Bản làng hôm nay
Hành trình “trả lại tên” cho gần 12.000 phần mộ liệt sĩ
Công tác tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đang được tỉnh Gia Lai khẩn trương triển khai, quyết tâm đưa các anh trở về đúng tên, đúng quê hương.
Mỗi di vật là một manh mối vô giá
Hơn nửa thế kỷ sau ngày đất nước thống nhất, hàng trăm nghìn phần mộ liệt sĩ vẫn chưa xác định được danh tính. Những di vật chiến trường tại các phần mộ đang trở thành manh mối quý giá trong hành trình "tìm lại tên" cho các anh.
Vượt hơn ngàn cây số, ngày 18/8, gia đình liệt sĩ Dương Văn Hải (quê ở xã La Hiên, tỉnh Thái Nguyên) đã vào Gia Lai để xem, đối chiếu di vật được phát hiện trong quá trình khai quật mộ liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh Gia Lai.
Trước đó, chiều 3/8, trong quá trình khai quật ngôi mộ số 20, lô 4, Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh Gia Lai (phường Pleiku), Đội phụ trách công tác lấy mẫu, bàn giao và số hóa mẫu hài cốt liệt sĩ (HCLS) số 2 phát hiện 1 vỏ hộp bằng nhôm màu trắng, trên đó khắc các thông tin: “Dương Văn Hải; thôn, làng - Na; xã: La Hien; huyện: Võ Nhai; tỉnh: Thái Nguyên; sinh năm: 1949; hy sinh: 30-1-1976”.
Sau khi thông tin về di vật được đăng tải, Công an xã La Hiên (tỉnh Thái Nguyên) đã liên hệ với gia đình liệt sĩ Dương Văn Hải. Từ những thông tin có được, gia đình đã tìm được nhân chứng là cựu chiến binh Lê Văn Thuân (81 tuổi, quê Thái Bình) cùng đơn vị T61 (Bộ Quốc phòng) với liệt sĩ Dương Văn Hải và là người trực tiếp khắc tên trên miếng nhôm.
Ông Lê Văn Thuân cùng gia đình đã vào Gia Lai để xem, đối chiếu hiện vật đang được bảo quản tại Ban Chỉ huy Quân sự phường Pleiku. Ông Thuân xúc động cho biết: “Sau hơn 50 năm, được trực tiếp cầm trên tay tấm nhôm khắc tên đồng đội, tôi có cảm giác như đang trở về chiến trường năm xưa, bên những người đồng đội kề vai chiến đấu. Tôi nhận ra ngay nét chữ của mình, tấm nhôm này chính là do tôi khắc”.
Ông Thuân kể, tấm nhôm khắc thông tin "liệt sĩ Dương Văn Hải" thực chất là vỏ một quả pháo sáng của địch mà ông nhặt được trên chiến trường. Bằng một con tu đánh dấu vị trí khoan trong công việc cơ khí, ông đã đục từng nét chữ lưu lại thông tin quê quán với hy vọng mong manh ngày hòa bình sẽ có người tìm thấy.
Hiện các di vật này đã được lực lượng quân sự phường tại địa phương (thuộc tỉnh Gia Lai) tiếp nhận và thực hiện công tác bảo quản theo đúng quy định.
Tương tự, tại Nghĩa trang Liệt sĩ Hoài Hảo (tổ dân phố Phụng Du, phường Hoài Nhơn Tây, tỉnh Gia Lai), khi khai quật tại ngôi mộ số 12, hàng số 8, khu mộ A, Đội lấy mẫu, bàn giao và số hóa mẫu HCLS số 2 tỉnh Gia Lai đã phát hiện 1 chiếc bút máy, màu đỏ, loại bơm mực; trên thân bút khắc chữ “Long Bắc” và hình đôi chim bồ câu.
Đội lấy mẫu, bàn giao và số hóa mẫu HCLS số 2 hy vọng, những hiện vật được tìm thấy tại phần mộ liệt sĩ sẽ là căn cứ quan trọng để đối chiếu, xác minh thông tin, góp phần sớm xác định danh tính liệt sĩ và tìm thân nhân liệt sĩ.
