Công tác Dân tộc
Phòng, chống tảo hôn từ nếp nhà
Nghe tin một gia đình định cho con gái nghỉ học để lấy chồng, ông Vàng Xáy Tủa, Người có uy tín trong thôn Mồ Dề, xã Mù Cang Chải, tỉnh Lào Cai tìm đến vào cuối buổi chiều. Ông lựa lúc cha mẹ cô bé đã về nhà, công việc tạm xong để câu chuyện không bị ngắt quãng.
Phòng, chống tảo hôn từ những cuộc trò chuyện trong nhà
Không vội vàng khuyên ngăn, bên chén nước, ông Vàng Xáy Tủa hỏi cô bé đang học lớp nào, có thích đi học nữa không, sau này muốn làm nghề gì. Người cha ban đầu chỉ nói con gái lớn rồi, lấy chồng sớm cũng bớt một phần lo toan. Nhưng khi nghe con muốn học tiếp, người cha lại bất giác im lặng.
“Cha mẹ nghĩ lo được đám cưới là xong một việc. Tôi hỏi thêm, cưới rồi các cháu sống bằng gì, ai giúp khi khó khăn, việc học dở dang có tiếc không. Phải nói đến chuyện trong nhà thì bà con mới cân nhắc”, ông Tủa chia sẻ.
Cuộc trò chuyện đầu tiên chưa làm gia đình đổi ý. Ông trở lại, lần này cùng trưởng thôn và cán bộ phụ nữ. Họ trao đổi riêng với cha mẹ, đồng thời hỏi cô bé đang vướng điều gì trong học tập, cần người lớn giúp đỡ ra sao.
Điều ông Tủa giữ ý là không đem chuyện của gia đình ra phê bình trước đông người. Với trẻ vị thành niên, bị trách mắng hay trêu chọc có thể khiến các em ngại chia sẻ, thậm chí giấu người lớn những quyết định của mình.
Sau nhiều lần trao đổi, gia đình đồng ý để con tiếp tục đến trường. Ông vẫn ghé hỏi thăm. Theo ông Tủa, lời hứa chỉ bền khi cha mẹ thực sự hiểu và người con có thêm động lực học tập.
Sự gần gũi ấy tạo nên sức thuyết phục của Người có uy tín. Cùng sống trong thôn, họ biết nhà nào khó khăn, phụ huynh nào còn băn khoăn chuyện học của con. Từ những điều cụ thể, lời vận động tìm được chỗ để bắt đầu.
Già làng, trưởng bản giúp tháo gỡ những điều khó nói
Với anh Sùng A Của - Trưởng thôn Nả Háng, xã Mù Cang Chải, phòng ngừa tảo hôn bắt đầu từ việc để ý những thay đổi trong đời sống trẻ: một học sinh nghỉ học nhiều buổi, một gia đình nhắc chuyện cưới xin, một em ít tham gia sinh hoạt cùng bạn bè.
Tuy nhiên, nhận thấy dấu hiệu không có nghĩa vội kết luận. Anh thường chọn cách trao đổi với gia đình, giáo viên để hiểu nguyên nhân, tránh việc nghe tin truyền miệng rồi khiến trẻ chịu áp lực.
“Có cháu muốn nghỉ học vì học chưa theo kịp, có cháu thương bố mẹ vất vả. Nếu chỉ bảo không được lấy chồng, lấy vợ sớm mà không hỏi vì sao cháu muốn nghỉ thì chưa giải quyết được điều cháu đang lo”, anh Của nói.
Bởi vậy, sau mỗi cuộc vận động là việc kết nối với người có thể hỗ trợ. Trẻ học yếu cần được thầy cô quan tâm; gia đình khó khăn cần được hướng dẫn tìm sự giúp đỡ phù hợp. Người muốn học nghề cần thông tin để hình dung con đường phía trước.
Trong phòng, chống hôn nhân cận huyết thống, các bậc cao niên còn có lợi thế hiểu quan hệ họ hàng, dòng tộc. Những điều người trẻ chưa rõ có thể được làm sáng tỏ qua trao đổi giữa các gia đình.
