Bản làng hôm nay
Trưởng bản tuổi 31 kể chuyện sức sống mới ở bản vùng biên
Từng nằm heo hút sát biên giới Việt - Lào, bản Xía Nọi giờ đây đã có những tuyến đường được mở, điểm trường mới dần hiện hữu cùng sự đổi thay trong nếp nghĩ, cách làm của đồng bào người Mông.
Đường mở, bản gần hơn
Bản Xía Nọi, thuộc xã Sơn Thủy, tỉnh Thanh Hóa nhiều năm từng chỉ có những lối mòn xuyên núi, mùa mưa gần như biệt lập. Xía Nọi hiện có 39 hộ với gần 200 nhân khẩu, 100% là đồng bào Mông, nằm sát biên giới Việt Nam - Lào với gần 10 km đường biên. Đứng trên đỉnh đồi nhìn xuống, Xía Nọi hiện ra với những mái nhà người Mông thấp thoáng giữa màu xanh bạt ngàn của núi rừng.
Con đường bê tông uốn lượn theo sườn núi dẫn vào bản không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý, mà còn mở ra cơ hội phát triển cho người dân nơi đây.
Ít ai biết rằng, trước khi tuyến đường được đầu tư, từ trung tâm xã Sơn Thủy vào Xía Nọi là hành trình đầy gian nan. Mùa khô còn có thể đi bộ, nhưng đến mùa mưa, nước suối dâng cao, nhiều đoạn bị chia cắt, việc đi lại gần như tê liệt. Trẻ em đến trường, người dân vận chuyển nông sản hay tiếp cận các dịch vụ thiết yếu đều gặp rất nhiều khó khăn.
Đón chúng tôi ở đầu bản là Bí thư Chi bộ kiêm Trưởng bản Chá Văn Súa. Sinh năm 1995, từng là quân nhân xuất ngũ, anh là cán bộ trẻ được bà con tín nhiệm.
Bước trên tuyến đường bê tông mới hoàn thành, anh Súa chia sẻ: "Trước đây, muốn xuống trung tâm xã phải mất gần hai ngày đi bộ. Nay có đường, việc đi lại, vận chuyển hàng hóa, nông sản thuận lợi hơn nhiều".
Không chỉ có đường giao thông, nhiều chính sách an sinh cũng đang giúp người dân ổn định cuộc sống. Giữa bản Xía Nọi, căn nhà gỗ mới của ông Chá Văn Chư (65 tuổi) nổi bật giữa những nếp nhà cũ.
Thuộc diện hộ nghèo, gia đình ông được hỗ trợ 80 triệu đồng từ Cuộc vận động hỗ trợ xây dựng nhà ở cho hộ nghèo, hộ gia đình chính sách, hộ còn khó khăn về nhà ở trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa để xây dựng ngôi nhà trị giá khoảng 140 triệu đồng, hoàn thành vào tháng 7/2025.
Toàn bản có 6 hộ được xây mới hoặc sửa chữa nhà theo chương trình. Những mái ấm kiên cố không chỉ giúp người dân yên tâm an cư mà còn tiếp thêm động lực vươn lên thoát nghèo.
Những năm gần đây, người dân mở rộng gần 65 ha vầu xen cây dổi, cây mỡ để tăng sinh kế. Tuy nhiên, thu nhập bình quân mới đạt khoảng 12 triệu đồng/người/năm; toàn bản vẫn còn 6 hộ nghèo và 33 hộ cận nghèo.
Theo anh Chá Văn Súa, hạ tầng và chính sách hỗ trợ tạo nền tảng phát triển, nhưng điều quan trọng nhất vẫn là sự thay đổi trong nhận thức của người dân. Là cán bộ trẻ nhất của bản, anh thường xuyên cùng lực lượng Biên phòng đến từng hộ tuyên truyền, vận động người dân cho con đến trường, phát triển kinh tế và xây dựng nếp sống mới.
"Muốn bà con làm theo thì cán bộ phải làm trước. Nhờ vậy, bà con đã tích cực hưởng ứng phong trào xây dựng đời sống văn hóa, từng bước xóa bỏ hủ tục, tình trạng tảo hôn giảm rõ rệt”, anh Súa nói.
“Gieo” hy vọng nơi bản vùng biên
Không chỉ có những con đường mới, Xía Nọi hôm nay còn rộn ràng bởi tiếng máy trộn bê tông, tiếng người trao đổi trên công trường xây dựng điểm trường mới giữa lưng chừng núi.
Công trình gồm 3 dãy nhà với 6 phòng học dành cho bậc mầm non và tiểu học, dự kiến hoàn thành trước năm học mới. Không chỉ đáp ứng nhu cầu học tập trước mắt, điểm trường mới còn mở ra cơ hội để trẻ em trong bản được học tập thuận lợi hơn ngay trên quê hương mình. Hiện, Xía Nọi có 17 trẻ mầm non, 29 học sinh tiểu học và 12 học sinh THCS.
Những ngày chúng tôi có mặt tại Xía Nọi, cán bộ Đồn Biên phòng Cửa khẩu Quốc tế Na Mèo vẫn đều đặn xuống bản. Người hướng dẫn bà con chăm sóc vầu, người tuyên truyền pháp luật, người hỗ trợ vận chuyển vật liệu xây dựng điểm trường. Sự gắn bó ấy cũng là môi trường thực tiễn để những học viên trẻ của Trường Cao đẳng Biên phòng rèn luyện.
Trong hơn 2 tháng thực tập, sinh viên Lỳ Xú Linh đã cùng cán bộ đơn vị đến với các bản người Mông như Xía Nọi, Mùa Xuân và Ché Lầu, cùng người dân lên nương, vận chuyển vật liệu, sửa chữa nhà cửa và tìm hiểu cuộc sống nơi biên giới.
"Điều khiến tôi ấn tượng nhất là dù cuộc sống còn nhiều khó khăn, bà con vẫn đoàn kết, chăm chỉ lao động và đặt nhiều niềm tin vào sự đổi thay của bản làng", Linh chia sẻ.
Rời Xía Nọi, chúng tôi ngoái nhìn những triền núi xanh ôm lấy bản Mông nhỏ nơi biên cương đang từng bước chuyển mình. Một cuộc sống ấm no đang dần hiện hữu trên dải biên cương Tổ quốc.
