Công tác Dân tộc
Nghệ An sẽ làm gì để hơn 1.600 tỷ đồng vốn Chương trình MTQG không "đóng băng"?
Hơn 1.600 tỷ đồng nguồn vốn các Chương trình mục tiêu quốc gia được đề xuất kéo dài sang năm 2026 đang đặt Nghệ An trước áp lực giải ngân rất lớn.
Từ những cây cầu, con đường còn dang dở...
Để thay thế cây cầu treo Xốp Nhị (xã Hữu Kiệm), một cây cầu cứng mới đã được đầu tư từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2025 (Chương trình MTQG 1719).
Thế nhưng, sau nhiều năm triển khai, công trình vẫn chưa thể hoàn thành. Giữa dòng Nậm Mộ, hai nhịp cầu bê tông nằm chơ vơ, trong khi người dân vẫn phải đánh cược sự an toàn trên cây cầu treo già cỗi.
Cách đó không xa, ở xã Môn Sơn, con đường vào hai bản người Đan Lai là Cò Phạt và Khe Búng cũng đang phản ánh một thực tế tương tự.
Từ trung tâm xã vào bản dài gần 20 km, mới chỉ khoảng 6 km được bê tông hóa. Gần 14 km còn lại, thuộc dự án đầu tư từ Chương trình MTQG 1719, vẫn là đường đất, lầy lội mỗi khi mưa xuống.
Mỗi mùa mưa, con đường gần như bị chia cắt. Muốn ra trung tâm xã, người dân lại phải xuống thuyền máy vượt sông Giăng.
"Mỗi khi mưa kéo dài, bản làng gần như bị cô lập. Đường rừng không đi được, còn đường sông thì nước dâng cao, chảy xiết rất nguy hiểm. Vì thế, việc đi lại, giao thương hay phát triển kinh tế đều gặp rất nhiều khó khăn", ông La Văn Linh - Trưởng Ban công tác Mặt trận bản Cò Phạt, xã Môn Sơn chia sẻ.
Hệ quả của sự cách trở không chỉ là những chuyến đi vất vả, mà còn phản ánh ở tỷ lệ hộ nghèo hơn 94% ở hai bản người Đan Lai có 254 hộ với 1.058 nhân khẩu.
Những cây cầu còn dang dở, những con đường chưa thể thông suốt cho thấy khoảng cách giữa nguồn lực đầu tư và hiệu quả thực tế vẫn còn hiện hữu ở nhiều địa bàn miền núi Nghệ An.
Đó cũng là vấn đề mà Thứ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Y Thông đặt ra tại buổi làm việc với UBND tỉnh Nghệ An ngày 9/7: Hơn 1.600 tỷ đồng, cuối năm 2026 Nghệ An có giải ngân hết không?
Thực chất, đây là câu hỏi về năng lực hấp thụ vốn của địa phương.
Theo báo cáo của UBND tỉnh, tổng nguồn vốn các Chương trình MTQG (Giảm nghèo bền vững, Nông thôn mới, Phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi) đề xuất kéo dài sang năm 2026 lên tới 1.655,9 tỷ đồng, gồm hơn 532 tỷ đồng vốn đầu tư phát triển và gần 1.124 tỷ đồng vốn sự nghiệp.
Khối lượng vốn này sẽ được sử dụng để hoàn thành những mục tiêu còn dang dở của giai đoạn 2021 - 2025 và tạo nền tảng bước vào giai đoạn mới của các chương trình.
Nếu ở giai đoạn 2021 - 2025, Nghệ An đã giải ngân trên 80% nguồn vốn được giao, thì năm 2026, áp lực lớn hơn rất nhiều.
Bởi tỉnh không chỉ phải giải ngân nguồn vốn chuyển tiếp, mà còn chuẩn bị triển khai Chương trình MTQG theo Quyết định số 417 giai đoạn 2026 - 2030 với quy mô dự kiến khoảng 3.117 tỷ đồng (đợt 1).
Điều đó đồng nghĩa, nếu những điểm nghẽn không được tháo gỡ ngay từ bây giờ, áp lực sẽ tiếp tục dồn sang các năm tiếp theo.