Già làng Sùng Chà Lềnh, ở thôn Nả Háng cho rằng, chuyện này cần nói sớm và tế nhị. Khi con cháu có ý định tiến tới hôn nhân, người lớn nên tìm hiểu quan hệ thân thuộc, có băn khoăn thì hỏi cán bộ chuyên môn, tránh tự suy đoán.
“Người già biết đến đâu thì giải thích đến đó. Điều nào chưa chắc phải nhờ cán bộ làm rõ. Mình nói có căn cứ thì con cháu mới nghe, gia đình hai bên cũng tránh được hiểu lầm”, ông Lềnh bày tỏ.
Sự phối hợp vì thế rất cần thiết. Người có uy tín, già làng, trưởng thôn giúp mở đầu câu chuyện; cán bộ tư pháp giải thích quy định; nhân viên y tế tư vấn vấn đề sức khỏe. Mỗi người góp một phần để gia đình hiểu đầy đủ trước khi quyết định.
Cách trao đổi cũng phải giữ sự tôn trọng. Phòng ngừa hôn nhân cận huyết thống không thể đi cùng lời đồn đoán, kỳ thị một dòng họ. Trẻ em cần được bảo vệ đời tư để yên tâm hỏi những điều các em chưa biết.
Giữ cơ hội trưởng thành cho trẻ
Theo ông Giàng A Tạng - Phó Chủ tịch UBND xã Mù Cang Chải, Người có uy tín, già làng, trưởng thôn là những người gần dân, có khả năng nhận biết sớm các vướng mắc trong gia đình. Để phát huy vai trò ấy, chính quyền cần cung cấp kiến thức và duy trì sự phối hợp thường xuyên.
“Không thể giao việc tuyên truyền rồi để các bác tự xoay xở. Khi cơ sở phản ánh trường hợp cần hỗ trợ, cán bộ phụ trách phải cùng vào cuộc, làm rõ nguyên nhân và theo sát quá trình vận động”, ông Giàng A Tạng nhấn mạnh.
Thông tin dành cho lực lượng này cần dễ hiểu, sát tình huống: cách trao đổi với phụ huynh, cách lắng nghe trẻ, nơi liên hệ khi cần tư vấn. Một câu hỏi khó của người dân được giải đáp kịp thời cũng giúp củng cố niềm tin.
Sự gương mẫu có sức lan tỏa riêng. Khi gia đình Người có uy tín coi trọng việc học, tôn trọng ý kiến con cháu, lời khuyên dành cho hàng xóm sẽ có thêm sức nặng. Những người trẻ học tập, làm việc tốt cũng đem đến câu chuyện gần gũi để các em noi theo.
Dù vậy, không nên đặt toàn bộ trách nhiệm lên người vận động. Gia đình phải quan tâm con; nhà trường cần nhận biết học sinh có nguy cơ bỏ học; đoàn thể tạo cơ hội để trẻ tham gia, chia sẻ. Chính quyền kết nối những phần việc ấy thành sự hỗ trợ liên tục.
Hiệu quả cần được nhìn từ thay đổi trong đời sống: trẻ có tiếp tục học không, cha mẹ có lắng nghe con hơn không, gia đình đã biết tìm ai khi cần giúp đỡ chưa. Đó cũng là căn cứ để điều chỉnh cách vận động.
Với ông Vàng Xáy Tủa, anh Sùng A Cua, ông Sùng Chà Lềnh hay nhiều vị Người có uy tín, già làng, trưởng thôn khác, niềm vui của họ là lần trở lại thấy những cô bé, cậu bé chuẩn bị sách vở cho buổi học hôm sau.
Câu chuyện cưới xin đã tạm khép, nhưng việc đồng hành vẫn còn. Giữ được cơ hội trưởng thành cho trẻ đôi khi bắt đầu từ một người chịu đến nhà, ngồi nghe và kiên nhẫn nói thêm một lần.
