uy, sẽ là chìa khóa để Việt Nam nâng tầm chất lượng Báo cáo quốc gia lần thứ 6. Xa hơn nữa, một hệ thống dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống” về các dân tộc và quyền con người sẽ là đòn bẩy chiến lược đưa Việt Nam vững vàng tiến vào kỷ nguyên của một quốc gia số văn minh, thịnh vượng, bao trùm.
Đây cũng là nền tảng để Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò là thành viên có trách nhiệm của Công ước CERD, thể hiện cam kết mạnh mẽ trong thúc đẩy bình đẳng, đoàn kết và phát triển bền vững trong giai đoạn mới.
