Sắc màu 54
Sợi tre, tơ tằm, củ nghệ... đưa thổ cẩm bắt nhịp xu hướng xanh
Với chất liệu hoàn toàn từ tự nhiên như: sợi tre, tơ tằm, lá dứa, củ nghệ, củ nâu..., các nghệ nhân người Ê Đê, Mnông ở Đắk Lắk đã biến hóa thành tấm thổ cẩm mềm mại, nhiều màu sắc, mở thêm cơ hội để sản phẩm dệt truyền thống thích ứng thị trường.
Làm mới thổ cẩm bằng chất liệu tự nhiên
Nhiều năm gắn bó với nghề dệt, chị H’Sen Hmôk Du, nghệ nhân của Tổ dệt buôn Juin, xã Liên Sơn Lắk hiểu rõ từng loại sợi tạo tấm vải thổ cẩm.
Trước đây, sợi len và chỉ công nghiệp được sử dụng phổ biến trong nghề dệt thổ cẩm bởi dễ mua, giá thành vừa phải, thuận tiện khi dệt. Tuy nhiên, khi thổ cẩm trở thành vật dụng dùng thường xuyên như khăn, áo, túi, phụ kiện… yêu cầu về chất liệu cũng dần thay đổi.
Một tấm vải đẹp không chỉ cần hoa văn bắt mắt mà còn phải nhẹ, mềm, thoáng và tạo cảm giác dễ chịu khi chạm vào da.
“Sợi tự nhiên dệt lâu hơn, đòi hỏi người làm phải cẩn thận hơn. Nhưng khi hoàn thành, tấm vải mềm, mịn và thoáng, mặc lên người dễ chịu hơn”, chị H’Sen chia sẻ.
Trước yêu cầu thực tế ấy, bà H’Kim Hoa Byă, người sáng lập Công ty TNHH Bya Hoa ở phường Buôn Ma Thuột đã cất công tìm kiếm những chất liệu mới để đưa vào thổ cẩm.
Tơ tằm được bà H’Kim Hoa Byă lựa chọn là chất liệu chủ đạo. So với sợi tổng hợp, tơ tằm có độ mềm, độ rũ tự nhiên, khả năng điều hòa nhiệt tốt, tạo cảm giác mát vào mùa nắng và ấm hơn khi thời tiết lạnh.
Sau tơ tằm là sợi tre, loại sợi được biết đến với khả năng hút ẩm, nhẹ và có đặc tính kháng khuẩn tự nhiên. Đối với sợi dứa khá cứng, bà H’Kim Hoa Byă cùng các nghệ nhân đã tính toán tỷ lệ pha với tơ tằm để tạo độ mềm phù hợp.
Mỗi loại sợi có một đặc tính khác nhau. Vì vậy, để đưa chúng lên khung dệt truyền thống, các nghệ nhân không chỉ thay sợi mà còn phải đổi cách xử lý, phối ghép sao cho phù hợp với từng sản phẩm.
“Việc đưa những sợi dệt từ bông, tơ tằm, sợi tre, sợi dứa... vào thổ cẩm đã mở ra một hướng đi mới, tăng giá trị sản phẩm, giúp nghề dệt truyền thống thêm cơ hội phát triển bền vững”, bà H’Kim Hoa Byă cho biết.
Không chỉ thay đổi chất liệu, bà H’Kim Hoa Byă còn dành nhiều thời gian tìm cách đưa màu sắc tự nhiên trở lại từng sợi chỉ.
Củ nghệ tươi cho màu vàng, củ nâu tạo sắc nâu, cà phê nguyên chất mang đến những gam màu trầm. Vỏ cây, lá cây và nhiều nguyên liệu sẵn có trong tự nhiên cũng được đưa vào thử nghiệm.
Sau mỗi lần nhuộm, từng công đoạn đều được ghi chép lại. Công thức chưa đạt thì điều chỉnh. Lần sau làm tốt hơn từ kinh nghiệm của lần trước. Chính những chất liệu, màu sắc tự nhiên ấy đã tạo ra giá trị riêng cho sản phẩm thủ công.
Thay đổi để mở rộng thị trường
Điểm đáng chú ý trong câu chuyện làm mới thổ cẩm không chỉ nằm ở việc đưa chất liệu mới, mà còn ở cách đưa sản phẩm ra thị trường.
Khi có đơn hàng, bà H’Kim Hoa Byă kết nối với các tổ dệt, cung cấp sợi và cùng nghệ nhân thống nhất yêu cầu về chất liệu, màu sắc, hoa văn, kích thước. Các sản phẩm sau khi hoàn thiện được kết nối đầu ra theo đơn đặt hàng.
Cách làm này giúp nghệ nhân có thêm việc làm, không phải tự xoay xở tìm nguyên liệu, khách hàng.
Đối với các nghệ nhân lâu năm, điều đáng mừng nhất là nghề truyền thống vẫn còn đất sống.
“Dệt bằng sợi tự nhiên mất nhiều công hơn nhưng sản phẩm làm ra có sự khác biệt. Khách hàng cầm lên, sờ vào vải là cảm nhận được.
Sự khác biệt ấy cũng là yếu tố giúp thổ cẩm truyền thống thoát khỏi cách nghĩ, đây chỉ là sản phẩm để mặc trong những dịp lễ hội, phục vụ nhu cầu cộng đồng”, chị H’Sen Hmôk Du, nghệ nhân của Tổ dệt buôn Juin, xã Liên Sơn Lắk chia sẻ.
Khi chất liệu được cải tiến, thổ cẩm có thể xuất hiện trong những sản phẩm gần với đời sống hiện đại hơn. Khăn, túi, trang phục, phụ kiện hay những sản phẩm trang trí từ thổ cẩm có thêm cơ hội tiếp cận nhiều nhóm khách hàng.
Ở một góc nhìn khác, việc sử dụng nguyên liệu có nguồn gốc tự nhiên cũng phù hợp với xu hướng tiêu dùng thân thiện môi trường.
Vẫn khung dệt truyền thống, cách phối hoa văn và kỹ thuật đã được truyền lại qua nhiều thế hệ, nhưng chất liệu thay đổi để sản phẩm phù hợp với nhu cầu người dùng.
Nhờ vậy, sản phẩm của các tổ dệt cộng đồng ở buôn Juin và buôn Hra Ea Hning từng bước tìm được chỗ đứng trên thị trường trong và ngoài nước.
Đặc biệt, những chất liệu tự nhiên đang góp phần đưa hoa văn thổ cẩm buôn làng đến gần hơn với đời sống hiện đại và bắt nhịp xu hướng tiêu dùng xanh đang ngày càng rõ nét.
![[Short Video] Trải nghiệm dệt thổ cẩm cùng nghệ nhân Ê Đê](https://vnn.1cdn.vn/2026/08/18/det-tho-cam-ok.jpg)
