Sắc màu 54
Từ mẻ cốm vài kg đến sản phẩm đi nước ngoài của gia đình 4 đời làm nghề
Ở Mễ Trì, nghề làm cốm đã được trao truyền qua nhiều thế hệ. Gần 30 năm gắn bó với nghề, chị Lê Thị Thúy Giang chứng kiến hạt cốm đi từ những mẻ làm hoàn toàn thủ công đến sản phẩm được chế biến, bảo quản và gửi đi nhiều nơi.
Từ những mẻ cốm vài kg
Gia đình chị Lê Thị Thúy Giang có 4 đời làm cốm ở Mễ Trì. Năm 1999, chị về làm dâu và bắt đầu học nghề từ gia đình chồng.
Trước đó, chị từng học và làm nghề may. Những ngày đầu bước vào nghề cốm, mọi công đoạn với chị đều mới mẻ, từ rang thóc, giã cốm đến sàng sảy, loại trấu.
Khi ấy, việc làm cốm gần như hoàn toàn dựa vào sức người. Thóc được rang bằng rơm, giã bằng cối rồi sàng sảy nhiều lần. Mỗi mẻ chỉ vài kg, cả ngày gia đình cũng chỉ làm được khoảng 5 - 10 kg cốm.
Người thợ phải tự căn độ lửa, thời gian rang và lực giã để hạt cốm không bị nát. Khâu sàng sảy cũng cần sự khéo léo để loại bỏ trấu nhưng vẫn giữ hạt cốm nguyên vẹn.
Từ chỗ chưa biết làm, chị Giang học từng công đoạn rồi dần thành thạo. Cũng từ đó, nghề cốm trở thành công việc gắn bó với chị suốt gần 3 thập kỷ.
Theo thời gian, máy rang, máy giã, máy sàng và máy sát trấu dần được đưa vào sử dụng. Máy móc giúp người làm nghề bớt vất vả, nâng năng suất và rút ngắn thời gian sản xuất.
Tuy nhiên, theo chị Giang, kinh nghiệm của người thợ vẫn là yếu tố quyết định. Từ chọn nguyên liệu, điều chỉnh từng công đoạn đến nhận biết độ đạt của hạt cốm đều cần sự tinh ý mà máy móc khó thay thế.
Để cốm Mễ Trì đi xa hơn
Cốm tươi vốn khó bảo quản lâu, từng là trở ngại lớn khi người làm nghề muốn đưa sản phẩm đến những thị trường xa.
Khoảng 10 năm trở lại đây, bên cạnh vụ cốm mùa, người dân Mễ Trì làm thêm cốm chiêm, kéo dài thời gian sản xuất trong năm.
Cách bảo quản và chế biến cũng thay đổi. Người làm nghề áp dụng phương pháp sấy khô, cấp đông cốm tươi, đồng thời phát triển thêm nhiều sản phẩm như xôi cốm, chả cốm, bánh cốm, xu xê cốm, bánh chưng cốm, mochi cốm hay xúc xích cốm.
Cùng với sản phẩm, cách bán hàng cũng dần thích ứng với thị trường. Các hộ làm nghề tiếp cận nền tảng trực tuyến, chú trọng hơn đến an toàn thực phẩm, bao bì, đóng gói và bảo quản.
Với gia đình chị Giang, việc bảo đảm an toàn thực phẩm được đặt lên hàng đầu. Chị cũng chủ động học thêm cách chế biến, bảo quản để cốm có thể phục vụ nhiều nhu cầu, từ thưởng thức tại chỗ, làm quà biếu đến vận chuyển đi xa.
Nhờ đó, cốm sấy, bánh cốm và một số sản phẩm của gia đình đã theo những chuyến hàng ra nước ngoài, đến với cộng đồng người Việt xa quê.
Có những vị khách khi nhận cốm đã nhắn lại rằng chỉ cần mở gói hàng, ngửi thấy mùi cốm cũng đủ nhớ Hà Nội.
“Nghề đã chọn mình”
Những ngày cao điểm, cơ sở của gia đình chị Giang có 5 - 6 người cùng làm, với thu nhập khoảng 10 triệu đồng/người/tháng. Nghề cốm không chỉ duy trì sinh kế cho gia đình mà còn tạo việc làm cho những người cùng gắn bó với nghề.
Điều khiến chị vui hơn cả là nghề tiếp tục được truyền cho thế hệ sau. Hai con trai và hai con dâu của chị hiện đều tham gia làm cốm.
Chị nhớ lại, gần 30 năm trước, khi công việc còn bấp bênh, có lúc chị từng nghĩ đến chuyện quay lại nghề may. Khi ấy, mẹ chồng động viên: “Mẹ tin nghề sẽ không phụ người đâu con ạ”.
Câu nói ấy theo chị suốt những năm tháng làm nghề.
Sau gần ba thập kỷ, từ những mẻ cốm chỉ vài kg làm bằng sức người đến những sản phẩm được đóng gói, bảo quản và gửi đi xa, nghề cốm của gia đình chị đã đổi thay rất nhiều.
Nhưng có những điều vẫn được giữ lại: kinh nghiệm của người thợ, sự cẩn trọng trong từng công đoạn và hương vị riêng của cốm Mễ Trì.
“Mỗi mùa cốm đi qua, tôi càng thấm rằng nghề đã chọn mình chứ mình không chọn được nghề”, chị Giang chia sẻ.