Không chỉ giải ngân hết vốn, mà phải biến vốn thành động lực phát triển
Qua nhiều năm triển khai các Chương trình MTQG, thực tế cho thấy khó khăn lớn nhất không còn nằm ở việc thiếu vốn, mà bộc lộ ở khâu tổ chức thực hiện.
Có dự án chậm vì vướng giải phóng mặt bằng, có công trình kéo dài do thủ tục đầu tư. Một số nội dung hỗ trợ không còn phù hợp với thực tiễn sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, trong khi có mô hình sinh kế đã bố trí vốn, nhưng người dân không đăng ký tham gia, hoặc không còn nhu cầu.
Tất cả là những nguyên nhân khiến vốn đã có, nhưng không thể giải ngân đúng tiến độ.
Theo bà Võ Thị Nhung - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An, tổng nguồn vốn Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững chuyển sang năm 2026 là 514 tỷ đồng, gồm 176 tỷ đồng vốn đầu tư công và 337 tỷ đồng vốn sự nghiệp.
Bà Nhung cho biết: Đến nay, toàn tỉnh mới giải ngân hơn 81 tỷ đồng, tương đương khoảng 16% kế hoạch.
Con số này cho thấy quỹ thời gian còn lại của năm không nhiều, trong khi khối lượng công việc rất lớn. Để tháo gỡ, Nghệ An đang lựa chọn cách tiếp cận theo hướng điều hành linh hoạt thay vì giữ nguyên kế hoạch ban đầu.
Theo đó, toàn bộ các dự án, nội dung chi và nguồn vốn được rà soát lại. Những khoản không còn nhiệm vụ chi hoặc không có khả năng thực hiện sẽ được điều chuyển sang các dự án còn nhu cầu và đủ điều kiện giải ngân theo đúng quy định.
Đồng thời, tỉnh ưu tiên nguồn lực cho các công trình hạ tầng thiết yếu, những dự án có thể hoàn thành trong năm, các mô hình phát triển sản xuất đã có người dân tham gia và những nội dung có khả năng tạo hiệu quả ngay sau đầu tư.
Đây không đơn thuần là giải pháp kỹ thuật để nâng tỷ lệ giải ngân. Quan trọng hơn, đó là thay đổi tư duy quản lý nguồn vốn: Từ giải ngân theo kế hoạch sang phân bổ theo hiệu quả; từ giữ vốn cho đúng danh mục sang chủ động điều chuyển để đồng vốn phát huy giá trị cao nhất.
Điều này càng có ý nghĩa khi Nghệ An hiện có khoảng 548.000 đồng bào DTTS, khoảng 27.000 hộ nghèo và khoảng 25.000 hộ cận nghèo.
Trong khi đó, nhiều mục tiêu của các Chương trình MTQG vẫn chưa đạt như kỳ vọng: Tỷ lệ đồng bào DTTS tham gia bảo hiểm y tế dự kiến chỉ đạt khoảng 60%, thấp hơn nhiều so với mục tiêu 98%. Mục tiêu đưa nhiều xã, thôn ra khỏi diện đặc biệt khó khăn cũng chưa thể hoàn thành do thay đổi tiêu chí phân định và những khó khăn trong quá trình triển khai.
Những con số ấy cho thấy, điều người dân cần không phải là một báo cáo giải ngân đẹp, mà là những công trình hoàn thành đúng hẹn, những tuyến đường thông suốt, những cây cầu nối liền đôi bờ và những mô hình sinh kế đủ sức giúp người dân thoát nghèo.
Hơn 1.600 tỷ đồng sẽ không còn là áp lực nếu từng đồng vốn được chuyển hóa thành những giá trị cụ thể trên thực địa. Khi đó, tỷ lệ giải ngân sẽ không chỉ phản ánh tiến độ chi tiêu ngân sách, mà trở thành thước đo năng lực điều hành của chính quyền và hiệu quả thực chất của các Chương trình MTQG đối với vùng đồng bào DTTS và miền núi tỉnh Nghệ An.
