Sức khỏe
Hỗ trợ giảm ho, bổ phổi từ 6 cây thuốc trong vườn nhà
Bách bộ, cát cánh, lá dâu tằm, xạ can, mạch môn và lá tỳ bà là những dược liệu quen thuộc trong y học cổ truyền, được dùng để hỗ trợ giảm ho, tiêu đờm và chăm sóc sức khỏe đường hô hấp. Dưới đây là 6 bài thuốc dân gian đơn giản từ những cây thuốc sẵn có trong vườn nhà.
1. Bách bộ - Vị thuốc quý hỗ trợ giảm ho kéo dài
Bách bộ là cây thân leo sống nhiều năm, thân mềm, lá mọc đối hình tim hoặc hình trứng nhọn ở đầu. Phần rễ phát triển thành nhiều củ dài màu vàng nâu, là bộ phận được thu hái làm dược liệu. Cây phân bố chủ yếu ở các tỉnh miền núi phía Bắc và một số địa phương miền Trung.
Theo y học cổ truyền, bách bộ có vị ngọt, hơi đắng, tính ôn, quy kinh Phế, có công dụng nhuận phế, chỉ khái, sát trùng.
Bài thuốc tham khảo
Hỗ trợ ho kéo dài, viêm phế quản mạn: Bách bộ 12–16 g, cát cánh 8 g, cam thảo 4 g, sắc với khoảng 600 ml nước còn 250 ml, chia uống trong ngày.
Hỗ trợ giảm ho có nhiều đờm: Phối hợp bách bộ với tang bạch bì, khoản đông hoa và mạch môn để giúp làm dịu đường hô hấp.
Ho dai dẳng, khàn tiếng: Có thể ngâm bách bộ với mật ong, ngậm từng lượng nhỏ nhiều lần trong ngày.
2. Cát cánh - Giúp tuyên phế, tiêu đờm, bổ phổi
Cát cánh là cây thân thảo cao khoảng 40 - 80 cm, hoa màu tím xanh hoặc trắng hình chuông. Bộ phận dùng làm thuốc là rễ củ.
Theo Đông y, cát cánh có vị cay, đắng, tính bình, giúp tuyên thông phế khí, lợi họng, tiêu đờm và hỗ trợ bài mủ.
Bài thuốc tham khảo
Ho có đờm đặc: Cát cánh 10g, mạch môn 12g, cam thảo 4g, sắc uống mỗi ngày.
Viêm họng, viêm khí quản: Phối hợp cát cánh với xạ can và bạc hà giúp làm dịu họng, giảm khản tiếng.
Người sau viêm phổi có thể sử dụng cát cánh trong các bài thuốc phục hồi theo hướng dẫn của thầy thuốc Đông y.
3. Lá dâu tằm - Thanh nhiệt, nhuận phế
Dâu tằm là cây gỗ nhỏ cao từ 3 - 10 m. Lá hình tim hoặc hình trứng, mép có răng cưa, lá non và lá bánh tẻ được dùng làm thuốc. Đông y gọi lá dâu là tang diệp, có vị ngọt, hơi đắng, tính mát.
Tang diệp có tác dụng thanh nhiệt, nhuận phế, hỗ trợ giảm ho và làm dịu cổ họng.
Bài thuốc tham khảo
Ho do nóng phổi: Lá dâu 12g, cúc hoa 10g, cam thảo 4g, sắc uống.
Ho khan, cổ họng khô: Dùng lá dâu kết hợp mạch môn và sa sâm giúp dưỡng âm, giảm kích ứng niêm mạc hô hấp.
Trong thời tiết hanh khô có thể dùng lá dâu tươi nấu nước uống để hỗ trợ thanh nhiệt.
4. Xạ can - Dược liệu hỗ trợ giảm viêm đường hô hấp
Xạ can là cây thân thảo, lá dài giống lá diên vĩ, hoa màu vàng cam có nhiều chấm đỏ đặc trưng. Thân rễ màu vàng nâu là bộ phận dùng làm thuốc.
Theo y học cổ truyền, xạ can có vị đắng, tính hàn, giúp thanh nhiệt, tiêu đờm, giải độc và hỗ trợ giảm viêm.
Bài thuốc tham khảo
Ho do viêm họng, viêm thanh quản: Xạ can 8g, cát cánh 8g, cam thảo 4g sắc uống.
Người viêm phế quản nhiều đờm có thể phối hợp xạ can với bách bộ nhằm hỗ trợ long đờm.
Có thể dùng nước sắc xạ can để súc họng giúp giảm đau rát.
5. Mạch môn – Dưỡng âm, làm dịu phổi
Mạch môn là cây thân thảo thấp, lá dài như cỏ, rễ có nhiều củ nhỏ hình thoi màu trắng vàng. Đây là vị thuốc quen thuộc trong nhiều bài thuốc dưỡng phế.
Theo Đông y, mạch môn có vị ngọt, hơi đắng, tính hơi hàn, giúp dưỡng âm, nhuận phế, sinh tân dịch.
Bài thuốc tham khảo
Ho khan kéo dài: Mạch môn 12g, sa sâm 12g, cát cánh 8g sắc uống.
Người sau viêm phổi còn khô họng, mệt mỏi có thể dùng mạch môn phối hợp bách hợp theo hướng dẫn của thầy thuốc.
Có thể nấu chè mạch môn cùng táo đỏ để bồi bổ cơ thể sau thời gian ốm.
6. Lá tỳ bà - Hỗ trợ hóa đờm, giảm ho
Tỳ bà là cây gỗ nhỏ, lá lớn, dày, mặt dưới phủ nhiều lông mịn màu nâu vàng. Khi làm thuốc cần loại bỏ lớp lông ở mặt dưới lá để tránh gây kích ứng họng.
Theo Đông y, tỳ bà diệp có vị đắng, tính mát, giúp thanh phế, hóa đờm và chỉ khái.
Bài thuốc tham khảo
Ho có nhiều đờm: Lá tỳ bà 10g, cát cánh 8g, trần bì 6g sắc uống.
Hỗ trợ giảm ho do viêm phế quản: Phối hợp lá tỳ bà với bách bộ và mạch môn giúp làm dịu niêm mạc đường hô hấp.
Có thể chưng lá tỳ bà với mật ong để hỗ trợ giảm ho, bổ phổi.
Lưu ý khi sử dụng các cây thuốc hỗ trợ chăm sóc đường hô hấp
Các dược liệu trên được sử dụng từ lâu trong y học cổ truyền nhằm hỗ trợ cải thiện các triệu chứng như ho, đau rát họng, nhiều đờm hoặc khô họng. Tuy nhiên, đây chỉ là biện pháp hỗ trợ, không thay thế thuốc điều trị đối với các bệnh lý như viêm phổi, lao phổi, hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) hoặc các bệnh hô hấp khác.
Người sử dụng cần lựa chọn đúng dược liệu, bảo đảm sạch, không nấm mốc, không tồn dư hóa chất và nên tham khảo ý kiến của thầy thuốc y học cổ truyền hoặc cán bộ y tế trước khi sử dụng, đặc biệt đối với phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người mắc bệnh gan, thận hoặc đang sử dụng thuốc điều trị.
Nếu xuất hiện các dấu hiệu như ho kéo dài trên 3 tuần, sốt cao, đau ngực, khó thở, ho ra máu hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời, tránh tự ý sử dụng các bài thuốc dân gian thay thế cho phác đồ điều trị của bác sĩ./.
