Bản làng hôm nay
Phong Nha - Kẻ Bàng kéo dòng khách về các bản làng vùng cao Quảng Trị
Việc UNESCO công nhận Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng đã mở ra dư địa phát triển mới cho vùng cao Quảng Trị. Đây là cơ hội để các địa phương kết nối tài nguyên, hình thành chuỗi du lịch sinh thái, cộng đồng và trải nghiệm.
Từ "thỏi nam châm" Phong Nha - Kẻ Bàng
Khu Dự trữ sinh quyển Phong Nha - Kẻ Bàng có diện tích hơn 515.830ha, gồm hơn 123.000ha vùng lõi, hơn 220.000ha vùng đệm và hơn 172.000ha vùng chuyển tiếp, trải rộng trên địa bàn 15 xã. Đây cũng là không gian sinh sống của đồng bào Bru Vân Kiều và Chứt dọc dãy Trường Sơn.
Từ lâu, Phong Nha - Kẻ Bàng đã là điểm đến hàng đầu của du lịch Việt Nam. Hơn 450 hang động lớn nhỏ cùng hệ thống sông Son, sông Chày, những cánh rừng nguyên sinh và hệ động, thực vật phong phú tạo nên sức hút đặc biệt đối với du khách trong và ngoài nước.
Tuy nhiên, giá trị của danh hiệu Khu Dự trữ sinh quyển thế giới không chỉ nằm ở vùng lõi. Bao quanh những hang động kỳ vĩ là không gian văn hóa Trường Sơn còn lưu giữ nhiều giá trị nguyên bản. Các bản làng của đồng bào Bru Vân Kiều, đồng bào Chứt vẫn gìn giữ tiếng đàn Plư, điệu hát Tà Oải, nghề dệt thổ cẩm, lễ hội truyền thống và nhiều món ăn đặc sắc.
Đó là nguồn tài nguyên văn hóa đặc biệt mà ít địa phương có được. Cùng với tuyến Đường Hồ Chí Minh chạy xuyên khu vực, đây là điều kiện thuận lợi để kết nối các điểm đến, hình thành chuỗi sản phẩm du lịch liên hoàn.
Từ trung tâm Phong Nha, du khách có thể tiếp tục hành trình đến các xã vùng cao để khám phá thiên nhiên, trải nghiệm văn hóa bản địa và tìm hiểu lịch sử Trường Sơn.
Hiện nay, chuỗi sản phẩm du lịch ngày càng đa dạng với các điểm đến như động Phong Nha, Suối Nước Moọc, Sông Chày - Hang Tối, Ozo Park, Vườn thực vật hay Hang Chỉ huy. Mỗi điểm đến mang đến những trải nghiệm khác nhau, góp phần kéo dài thời gian lưu trú và tạo điều kiện để dòng khách lan tỏa về các bản làng vùng đệm.
Đây là cơ hội lớn để các xã vùng cao phát triển du lịch, dịch vụ. Khi lượng khách đến Phong Nha - Kẻ Bàng tăng, nhu cầu trải nghiệm văn hóa bản địa, nghỉ dưỡng giữa thiên nhiên và khám phá đời sống cộng đồng cũng tăng theo. Nếu khai thác hiệu quả những lợi thế sẵn có, các bản làng dưới chân Trường Sơn sẽ trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi du lịch của Quảng Trị.
Đồng bào trở thành chủ thể làm du lịch
Thực tế cho thấy, ở đâu người dân trực tiếp tham gia làm du lịch, ở đó du lịch phát triển bền vững hơn.
Làng du lịch Tân Hóa là minh chứng rõ nét. Từ vùng đất thường xuyên chịu thiên tai, người dân đã biến núi đá vôi, hang động và cảnh quan nguyên sơ thành sản phẩm du lịch đặc sắc. Danh hiệu "Làng du lịch tốt nhất thế giới" không chỉ nâng tầm thương hiệu địa phương mà còn tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân.
Tại xã Kim Ngân, điểm du lịch Suối Bản ở bản Còi Đá cũng đang phát triển theo hướng du lịch cộng đồng. Giữa đại ngàn Trường Sơn, du khách được hòa mình vào dòng suối trong xanh, thưởng thức ẩm thực truyền thống, lắng nghe điệu hát Tà Oải, tiếng đàn Plư và tìm hiểu phong tục, trang phục của đồng bào Bru Vân Kiều. Chính những giá trị văn hóa bản địa đã tạo nên sức hấp dẫn riêng cho điểm đến.
Chị Hồ Thị Đoan, người dân bản Còi Đá, là một trong những hộ tiên phong làm du lịch tại địa phương. Sau khi tham gia các lớp tập huấn về du lịch cộng đồng, chị mạnh dạn dựng chòi nghỉ bên suối, quảng bá điểm đến trên mạng xã hội và từng bước thu hút du khách.
Mô hình nhỏ này không chỉ mang lại thu nhập cho gia đình chị mà còn tạo việc làm cho nhiều lao động địa phương. Những sản vật như nếp than, bánh chì, gà bản, rau rừng cũng trở thành hàng hóa phục vụ khách du lịch, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân.
Đó cũng là hướng phát triển mà nhiều xã vùng cao Quảng Trị đang hướng tới. Khi du lịch phát triển, nhiều lĩnh vực như lưu trú, ẩm thực, vận tải, hướng dẫn viên và tiêu thụ sản phẩm địa phương đều được hưởng lợi.
Quan trọng hơn, đồng bào DTTS đã trở thành chủ thể của quá trình phát triển. Họ vừa là người gìn giữ rừng, bảo vệ nguồn nước, vừa lưu giữ và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống. Thông qua các mô hình du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm, nhiều bản làng đã tạo dựng được sinh kế bền vững ngay trên chính quê hương mình.
Phong Nha - Kẻ Bàng đã có thương hiệu quốc tế. Điều Quảng Trị cần làm là phát huy hiệu ứng lan tỏa của danh hiệu UNESCO, kết nối vùng lõi với vùng đệm để hình thành chuỗi du lịch Trường Sơn thống nhất. Cùng với đầu tư hạ tầng, địa phương cần tiếp tục nâng cao kỹ năng làm du lịch cho đồng bào DTTS và xây dựng thêm những sản phẩm đặc trưng để khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có.
Khi đó, dòng khách sẽ không chỉ dừng lại ở những hang động nổi tiếng mà còn tìm đến các bản làng dưới chân Trường Sơn để trải nghiệm thiên nhiên, văn hóa và ẩm thực bản địa.
Khi sinh kế được cải thiện, đồng bào Bru Vân Kiều và đồng bào Chứt không chỉ là người gìn giữ di sản mà còn là những người trực tiếp hưởng lợi từ di sản. Đó mới là giá trị bền vững và lâu dài mà danh hiệu Khu Dự trữ sinh quyển thế giới mang lại cho vùng cao Quảng Trị.
