Công tác Dân tộc
Khi sinh kế "chạy đua" với nguy cơ tái nghèo vì thiên tai
Trao sinh kế thay vì hỗ trợ ngắn hạn để giúp đồng bào thoát nghèo. Hàng chục nghìn hộ dân ở Nghệ An đã có thêm cơ hội tạo thu nhập từ các mô hình sinh kế.
Thế nhưng, mỗi mùa mưa bão đi qua, không ít thành quả lại đứng trước nguy cơ bị cuốn trôi, khiến bài toán giảm nghèo bền vững vẫn còn nhiều trăn trở.
Từ các mô hình chăn nuôi đến hy vọng thoát nghèo
Mỗi sáng, chị Lương Thị Thi (SN 1984), ở bản Na Loi, xã Na Loi lại ra chuồng kiểm tra đàn vịt bầu được hỗ trợ từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) giảm nghèo bền vững năm 2025 dành cho hộ nghèo, hộ cận nghèo và các hộ bị ảnh hưởng bởi thiên tai.
Đàn vịt 50 con đã bắt đầu cứng cáp sau nhiều tuần chăm sóc. Với chị Thi, đây không chỉ là một khoản hỗ trợ, mà còn là cơ hội để gia đình có thêm nguồn thu nhập ổn định.
"Hiện nay, 50 con vịt của gia đình đang lớn rất nhanh. Tôi sẽ cố gắng chăm sóc đàn vịt để tạo dựng sinh kế, vươn lên thoát nghèo", chị Thi chia sẻ.
Cách đó không xa, tại bản Huồi Bắc, xã Bắc Lý - anh Moong Văn Bảy cũng đang tất bật chăm đàn gà đen gồm 100 con được hỗ trợ từ nguồn vốn Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững năm 2025.
Sau nhiều tháng nuôi, đàn gà phát triển tốt. Anh Bảy dự định giữ lại một phần để nhân đàn, phần còn lại bán lấy vốn tái đầu tư.
Những mô hình chăn nuôi quy mô nhỏ như vậy đang xuất hiện ngày càng nhiều ở các xã vùng cao Nghệ An. Thay vì hỗ trợ một lần rồi kết thúc, chương trình giảm nghèo hướng đến việc giúp người dân có tư liệu sản xuất, biết cách làm ăn và từng bước tạo nguồn thu lâu dài.
Sau 5 năm triển khai Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững, Nghệ An đã xây dựng hàng trăm mô hình sinh kế, từ chăn nuôi, trồng trọt đến lâm nghiệp, từng bước thay đổi tư duy "cho con cá" sang "trao cần câu".
Và những con số đã cho thấy hiệu quả rõ nét của hướng đi này.
Trong giai đoạn 2021 - 2025, toàn tỉnh Nghệ An triển khai 267 mô hình phát triển sản xuất với 14.790 hộ dân tham gia, trong đó có hơn 9.000 hộ nghèo, hơn 5.000 hộ cận nghèo và hàng trăm hộ mới thoát nghèo.
Riêng Dự án đa dạng hóa sinh kế đã thực hiện 177 mô hình, gồm 145 mô hình chăn nuôi, 18 mô hình trồng trọt và 14 mô hình lâm nghiệp, tạo điều kiện cho 11.292 hộ tham gia phát triển sản xuất.
Song song với đó, Dự án hỗ trợ phát triển sản xuất trong lĩnh vực nông nghiệp cũng triển khai 90 dự án, hỗ trợ gần 3.500 hộ dân, đi kèm hơn 100 lớp tập huấn kỹ thuật, giúp người dân thay đổi phương thức sản xuất, nâng cao năng suất và từng bước hình thành sản xuất hàng hóa.
Nhờ vậy, đến cuối năm 2025, Nghệ An có khoảng 200.000 lao động thuộc hộ nghèo, cận nghèo được hỗ trợ nâng cao năng lực sản xuất, đạt mục tiêu trên 80% theo kế hoạch.
Nhờ những giải pháp đồng bộ, tỷ lệ hộ nghèo đang giảm nhanh ở vùng đồng bào DTTS và miền núi của tỉnh. Nếu cuối năm 2021, toàn tỉnh có 30.384 hộ nghèo, chiếm 46,41%, thì đến cuối năm 2025 còn khoảng 19.708 hộ, chiếm 29,67%, bình quân giảm hơn 4% mỗi năm.
Những con số ấy cho thấy sinh kế đang phát huy vai trò quan trọng trong giảm nghèo. Tuy nhiên, phía sau kết quả tích cực vẫn còn không ít nỗi lo.
Đồng bộ các giải pháp để hạn chế tái nghèo
Ở các bản làng miền Tây Nghệ An, phần lớn sinh kế của người dân vẫn phụ thuộc vào nông nghiệp và chăn nuôi.
Một trận lũ lớn có thể cuốn trôi đàn gia súc, gia cầm; một đợt dịch bệnh có thể khiến cả vụ sản xuất mất trắng. Thành quả tích lũy nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, có thể biến mất chỉ sau vài ngày thiên tai.
Đó cũng là nguyên nhân khiến kết quả giảm nghèo chưa thật sự bền vững.
Theo đánh giá của tỉnh, tại một số địa phương, tỷ lệ hộ nghèo giảm nhưng tỷ lệ hộ cận nghèo lại tăng; tình trạng tái nghèo vẫn diễn ra. Đặc biệt sau các cơn bão số 3, số 5 và số 10 của năm 2025, nguy cơ phát sinh hộ nghèo mới tiếp tục gia tăng.
Không chỉ chịu tác động của thiên tai, việc triển khai các dự án sinh kế cũng còn nhiều rào cản.
Nhiều địa phương chưa thu hút được doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị; khó thành lập các tổ nhóm cộng đồng để triển khai dự án.
Trong khi đó, không ít hộ nghèo thuộc nhóm người cao tuổi, người khuyết tật, người neo đơn hoặc không còn khả năng lao động, khiến việc lựa chọn đối tượng và mô hình hỗ trợ gặp nhiều khó khăn.
Điều đó cho thấy, trao sinh kế mới chỉ là điều kiện cần. Để người dân thực sự thoát nghèo bền vững, cần thêm nhiều giải pháp đồng bộ như liên kết tiêu thụ sản phẩm, phát triển thị trường, bảo hiểm sản xuất, hỗ trợ phòng chống thiên tai và tạo sinh kế có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Những đàn vịt của chị Lương Thị Thi hay đàn gà của anh Moong Văn Bảy hôm nay là niềm hy vọng của nhiều gia đình vùng cao. Nhưng để những "cần câu" ấy không bị cuốn trôi sau mỗi mùa mưa lũ, giảm nghèo không thể dừng ở việc trao con giống hay vốn hỗ trợ, mà cần xây dựng một hệ thống sinh kế đủ sức chống chịu trước thiên tai và những cú sốc ngày càng lớn của biến đổi khí hậu.
.jpg)
