Người giữ lửa
Những "nhạc trưởng" của cộng đồng Gié Triêng nơi vùng cao Đà Nẵng
Ở những bản làng đồng bào Gié Triêng vùng cao Đà Nẵng, tiếng nói của già làng và Người có uy tín luôn có sức nặng. Họ là những người "nhạc trưởng" trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là công tác bảo tồn và gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống.
Người có uy tín - Nhạc trưởng của buôn làng
Giữa sân vận động xã Phước Chánh, tiếng chiêng, tiếng trống của người Bhnong (nhóm địa phương thuộc dân tộc Gié Triêng) vang lên rộn rã trong ngày hội làng.
Giữa những người hòa mình vào các tiết mục biểu diễn, ông Hồ Văn Chiêu - Người có uy tín ở Thôn 3, vẫn chăm chú quan sát từng động tác của đội cồng chiêng. Thi thoảng, ông bước tới chỉnh lại nhịp trống, nhắc các thành viên giữ đều nhịp điệu để tiết mục thêm trọn vẹn.
Với đồng bào Gié Triêng, cồng chiêng và trống không đơn thuần là nhạc cụ. Đó là tiếng nói của cộng đồng, là sợi dây gắn kết mọi người trong các dịp lễ hội, lễ mừng lúa mới, cưới hỏi hay những ngày vui chung của bản làng.
Ông Chiêu là một trong số ít người còn am hiểu nhiều loại nhạc cụ truyền thống của dân tộc mình. Ngoài đánh trống, ông còn thành thạo cồng chiêng, khèn và nhiều nhạc cụ dân gian khác.
“Miễn sao bà con đoàn kết, vui vẻ là mình mừng. Để duy trì được một đội văn nghệ của thôn đâu có dễ, ai cũng phải cố gắng. Con cháu phải biết đánh chiêng, biết tiếng trống của dân tộc mình. Ai chưa biết thì mình chỉ cho, cùng nhau giữ lại nét đẹp ông bà để lại”, ông Chiêu chia sẻ.
Nhiều năm qua, ngoài việc truyền dạy cồng chiêng và các loại nhạc cụ dân tộc, ông còn dành thời gian đi nhiều bản làng để tìm hiểu, ghi chép lại những tập tục, lễ nghi truyền thống của người Gié Triêng. Với ông, đó là những “kho báu” văn hóa cần được lưu giữ cho thế hệ mai sau.
Nhờ sự am hiểu sâu sắc văn hóa truyền thống, ông Chiêu luôn được bà con tin tưởng giao đảm nhận vai trò “nhạc trưởng” mỗi mùa lễ hội.
Từ việc chỉnh chiêng, chỉnh trống đến sắp xếp đội hình biểu diễn, ông đều tham gia hướng dẫn tỉ mỉ.
Không chỉ biểu diễn, ông Chiêu còn nổi tiếng với nghề làm trống truyền thống. Những chiếc trống do ông làm ra không phải để bán mà chủ yếu phục vụ sinh hoạt văn hóa của gia đình và cộng đồng.
Mỗi dịp cuối năm hay mùa lễ hội, ngôi nhà của ông lại trở thành nơi trai tráng trong làng tụ họp để học làm trống, tập đánh chiêng.
Tương tự, là Người có uy tín ở thôn Phước Công 1, xã Phước Chánh, bà Lê Thị Hồng Nhiên (58 tuổi) luôn tiên phong trong các hoạt động của địa phương. Theo bà, điều quan trọng nhất là làm tốt vai trò kết nối giữa chính quyền với người dân.
“Người có uy tín phải tuyên truyền hiệu quả chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đến với bà con. Đồng thời tham gia giải quyết những mâu thuẫn trong cộng đồng. Mình được dân tin thì phải đi đầu trong các phong trào của thôn, của xã”, bà Nhiên chia sẻ.
Trong các lễ hội văn hóa, bà luôn là một trong những người tích cực vận động người dân tham gia. Là thành viên nòng cốt của đội cồng chiêng trong thôn, bà không chỉ tham gia trình diễn mà còn động viên thanh niên học đánh chiêng, học múa truyền thống.
“Mỗi đội chiêng thường có bảy hoặc chín người. Có lúc mình đánh chiêng, có lúc cùng bà con múa xoang để ngày hội thêm vui. Những lúc rảnh rỗi, mình học đánh đàn đá và cùng các chị em dệt thổ cẩm truyền thống”, bà Nhiên kể.
"Cầu nối" giữa chính quyền và nhân dân
Theo ông Nguyễn Quốc Kỷ - Phó Chủ tịch UBND xã Phước Chánh, địa phương với chủ yếu đồng bào Gié Triêng sinh sống.
Lực lượng già làng, Người có uy tín không chỉ gìn giữ nét đẹp văn hoá truyền thống, họ còn là những người tiên phong trong sản xuất, tuyên truyền người dân tránh xa các tệ nạn, góp phần xây dựng đời sống văn hoá ở các bản làng…
Những năm gần đây, nhờ các chính sách hỗ trợ của Nhà nước cùng sự nỗ lực vươn lên của người dân, sự tận tâm của Người có uy tín, diện mạo nhiều bản làng vùng cao TP. Đà Nẵng đã có những đổi thay tích cực.
Theo ông Đặng Tấn Phương, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo TP. Đà Nẵng, thành phố hiện có 276 Người có uy tín, chủ yếu ở vùng đồng bào DTTS.
Trong những năm qua, vai trò của Người có uy tín rất quan trọng, họ không chỉ là “cầu nối” pháp luật, mà còn là lực lượng góp sức vào sự phát triển của bản làng, nhất là ở vùng đồng bào DTTS.
Để giúp Người có uy tín phát huy tốt vai trò của mình, ngoài những chính sách chung, Sở đang có tờ trình UBND TP. Đà Nẵng để có thêm các chính sách hỗ trợ cho lực lượng Người có uy tín.
Trong đó, Sở đề xuất có thêm mức hỗ trợ hằng tháng, chế độ bảo hiểm y tế, tăng thêm mức chi tặng quà… nhằm động viên họ phát huy tốt hơn vai trò của mình, ông Phương chia sẻ thêm.
