Bản làng hôm nay
Trồng cau ngoại, thu nhập tiền tỷ
Đều đặn mỗi tuần hai lần, anh Nguyễn Văn Hưởng ở thôn Dớn, xã Văn Miếu, tỉnh Phú Thọ lại đưa xe tải vượt núi, chở cau non về Hà Nội làm thủ tục xuất khẩu sang Campuchia. Những hàng cau ngoại đã mang về cho gia đình anh nguồn thu hàng tỷ đồng mỗi năm.
Cau ngoại bén rễ trên đất rừng
Anh Nguyễn Văn Hưởng không sinh ra ở Phú Thọ, nhưng lại có cơ duyên gắn bó với vùng đất đồi trung du bắt đầu từ cây cau.
Quê ở Đan Phượng (Hà Nội), sau khi học hết phổ thông, anh đi làm công nhân tại một doanh nghiệp gần nhà. Sau khi lập gia đình, trong một lần sang Đài Loan (Trung Quốc) thăm người thân, anh có dịp tận mắt chứng kiến những trang trại cau rộng lớn, cho nguồn thu ổn định.
Hình ảnh những vườn cau ấy khiến anh bắt đầu nghĩ đến việc đưa giống cây này về trồng trên những vùng đất đồi ở Việt Nam.
Trở về quê, anh Hưởng bắt đầu huy động vốn, tìm đến nhiều vùng cao để khảo sát điều kiện đất đai, khí hậu và tìm địa điểm phù hợp để phát triển cây cau.
Năm 2019, trong quá trình khảo sát, anh tìm đến Văn Miếu và quyết định đầu tư tại đây. Anh nhận chuyển nhượng quyền sử dụng hơn 20ha đất lâm nghiệp từ một chủ đầu tư trước đó, sau đó bắt tay cải tạo đất, mở đường và xây dựng vùng trồng cau.
Biến vùng đất nhiều đá tảng thành trang trại cau không phải việc dễ dàng. Anh phải đầu tư mở đường, phát dọn, cải tạo đất và tạo mặt bằng để cây sinh trưởng. Giống cau được đưa từ Đài Loan về không phải chuyển lên trồng ở Văn Miếu luôn mà phải qua công đoạn ươm tại Đan Phượng. Khi đủ lớn, những cây giống này mới được vận chuyển lên vùng đồi Văn Miếu để trồng theo khoảng cách khoảng 2 x 2m.
Năm 2019, hơn 1 vạn cây cau đầu tiên được trồng. Những năm sau đó, anh tiếp tục trồng bổ sung vài nghìn cây mỗi năm. Đến nay, trang trại có khoảng 3 vạn cây, trong đó nhiều diện tích đã bước vào thời kỳ thu hoạch.
Giống cau Đài Loan thích nghi khá tốt với điều kiện đất đai tại Văn Miếu. Để nâng cao năng suất, chất lượng quả, anh áp dụng kinh nghiệm chăm sóc học được từ gia đình bên ngoại: tự ủ phân từ cá, trứng, sữa, chuối kết hợp với phân gà hoai mục. Chưa đầy 5 năm sau khi trồng, lứa cau đầu tiên đã cho thu hoạch.
Từ vùng đồi nhiều đá tảng, những hàng cau thẳng tắp dần phủ xanh diện tích rộng lớn. Người dân địa phương cũng bắt đầu chú ý đến mô hình sản xuất khác biệt này.
Từ vườn cau đến chuỗi giá trị
Điều khiến nhiều người bất ngờ là giá trị kinh tế mà vườn cau mang lại. Theo anh Hưởng, giá cau biến động theo thời điểm, bình quân khoảng 1.000 đồng/quả. Cau phục vụ xuất khẩu được thu hoạch khi còn non, khoảng một tháng sau khi đậu quả, lúc quả mới lớn hơn đầu ngón tay út.
Mỗi cây trưởng thành có thể cho khoảng 500 - 700 quả mỗi năm. Với khoảng 3 vạn cây trên diện tích hơn 20ha, vườn cau mang lại cho gia đình anh nguồn doanh thu hàng năm lên đến cả tỷ đồng. Cây cau có vòng đời dài, nếu được chăm sóc phù hợp có thể cho thu hoạch trong nhiều năm, tạo nguồn thu lâu dài.
Hiện, anh Hưởng là thành viên của Công ty Xuất nhập khẩu trầu cau Việt Nam. Quả cau sau khi thu hoạch được đưa về Hà Nội làm thủ tục xuất khẩu sang Campuchia, phục vụ cộng đồng người Đài Loan (Trung Quốc) sinh sống tại đây. Theo anh, thị trường đang khá ổn định, sản phẩm làm ra đến đâu được thu mua hết đến đó.
Giá trị từ vườn cau không chỉ nằm ở quả. Mo cau rụng tự nhiên được thu gom, bán cho Hợp tác xã sinh thái Đất Tổ Star Eco ở phường Vân Phú để làm nguyên liệu sản xuất chén, đĩa sinh học. Trang trại cũng tạo việc làm thường xuyên cho khoảng chục lao động địa phương, đảm nhiệm các công việc chăm sóc, thu hoạch, phân loại và thu gom bẹ cau.
Thời gian tới, anh Hưởng dự kiến mở rộng diện tích trồng lá trầu không giống Đài Loan và Thái Lan để phục vụ xuất khẩu. Theo anh, việc phát triển thêm cây trồng cần gắn với nhu cầu thị trường, đồng thời tận dụng những kinh nghiệm đã tích lũy trong quá trình xây dựng vùng nguyên liệu.
Không chỉ tạo giá trị kinh tế, vườn cau còn trở thành điểm tham quan của người dân trong vùng. Những hàng cau thẳng tắp, không gian thoáng mát, hương hoa cau cùng thác nước cao hàng chục mét tạo nên cảnh quan hấp dẫn. Chủ vườn mở cửa miễn phí cho khách tham quan, trải nghiệm và thưởng thức các loại trái cây trong vườn.
Cau trở thành cây hàng hóa ở nhiều vùng
Mô hình trồng cau phục vụ thị trường không chỉ xuất hiện ở Văn Miếu. Tại Sơn Tây (tỉnh Quảng Ngãi), cây cau đã được người dân, đặc biệt là đồng bào Ca Dong trồng thành vùng chuyên canh. Theo số liệu địa phương này cung cấp, mỗi ha cau cho doanh thu khoảng 100 -120 triệu đồng/năm; nhiều hộ có nguồn thu từ 100 triệu đồng trở lên, có hộ đạt trên 500 triệu đồng/năm.
Ở Tiên Phước (Quảng Nam), cau cũng được trồng rộng rãi tại vườn nhà, vườn đồi. Nhiều hộ có diện tích 1-2ha, thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm. Toàn huyện từng hình thành vùng trồng cau quy mô lớn, với sản phẩm được thu mua để sơ chế, phục vụ xuất khẩu.
Những mô hình trên cho thấy cau đang dần trở thành cây hàng hóa tại một số vùng nông thôn, miền núi. Tuy nhiên, hiệu quả của cây trồng vẫn phụ thuộc vào giống, điều kiện đất đai, kỹ thuật chăm sóc và nhất là thị trường đầu ra. Việc mở rộng vùng nguyên liệu vì thế cần gắn với liên kết sản xuất, thu mua và tiêu thụ để cây cau phát triển ổn định, thay vì chạy theo những biến động nhất thời của giá cả.
