Sắc màu 54
Thức quà từ nếp Khẩu Nua Lếch trứ danh
Giữa tiết thu se lạnh, những hạt nếp non vùng cao Ngân Sơn, Bằng Vân lan tỏa hương được giã đều tay trong tiếng chày rộn ràng tạo nên món quà quê dẻo thơm, mang hương vị quê hương Thái Nguyên.
Hạt gạo nếp thép trứ danh
Lúa nếp Khẩu Nua Lếch có đặc trưng riêng với những giá trị vượt trội là khi nấu gạo rất dẻo, vị đậm, mùi thơm ngào ngạt. Với khả năng chống chịu tốt với sâu bệnh và các điều kiện ngoại cảnh…đã làm nên danh tiếng cho Khẩu Nua Lếch xã Ngân Sơn.
Theo lý giải của người dân địa phương, giống lúa này có tên gọi là nếp thép, là bởi hạt gạo có màu giống như màu của thép, cũng mang hàm ý là rất quý giá.
Dù hiểu theo cách nào, thì khi nhắc đến gạo nếp Khẩu Nua Lếch là nói đến giống lúa quý đã gắn liền với đời sống, văn hóa, tinh thần của đồng bào nơi đây.
Cốm Khẩu Nua Lếch chỉ làm được một vụ mỗi năm, thường từ tháng 8 đến tháng 9 âm lịch, khi hạt lúa vừa ngậm sữa. Đây là thời điểm người dân Ngân Sơn háo hức chờ đợi nhất.
Cốm phải được làm từ những bông lúa non, cắt khi còn tươi sương, nếu để chậm, hạt sẽ già, vỏ cứng, mất đi độ dẻo và hương vị thanh mát đặc trưng.
Làm cốm cũng "lắm công phu"
Từ những bông lúa non gặt về, người dân bắt đầu chuỗi công đoạn làm cốm tỉ mỉ và công phu như tạo nên một tác phẩm nghệ thuật.
Chị Phan Thị Thêm ở thôn Thượng Ân, xã Bằng Vân chia sẻ: Lúa nếp phải được cắt vào buổi sáng, tránh ánh nắng càng nhiều càng tốt vì nắng lên sẽ làm khô nhựa, làm cốm sẽ không ngon, không dẻo. Lúa được tuốt, sàng sạch, rồi đem rang trong chảo gang trên bếp củi.
Ngọn lửa phải đều, lửa to hạt nếp sẽ nổ; lửa nhỏ, cốm sẽ ỉu. Khi nghe tiếng lép bép vang lên cùng hương lúa non thoang thoảng, người rang biết hạt đã chín tới.
Tiếp đó là công đoạn giã hạt - được xem là linh hồn của nghề làm cốm. Giã mạnh quá thì hạt nát, giã nhẹ thì không tách được vỏ trấu, đồng bào nơi đây phải cảm nhận bằng tay, bằng mắt và bằng cả kinh nghiệm.
Sau khi giã, hạt cốm được sàng đi sảy lại nhiều lần cho thật sạch vỏ. Khi đạt độ dẻo mềm, cốm sẽ có màu xanh non mướt, mịn màng, dẻo quánh và tỏa mùi hương ngọt ngào.
Đưa hạt cốm vươn xa
Không chỉ là thức quà của mùa thu, cốm Khẩu nua Lếch còn là niềm tự hào của người dân Ngân Sơn. Gạo nếp thép là đặc sản của xã Ngân Sơn, được cấp chứng nhận đăng ký nhãn hiệu tập thể từ năm 2015. Sản phẩm Cốm của HTX Khẩu Nua Lếch Thượng Quan đã được xếp hạng 3 sao OCOP cấp tỉnh.
Mỗi vụ cốm đã mang lại cho người dân địa phương nguồn thu nhập không nhỏ, với giá thành từ 100.000 - 120.000/kg mua tại chỗ, mỗi gia đình trung bình 1 ngày làm được khoảng 15-20 kg cốm, đây là con số lớn đối với thu nhập của người dân địa phương.
Với sự hỗ trợ từ địa phương, diện tích canh tác lúa Khẩu Nua Lếch của địa phương ngày càng mở rộng, hình thành vùng sản xuất hàng hóa, năng suất đạt 3,5 - 5 tấn/ha.
Cùng với mở rộng sản xuất, nhiều hộ kinh doanh, hợp tác xã cũng quan tâm đến xây dựng phương án kinh doanh, hoàn thiện bao bì, nhãn mác sản phẩm nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường. Các hoạt động xây dựng nhãn hiệu tập thể, quảng bá, giới thiệu sản phẩm tại các hội chợ, hội thảo thương mại được HTX chú trọng.
Bên cạnh đó, đồng bào nơi đây còn dùng cốm để làm bánh chưng, làm chả cốm, bánh cốm, chè cốm, xôi… đều có hương vị thơm ngon rất đặc biệt nên được nhiều khách hàng đánh giá rất cao. Đây cũng là hình thức đa dạng hóa sản phẩm, thêm lựa chọn cho khách hàng. Thương hiệu Cốm Khẩu Nua Lếch theo đó được vươn xa tới nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước.
Theo lời người dân, để cốm giữ được hương vị lâu, mềm dẻo hơn, cốm được gói bằng lá chuối bóng mềm có nhiều ở vùng đất này. Hiện nay, công nghệ hút chân không cũng giúp bà con bảo quản cốm được tốt hơn, đảm bảo chất lượng khi tới tay người tiêu dùng.
Thơi gian qua, địa phương cũng quan tâm hỗ trợ quảng bá sản phẩm cốm thông qua hình thức tổ chức ngày hội cốm hàng năm với nhiều hoạt động như: Thi giã cốm Khẩu Nua Lếch giữa các xã; liên hoan hát dân ca - dân vũ thu hút đông đảo khách du lịch.
