Thành tựu và Phát triển
Đi tìm Hồng Thái trong những nếp nhà Dao Tiền
Ai có dịp ghé thăm xã Hồng Thái hẳn sẽ nhận ra, những nếp nhà, ruộng bậc thang, trang phục và giá trị văn hóa của cộng đồng các dân tộc đang trở thành nguồn lực để người dân làm du lịch.
Bản sắc làm nên sức hút
Xã Hồng Thái, tỉnh Tuyên Quang có diện tích hơn 222,5 km², dân số trên 11.000 người, với 14 dân tộc cùng sinh sống. Toàn bộ địa bàn nằm trong Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hang - Lâm Bình.
Cảnh sắc đa dạng, khí hậu núi cao, ôn đới, nên mỗi mùa ở Hồng Thái lại có một nét riêng. Mùa Xuân, hoa lê nở trắng các sườn núi. Mùa Hè, những thửa ruộng bậc thang bắt đầu vào nước. Sang mùa Thu, lúa chín vàng xen giữa những bản làng. Ngày Đông trời quang, từ các điểm cao có thể nhìn thấy biển mây phủ kín thung lũng.
Không chỉ có cảnh sắc theo mùa, Hồng Thái còn nổi tiếng với những nương chè Shan tuyết trứ danh, gắn với sinh kế của người dân từ nhiều năm nay. Sản phẩm chè Shan tuyết đã trở thành một đặc sản của địa phương và được công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia.
Tại thôn Khâu Tràng, người Dao Tiền chiếm đa số trong 263 hộ dân. Chị Đàng Thị Hà - chủ Homestay Bản Dao, cho hay, hơn 70% hộ dân trong thôn vẫn giữ nếp nhà truyền thống lợp ngói âm dương.
Theo Nghị quyết số 09/2021/NQ-HĐND của HĐND tỉnh Tuyên Quang, mỗi hộ làm Homestay theo kiến trúc truyền thống được hỗ trợ 80 triệu đồng để đầu tư cơ sở vật chất, sửa chữa nhà ở và công trình vệ sinh.
Không chỉ giữ nếp nhà, người dân nơi đây còn lưu giữ trang phục truyền thống và mặc trong các dịp lễ, Tết, cưới hỏi, sinh hoạt cộng đồng.
Theo ông Nguyễn Văn Thìn - Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Hồng Thái, với người Dao Tiền, trang phục được làm thủ công từ dệt vải lanh, nhuộm chàm, thêu tay đến tạo họa tiết bằng sáp ong.
Sáp được chấm lên vải trước khi nhuộm chàm, tạo nên các họa tiết trắng đặc trưng. Trang phục của người Dao Tiền vừa thể hiện chiều sâu văn hóa, vừa là kết tinh của quá trình lao động, sáng tạo.
Bên cạnh đó, người Dao tại đây vẫn lưu giữ nhiều nghi lễ như Lễ nhảy lửa, Lễ cấp sắc, Lễ cúng Bàn Vương. Các làn điệu Páo dung, hát giao duyên, múa chuông vẫn được trao truyền và thực hiện trong đời sống.
Các lễ hội theo mùa đang dần trở thành điểm nhấn của địa phương. Tháng 3, Lễ hội hoa lê thu hút du khách đến các vườn lê cổ và tuyến đường hoa lê dài nhất Việt Nam, được Tổ chức Kỷ lục Việt Nam công nhận năm 2023. Đến tháng 9 - 10, Lễ hội mùa vàng lại mang đến nhiều hoạt động như thi thu hoạch lúa, giao lưu văn hóa, thể thao.
Ông Lê Văn Tú - Chủ tịch UBND xã Hồng Thái chia sẻ: Việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Dao trên địa bàn xã được thực hiện khá tốt. Đối với thôn Khâu Tràng, văn hóa Dao được xem là “linh hồn” của du lịch, là yếu tố thu hút du khách đến tìm hiểu, trải nghiệm.
Vì vậy, xã luôn khuyến khích người dân gìn giữ các giá trị văn hóa ngay trong đời sống hằng ngày, như duy trì các đội văn nghệ, tổ chức biểu diễn trong các dịp lễ, sự kiện.
