Tín ngưỡng tôn giáo
Dấu chân nhập thế trên miền di sản Trúc Lâm
Không chỉ là miền non thiêng của Phật giáo Việt Nam, Yên Tử còn là nơi khởi nguồn Thiền phái Trúc Lâm với triết lý "Cư trần lạc đạo" thấm đẫm tinh thần nhập thế.
Hơn 7 thế kỷ sau, hệ giá trị ấy vẫn được gìn giữ, lan tỏa và góp phần làm nên giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản văn hóa thế giới Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc.
.jpg)
Thấm đẫm tư tưởng "Cư trần lạc đạo"
Hơn 7 thế kỷ trôi qua, Yên Tử vẫn giữ vẻ trầm mặc vốn có. Ðiều níu chân du khách không chỉ là những ngôi chùa cổ, rừng nguyên sinh, hay cảnh sắc hùng vĩ, mà còn là lớp trầm tích văn hóa được gìn giữ qua từng mái chùa, từng phiến đá. Ðây là nơi tư tưởng nhập thế của Thiền phái Trúc Lâm được hình thành, lan tỏa, trở thành một phần cốt cách dân tộc.
Ngày 12/7/2025, Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới, khẳng định giá trị nổi bật của cảnh quan, kiến trúc và hệ giá trị tinh thần được bồi đắp qua nhiều thế kỷ, khởi nguồn từ Phật hoàng Trần Nhân Tông.
Trong lịch sử dân tộc, hiếm có vị vua nào để lại dấu ấn sâu đậm như Trần Nhân Tông. Sau 2 lần cùng quân dân Ðại Việt đánh bại quân Nguyên - Mông, ông rời ngai vàng lên Yên Tử tu hành, sáng lập Thiền phái Trúc Lâm.
Ðây là sự tiếp nối một lý tưởng lớn hơn: Dùng đạo giúp đời, lấy đời làm nơi thực hành đạo. Tư tưởng "Cư trần lạc đạo" do Phật hoàng Trần Nhân Tông khởi xướng đề cao việc tu ngay giữa cuộc đời, sống có trách nhiệm với cộng đồng. Hơn 7 thế kỷ sau, Yên Tử vẫn là minh chứng cho sức sống bền bỉ của triết lý ấy.
Từ Yên Tử, Thiền phái Trúc Lâm tiếp tục lan tỏa sang Tây Yên Tử và dọc lưu vực sông Lục Nam. Trong hành trình đó, chùa Vĩnh Nghiêm trở thành trung tâm truyền bá giáo lý của dòng thiền mang bản sắc Việt. Đây từng là nơi lưu giữ hồ sơ tăng ni cả nước, tổ chức nhiều kỳ truyền giới lớn và là nơi 3 vị Tổ Trúc Lâm - Trần Nhân Tông, Pháp Loa, Huyền Quang - trực tiếp hoằng dương Phật pháp.
Ngày nay, mộc bản và kiến trúc cổ của chùa Vĩnh Nghiêm vẫn lưu giữ dấu ấn Phật giáo Ðại Việt. Quan trọng hơn, nơi đây tiếp tục gìn giữ, lan tỏa tinh thần nhập thế của Thiền phái Trúc Lâm, góp phần làm nên giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản văn hóa thế giới Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc.
.jpg)
Theo dấu Tam Tổ trên con đường hoằng dương
Rời Vĩnh Nghiêm, con đường men theo sườn Tây Yên Tử mở ra giữa màu xanh bạt ngàn của núi rừng. Những dãy núi nối nhau ôm lấy miền đất từng in dấu chân các vị Tổ Trúc Lâm. Có ngôi chùa vẫn khói hương nghi ngút, có nơi chỉ còn nền đá phủ rêu ẩn dưới tán rừng già. Hơn 7 thế kỷ trôi qua, con đường hoằng dương của Thiền phái Trúc Lâm vẫn hiện hữu trong từng địa danh, mái chùa cổ và ký ức người dân Tây Yên Tử.
Nếu Yên Tử là nơi Phật hoàng Trần Nhân Tông viên mãn con đường tu hành, thì Tây Yên Tử là hành trình đưa tư tưởng Trúc Lâm đến với nhân gian. Sau khi sáng lập Thiền phái, Ngài nhiều lần vân du khuyến hóa Nhân dân thực hành 10 điều thiện, vun đắp tinh thần từ bi, vị tha và trách nhiệm với cộng đồng. Với Phật hoàng, dựng xây một xã hội an hòa bắt đầu từ sự tu dưỡng của mỗi con người.
Hành trình ấy tiếp tục được các thế hệ kế thừa. Trên núi Am Ni, chùa Am Vãi nép mình giữa rừng già, cùng các chùa Hòn Tháp, Bình Long, Hồ Bấc, Khám Lạng... tạo thành hệ thống di tích gắn với quá trình lan tỏa tư tưởng Trúc Lâm khắp vùng Tây Yên Tử.
Sau khi Phật hoàng Trần Nhân Tông viên tịch, Ðệ nhị Tổ Pháp Loa xây dựng Giáo hội Trúc Lâm quy củ, đưa dòng thiền bước vào giai đoạn hưng thịnh.
Từ Vĩnh Nghiêm, các kỳ truyền giới được tổ chức thường xuyên, kinh sách được khắc in, tăng tài được đào tạo bài bản. Hơn 15.000 tăng ni xuất gia qua các giới đàn do Pháp Loa chủ trì cho thấy sức lan tỏa mạnh mẽ của Thiền phái trong đời sống Ðại Việt.
Ðến Ðệ tam Tổ Huyền Quang, dòng chảy ấy tiếp tục được bồi đắp bằng trí tuệ của một bậc khoa bảng. Những trước tác, bài giảng và công tác đào tạo tăng ni đều hướng đến việc đưa giáo lý Trúc Lâm gần hơn với đời sống.
Ba vị Tổ, 3 con đường khác nhau, nhưng cùng gặp ở một điểm: Lấy con người làm trung tâm của sự tu dưỡng. Không cực đoan khổ hạnh, không tách rời cuộc sống, Thiền phái Trúc Lâm đã tạo nên bản sắc riêng của Phật giáo Việt Nam, gắn bó với vận mệnh dân tộc.
Ðứng trong sân chùa Vĩnh Nghiêm hôm nay, ngắm những mộc bản nhuốm màu thời gian, người ta hiểu vì sao kho tư liệu ấy được xem là báu vật. Mỗi tấm ván khắc không chỉ lưu giữ kinh sách, mà còn bảo tồn tư tưởng của một dòng thiền mang đậm bản sắc Việt. Qua từng nét khắc, có thể hình dung một thời kỳ mà chùa không chỉ là nơi tu tập, mà còn là trung tâm văn hóa, giáo dục và điểm tựa tinh thần của cộng đồng.
Chiều buông trên Yên Tử, tiếng chuông chùa vẫn ngân giữa đại ngàn. Hơn 7 thế kỷ trôi qua, điều còn lại không chỉ là một di sản thế giới, mà còn là triết lý "Cư trần lạc đạo" - giá trị trường tồn của Thiền phái Trúc Lâm.