Trong hành trình tìm lại đồng đội đã hy sinh, mỗi mẫu sinh phẩm được thu nhận lại mở thêm cơ hội đưa tên tuổi người lính trở về với gia đình, để không một sự hy sinh nào bị lãng quên.
Gần 12.000 phần mộ cần khai quật, lấy mẫu ADN
Theo chỉ tiêu Bộ Tư lệnh Quân khu 5 giao, Gia Lai phải tìm kiếm, quy tập 390 HCLS; khai quật, lấy mẫu ADN đối với 11.976 phần mộ liệt sĩ chưa có thông tin. Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS tỉnh Gia Lai đặt mục tiêu hoàn thành việc lấy mẫu trước trước ngày 25/9.
Qua rà soát tại 119 nghĩa trang liệt sĩ, tỉnh đã kiểm đếm, đối chiếu, cập nhật dữ liệu 41.999 phần mộ. Trong đó, 11.832 mộ có một phần thông tin và 11.976 mộ chưa có thông tin.
Từng là chiến trường ác liệt, tỉnh Gia Lai còn lưu giữ nhiều dấu tích và nguồn tin về nơi chôn cất liệt sĩ, trong đó có những khu mộ tập thể. Song qua thời gian, địa hình thay đổi, nhiều nhân chứng tuổi cao hoặc đã qua đời, hồ sơ lưu trữ thiếu đồng bộ khiến việc xác định vị trí gặp không ít trở ngại.
Đáng chú ý là khu vực chôn cất tập thể 147 cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 96 hy sinh trong trận Đak Pơ năm 1954, sau nhiều năm, việc xác định chính xác vị trí vẫn chưa có kết quả.
Tại khu vực đồi Xuân Sơn (xã Kim Sơn), Đồn Knak (xã Kbang) các lực lượng tiếp tục rà soát hồ sơ, khai thác hình ảnh vệ tinh để tìm kiếm hố chôn tập thể thứ hai, sau khi phát hiện hố thứ nhất vào năm 2022.
Đại tá Phạm Văn Đạt - Phó Chính ủy Bộ CHQS tỉnh Gia Lai thông tin, nhằm bảo đảm tiến độ và giữ độ chính xác cao trong từng mẫu sinh phẩm, tỉnh đã đẩy mạnh khai thác thông tin từ nhân chứng, rà soát hồ sơ các trận đánh, khảo sát các khu vực trọng điểm như Đak Pơ và địa bàn lân cận.
Cùng với đó, chương trình “Số hóa ký ức” được triển khai, lưu giữ kỷ vật, nhật ký, bản đồ và lời kể nhân chứng để tìm kiếm manh mối về liệt sĩ. Đồng thời, vận động người dân cung cấp thông tin, thân nhân cung cấp mẫu ADN phục vụ đối chiếu.
Đặc biệt, các nền tảng số, đường dây nóng, Zalo tích hợp GPS cùng hệ thống dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và chatbot được ứng dụng để tiếp nhận, sàng lọc, đối chiếu thông tin, hỗ trợ hiệu quả công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.
“Với quyết tâm của cả hệ thống chính trị, sự chung sức của Nhân dân và nỗ lực của các lực lượng làm nhiệm vụ, Gia Lai đang triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm bằng trách nhiệm, lòng biết ơn và sự tri ân sâu sắc đối với các anh hùng liệt sĩ, chúng tôi sẽ hoàn thành các mục tiêu trong thời gian sớm nhất”, Đại tá Phạm Văn Đạt khẳng định.
Tính đến ngày 23/8, các lực lượng đã khai quật tại 83 nghĩa trang, có 8.524 phần mộ được khai quật, thu nhận 5.565 mẫu, đạt tỷ lệ trên 65%.
Hiện Gia Lai là địa phương có tỷ lệ lấy mẫu sinh phẩm HCLS cao nhất trong 5 tỉnh, thành phố thuộc Quân khu 5.
