Người giữ lửa
“Thủ lĩnh” trên đỉnh Tả Lèng
Tay bấu vào những vạt cỏ ướt sương, chân đạp qua những vách núi dựng đứng, chúng tôi cũng đã vượt con dốc cuối cùng dẫn lên đỉnh Tả Lèng sau gần 4 giờ đồng hồ đi bộ. Lúc này nắng vừa mới hé, bầu trời như được ai đó nhấc bổng lên cao vút. Từng đám mây trắng ngần rải rác như những hòn đảo nhỏ trên vòm trời.
.jpg)
Phía dưới là bản nhỏ với mấy chục nóc nhà. Những mái ngói thâm nâu xen giữa các nương ruộng bậc thang xanh ngắt. Loáng thoáng những cột khói bếp buổi sớm đang chầm chậm bay lên, xam xám như nét chì mỏng ai phác vào khung cảnh núi rừng.
Người Dao tới đỉnh núi Tả Lèng, Túng Quá Lìn, Tả Chải… thuộc dải Tây Côn Lĩnh khi vùng thấp đã có cánh quạt cọn nước của người Tày, tiếng xe chỉ quay của người Nùng.
Họ cứ leo dốc mà lên mãi rồi dừng lại đây, khi rừng già hào phóng ban tặng măng tre, mật ong, muông thú. Và nữa, những người Dao khi đi tìm đất lập bản, ngoài nông cụ, hạt giống, hẳn còn mang theo cả cốt cách của dân tộc mình, trong đó có sự gắn kết...
Tôi đã hiểu điều ấy hơn khi ngồi cạnh già Lân. Ông ôn tồn bảo, hạnh phúc là xóm thôn hài hòa, mỗi người đều nghĩ cho người khác, nghĩ cho nhau.
Hạnh phúc là một người vì mọi người, mọi người vì một người, những nếp nhà có thể xa nhau nhưng nếp nghĩ phải gần nhau, vì nhau...
Năm 1997, ông là người thuyết phục, rồi đưa 9 hộ gia đình khác vượt độ cao hơn 1.500m so với mực nước biển, lên đỉnh Tả Lèng dựng cơ nghiệp.
Ðến nay, 10 hộ có 50 ha đất chăn thả tự nhiên trên đỉnh Tả Lèng, mỗi năm xuất bán hàng trăm con dê thương phẩm. Riêng thu nhập từ nuôi dê bình quân mỗi hộ hơn 100 triệu đồng.
Cùng với chăn nuôi dê, các hộ còn nuôi bò, trồng chè, thảo quả, tạo thêm những nguồn thu nhập khác từ đất đai, khí hậu và lợi thế của vùng núi cao.
Ông Lân kể, chăn nuôi lúc ấy chưa phải là làm kinh tế như bây giờ. Người dân chủ yếu lấy công làm lãi, tận dụng đồng cỏ tự nhiên để giảm chi phí. Nhưng chính quãng thời gian ấy lại giúp các hộ hiểu được lợi thế của Tả Lèng.
Thôn Tả Lèng, xã Tân Tiến, tỉnh Tuyên Quang có 176 hộ với 881 nhân khẩu, gồm đồng bào Dao, Mông và Nùng. Thôn nằm ở khu vực núi cao thuộc dải Tây Côn Lĩnh, địa hình chia cắt, đi lại còn nhiều khó khăn, điều kiện phát triển sản xuất còn hạn chế. Chính quyền địa phương đang nỗ lực tìm hướng phát triển sinh kế phù hợp với điều kiện vùng cao, hỗ trợ người dân tận dụng lợi thế đất đai, khí hậu để nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống.
Trên đỉnh núi không có những cánh đồng rộng hay những khu chuồng trại quy mô lớn, nhưng có những bãi chăn thả với nguồn cỏ tự nhiên dồi dào, khí hậu mát mẻ và đàn gia súc cũng ít mắc bệnh.
Một nhà làm được, nhà khác thấy hiệu quả thì làm theo. Có kinh nghiệm gì hay, mọi người lại chia sẻ với nhau. Ðàn dê, đàn bò cứ thế tăng dần, từ vài con thành vài chục con, rồi hình thành cả một nhóm hộ cùng dựa vào nghề chăn nuôi, cứ vừa làm, vừa rút kinh nghiệm, vừa tìm cách thích nghi với điều kiện của mình.
Tôi hỏi ông Lân: “Nhưng mà… ông trăng tròn mãi được đâu. Con gà thương con còn có lúc mổ con. Vợ chồng thuận hòa còn có lúc cãi nhau. Gần 30 năm, các hộ cùng làm ăn, cùng sử dụng chung bãi chăn thả, chắc cũng có lúc va chạm, bất đồng. Những lúc như thế thì chú làm thế nào?”.
Vị “thủ lĩnh” trên đỉnh Tả Lèng cười ha hả: “Cùng uống nước con suối chảy trong đất ra, vẫn ở với nhau, nói tiếng của nhau thì là anh em của nhau. Sao lại kèn cựa nhau, mất lòng nhau?”.
“Mỗi nhà một đàn, nhưng cùng sử dụng chung những vùng cỏ trên đỉnh núi nên phải biết nhường nhau, cùng giữ nguồn thức ăn và thống nhất cách chăn thả. Việc gì liên quan đến cả nhóm, tất cả các hộ lại cùng bàn bạc. Gần 30 năm, cái tình anh em ấy được giữ từ những chuyện rất nhỏ như thế”, ông Lân khảng khái.
Ði thăm đỉnh Tả Lèng hôm đó, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Tiến Bùi Thanh Hưởng cũng đi cùng. Nghe ông Lân kể chuyện, anh Hưởng cười bảo: “Chúng cháu là thế hệ đi sau còn phải học chú nhiều”.
Theo anh Hưởng, ông Lân không chỉ biết làm kinh tế, mà còn luôn có ý thức giữ nếp nhà, dạy con cháu gìn giữ tiếng nói, phong tục và những nét văn hóa của người Dao. Với anh, đó cũng là điều đáng quý ở một người đã gắn bó gần 30 năm với vùng đất này.
Ở nơi lưng chừng núi ấy, ông Lân không chỉ là người đi trước, mà còn là chỗ dựa để bà con cùng nhau vượt qua những nhọc nhằn của cuộc sống nơi đỉnh núi Tả Lèng.