Đồng thời, thông qua các Chương trình mục tiêu quốc gia, địa phương cũng được đầu tư nguồn lực để bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống, như tổ chức các hoạt động thi trang phục, thêu thùa trong lễ hội.
Đa dạng cách làm du lịch
Sau gần 10 năm, cộng đồng làm du lịch ở Khâu Tràng đã dần hình thành. Việc Làng văn hóa cộng đồng thôn Khâu Tràng được Hiệp hội Du lịch Việt Nam vinh danh là Điểm du lịch cộng đồng tiêu biểu năm 2025 là một tín hiệu tích cực.
Giai đoạn 2016 - 2020, xã đón 44,6 nghìn lượt du khách; giai đoạn 2020 - 2025 đạt 120 nghìn lượt, tăng 2,7 lần. Lượng khách tăng kéo theo cơ hội nâng thu nhập, tạo đầu ra cho nông sản và đưa nhiều giá trị văn hóa địa phương trở thành sản phẩm du lịch.
Dù vậy, du lịch cộng đồng tại đây vẫn đang ở giai đoạn đầu. Tại Khâu Tràng, trong hơn 100 hộ dân mới có hơn 20 hộ làm Homestay, số còn lại chủ yếu làm nông nghiệp hoặc chưa sẵn sàng chuyển đổi. Du lịch vì thế mới là một phần sinh kế, chưa thể thay thế những công việc gắn với nông nghiệp.
Chủ tịch UBND xã Hồng Thái cho biết, du lịch là một trong những trụ cột phát triển kinh tế của địa phương. Dù vậy, hạ tầng phục vụ du lịch vẫn chưa đồng bộ, sản phẩm chưa thật sự phong phú, việc quảng bá còn hạn chế.
Địa phương đang hướng tới việc gắn nông nghiệp với du lịch, tận dụng những lợi thế sẵn có về cảnh quan, nông sản và đời sống văn hóa. Cách làm này phù hợp với điều kiện của địa phương, nơi sản xuất nông nghiệp vẫn là sinh kế chính và không có nhiều dư địa cho phát triển công nghiệp.
“Chúng tôi không thu hút đầu tư bằng mọi cách. Quan điểm là không đánh đổi môi trường, không đánh đổi bản sắc văn hóa để lấy tăng trưởng ngắn hạn. Du khách đến đây là để tìm cái riêng, cái nguyên bản. Nếu làm mất đi điều đó thì Hồng Thái sẽ không còn là Hồng Thái nữa”, ông Tú nói.
Cùng với việc nâng chất lượng các Homestay, địa phương cũng hướng đến những sản phẩm gắn với OCOP, nông sản và trải nghiệm đời sống. Một số cơ sở lưu trú không chỉ đón khách nghỉ qua đêm mà đã bắt đầu tổ chức các hoạt động để du khách tìm hiểu cách canh tác, thưởng thức nông sản, khám phá nghề truyền thống và tham gia sinh hoạt tại bản.
Với nhóm khách trẻ, nhất là học sinh, sinh viên, một số Tour được thiết kế theo hướng trải nghiệm, đưa các hoạt động sản xuất nông nghiệp và tìm hiểu văn hóa người Dao vào chương trình. Khách đến không chỉ để ngắm cảnh mà có thể trực tiếp tìm hiểu cách người dân làm nông nghiệp, chế biến sản vật hay giữ gìn những phong tục gắn với đời sống bản địa.
Những hoạt động này cũng mở thêm phần việc cho những người không trực tiếp làm Homestay. Người dân có thể cung cấp nông sản, thực phẩm, tham gia hướng dẫn hoặc phục vụ các hoạt động trải nghiệm. Nhờ vậy, lợi ích từ du lịch không chỉ tập trung ở một số cơ sở lưu trú mà có thể lan sang các hộ đang tiếp tục làm nông nghiệp.
Từ những mô hình đang được triển khai, Hồng Thái từng bước hình thành cách làm du lịch dựa trên những gì địa phương đang có, thay vì tạo ra một không gian hoàn toàn mới để đón khách. Nông nghiệp, văn hóa và đời sống bản địa vì thế vừa là sinh kế, vừa có thể trở thành những phần việc trong chuỗi dịch vụ du lịch.
.jpg)