Công tác Dân tộc
Nghệ An giảm hơn 37.700 hộ nghèo sau 5 năm:Hành trình thay đổi từ những chính sách "đúng và trúng"
Không chỉ hoàn thành mục tiêu giảm hơn một nửa số hộ nghèo sau 5 năm, Nghệ An còn tạo được một "mạng lưới an sinh" rộng khắp. Tuy vậy, phía sau những kết quả tích cực vẫn còn những nút thắt về chất lượng giảm nghèo và hiệu quả sử dụng nguồn lực cần tiếp tục tháo gỡ.
Giảm nghèo không còn là những khoản hỗ trợ đơn lẻ
Nếu nhìn vào con số hơn 37.700 hộ thoát nghèo trong giai đoạn 2021 - 2025 có thể thấy Nghệ An đã hoàn thành mục tiêu giảm trên 50% số hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều (so với đầu giai đoạn là 66.673 hộ nghèo). Nhưng phía sau kết quả ấy không chỉ là những dự án hỗ trợ sản xuất hay các công trình hạ tầng được đầu tư.
Điểm đáng chú ý là tỉnh đã hình thành một hệ thống chính sách hỗ trợ khá toàn diện, bao phủ hầu hết những nhu cầu thiết yếu của người nghèo.
Trong 5 năm, hơn 2,18 triệu lượt người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số và người dân vùng đặc biệt khó khăn được cấp thẻ bảo hiểm y tế với tổng kinh phí trên 2.116 tỷ đồng.
Đây không đơn thuần là con số về ngân sách.
Ở những xã vùng cao, vùng xa thuộc các huyện cũ như Kỳ Sơn, Tương Dương, Quế Phong hay Con Cuông, một ca điều trị bệnh nặng có thể khiến cả gia đình rơi trở lại cảnh nghèo nếu không có bảo hiểm y tế. Việc được bảo đảm chi phí khám chữa bệnh chính là "tấm lưới an sinh" giúp nhiều hộ gia đình không bị tái nghèo bởi rủi ro sức khỏe.
Giáo dục cũng được xác định là chìa khóa cắt đứt vòng luẩn quẩn của đói nghèo.
Gần 178.000 lượt học sinh nghèo được miễn, giảm học phí và hỗ trợ chi phí học tập với tổng kinh phí hơn 182 tỷ đồng. Chính sách này không chỉ giúp giảm gánh nặng cho gia đình mà còn tạo cơ hội để trẻ em vùng khó tiếp tục đến trường, thay vì bỏ học sớm để mưu sinh.
Song song đó, hàng trăm nghìn lượt hộ nghèo còn được hỗ trợ tiền điện, khám chữa bệnh, trợ giúp pháp lý... Những khoản hỗ trợ không lớn nhưng góp phần giảm bớt chi phí sinh hoạt, giúp các gia đình tập trung nguồn lực phát triển sản xuất.
Tín dụng ưu đãi trở thành "đòn bẩy" cho sinh kế
Nếu an sinh giúp người nghèo không bị tụt lại phía sau, thì tín dụng chính sách lại đóng vai trò tạo động lực để họ vươn lên.
Trong gần 5 năm, 346.891 lượt hộ nghèo và các đối tượng chính sách được tiếp cận nguồn vốn ưu đãi.
Đáng chú ý, hơn 35.700 hộ nghèo, gần 64.800 hộ cận nghèo và trên 39.300 hộ mới thoát nghèo được vay vốn để đầu tư sản xuất, chăn nuôi, kinh doanh, cho con đi học, xuất khẩu lao động, xây dựng nhà ở xã hội, công trình nước sạch và vệ sinh.
Khác với các khoản hỗ trợ trực tiếp, tín dụng chính sách tạo cơ hội để người dân chủ động lựa chọn mô hình phát triển phù hợp với điều kiện của mình.
Đan Lai. Ảnh: Thanh Hải
Đó cũng là lý do nhiều địa phương đã hình thành các mô hình chăn nuôi, trồng trọt, sản xuất hàng hóa gắn với nguồn vốn vay ưu đãi, từng bước tạo sinh kế ổn định.
Cùng với nguồn vốn tín dụng, phong trào xã hội hóa vì người nghèo tiếp tục lan tỏa mạnh mẽ.
Các chương trình "Tết vì người nghèo", "Quỹ vì người nghèo", hỗ trợ xây dựng nhà ở, hỗ trợ sinh kế... không chỉ bổ sung thêm nguồn lực mà còn tạo sự chung tay của doanh nghiệp, tổ chức và cộng đồng trong công tác giảm nghèo.
Sự kết hợp giữa nguồn lực nhà nước và nguồn lực xã hội đang tạo nên nền tảng quan trọng để Nghệ An chuyển từ hỗ trợ mang tính cứu trợ sang hỗ trợ phát triển.
Nguồn lực lớn nhưng vẫn còn "điểm nghẽn" cần tháo gỡ
Để thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, giai đoạn 2021 - 2025, Nghệ An được bố trí hơn 2.072 tỷ đồng.
Đến nay, địa phương đã phân bổ gần như toàn bộ nguồn vốn và giải ngân khoảng 1.632 tỷ đồng, đạt trên 79% kế hoạch.
Đây là tỷ lệ khá tích cực trong bối cảnh nhiều chương trình mục tiêu quốc gia trên cả nước gặp khó khăn về giải ngân.
Tuy nhiên, hơn 20% nguồn vốn vẫn chưa được giải ngân cho thấy nhiều vướng mắc vẫn tồn tại.
Một số dự án không còn nhu cầu sử dụng do thay đổi cơ chế đầu tư sau sắp xếp tổ chức bộ máy. Một số nội dung phải chờ hướng dẫn của các bộ, ngành Trung ương. Trong khi đó, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp cũng khiến nhiều cán bộ cơ sở mới tiếp cận nhiệm vụ, còn lúng túng trong tổ chức thực hiện.
Quan trọng hơn, báo cáo cũng chỉ rõ một thực tế đáng suy ngẫm.
Giảm nghèo chưa thật sự bền vững khi tỷ lệ hộ cận nghèo ở một số địa phương còn cao, nguy cơ tái nghèo sau thiên tai vẫn hiện hữu. Nhiều dự án sinh kế gặp khó vì thiếu doanh nghiệp tham gia liên kết chuỗi giá trị; đối tượng hộ nghèo chủ yếu là người cao tuổi, người khuyết tật hoặc không còn khả năng lao động nên khó phát huy hiệu quả các mô hình sản xuất.
Điều đó cho thấy, nguồn lực dù lớn vẫn chưa đủ nếu thiếu cơ chế linh hoạt và cách tiếp cận phù hợp với từng nhóm đối tượng.
Giai đoạn 2026 - 2030 sẽ đòi hỏi một tư duy mới: Không chỉ tiếp tục đầu tư hạ tầng và an sinh, mà cần chuyển mạnh sang tạo việc làm, thu hút doanh nghiệp đầu tư vào vùng khó khăn, phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp và đơn giản hóa thủ tục để người dân dễ tiếp cận chính sách hơn.
Sau 5 năm, Nghệ An có thể tự tin với thành quả giảm hơn 37.700 hộ nghèo.
Nhưng đích đến của giảm nghèo bền vững không chỉ là những tỷ lệ đẹp trên báo cáo, mà là khi mỗi hộ dân có việc làm ổn định, thu nhập đủ sống và không còn nguy cơ quay trở lại vạch xuất phát sau một biến cố trong cuộc sống. Đây cũng sẽ là thước đo quan trọng cho hiệu quả của các chính sách giảm nghèo trong chặng đường tiếp theo.
