Di sản và lễ hội
Lần theo dấu cây Di sản, lộ diện quần thể chè cổ trăm năm
Từ hai cây chè vừa được công nhận Cây Di sản Việt Nam, cuộc khảo sát trên dãy Quảng Nam Châu đã phát hiện nhiều quần thể chè cổ hàng trăm năm tuổi ở xã Đường Hoa (Quảng Ninh).
Từ hai cây di sản
Ba cây chè đầu tiên được phát hiện có tuổi đời ước khoảng 180 - 200 năm, trong đó hai cây đã được Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam công nhận là Cây Di sản Việt Nam. Lễ công bố và đón nhận Bằng công nhận sẽ diễn ra trong khuôn khổ Lễ hội Trà Đường Hoa vào ngày 8 - 9/8 tới.
Từ hai cây được công nhận, xã Đường Hoa tiếp tục mở rộng khảo sát trên dãy Quảng Nam Châu và phát hiện nhiều quần thể chè cổ quy mô lớn với hàng trăm cây có tuổi đời hàng trăm năm.
Các quần thể chè cổ phân bố chủ yếu tại khu vực thôn Tài Chi. Nhiều cây có chu vi gốc lên tới 120 cm. Các chuyên gia bước đầu đánh giá đây là nguồn gen chè bản địa có giá trị đặc biệt, cần được bảo tồn lâu dài.
Ông Phùn A Sạn, một người dân thôn Tài Chi, cho biết những cây chè cổ đã tồn tại từ khi ông còn nhỏ, nhiều cây mọc tự nhiên trên sườn núi và vẫn được người dân hái búp vào mùa Xuân.
"Từ nhỏ, chúng tôi đã theo bố mẹ lên núi hái chè. Khi đó chỉ nghĩ là chè rừng lâu năm, không ngờ sau này các chuyên gia xác định đây là nguồn gen quý. Bà con rất phấn khởi và mong những cây chè này được bảo vệ để con cháu sau này còn biết đến", ông nói.
Là xã vùng cao với hơn 40% dân số là đồng bào DTTS, qua nhiều thế hệ, người dân Đường Hoa vẫn giữ tập quán lên núi hái chè, sử dụng búp chè cổ trong đời sống hằng ngày. Sự gắn bó với cây chè đã giúp nhiều quần thể chè cổ được lưu giữ đến nay, trước khi được các chuyên gia khảo sát, đánh giá giá trị.
Hiện xã Đường Hoa đang tiếp tục thống kê, khoanh vùng bảo vệ và hoàn thiện hồ sơ đề nghị công nhận Cây Di sản Việt Nam đối với các cây, quần thể đủ điều kiện.
Theo ông Trần Đức Dũng - Chủ tịch UBND xã Đường Hoa, cây chè đã bén rễ, sinh trưởng trên vùng đất này qua nhiều thế hệ và trở thành một phần của hệ sinh thái cũng như đời sống của người dân địa phương. Vì vậy, việc phát hiện các quần thể chè cổ không chỉ có ý nghĩa về mặt bảo tồn, mà còn mở ra hướng phát triển mới cho vùng chè.
"Xã sẽ khoanh vùng để bảo vệ các quần thể chè cổ, từng bước hoàn thiện hồ sơ bảo tồn. Đây sẽ là nền tảng để phát triển vùng chè đặc sản, kết hợp du lịch sinh thái. Đồng thời, địa phương sẽ phối hợp nghiên cứu nguồn gen chè cổ nhằm tạo ra những giống chè chất lượng cao, nâng cao giá trị thương hiệu chè Đường Hoa", ông Dũng cho biết.
Mở hướng bảo tồn nguồn gen và phát triển du lịch vùng chè
Không chỉ là phát hiện có ý nghĩa về đa dạng sinh học, các quần thể chè cổ còn mở ra dư địa phát triển kinh tế từ giá trị bản địa.
Đường Hoa hiện có khoảng 120 ha chè, sản lượng búp tươi đạt từ 1.400 - 1.600 tấn mỗi năm, là một trong những vùng chè trọng điểm của Quảng Ninh.
Vùng chè nằm trên địa hình đồi núi cao nhưng cận kề biển, nơi khí hậu vùng cao giao hòa với gió biển từ Vịnh Bắc Bộ, tạo nên hương vị đặc trưng với vị thanh dịu, hậu ngọt sâu. Đây được xem là lợi thế giúp chè Đường Hoa từng bước khẳng định thương hiệu trên thị trường.
Xác định chè là cây trồng chủ lực, địa phương đã xây dựng Đề án phát triển, nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của vùng chè Đường Hoa giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2040. Bên cạnh mở rộng vùng nguyên liệu và nâng cao chất lượng sản phẩm, việc bảo tồn các quần thể chè cổ sẽ là nền tảng để gìn giữ nguồn gen quý, đồng thời phát triển các sản phẩm du lịch trải nghiệm gắn với rừng chè cổ và văn hóa bản địa.
.jpg)
Việc phát hiện liên tiếp các quần thể chè cổ hàng trăm năm tuổi tạo thêm cơ sở để Đường Hoa phát triển vùng chè gắn với bảo tồn nguồn gen, đồng thời hình thành các sản phẩm du lịch trải nghiệm từ rừng chè cổ.
