Tín ngưỡng tôn giáo
Kiến tạo hệ sinh thái văn hóa Phật giáo Việt Nam trong kỷ nguyên số
Kỷ niệm 45 năm hình thành và phát triển, Ban Văn hóa Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam tổ chức chuỗi sự kiện trong 2 ngày 17 - 18/10/2026, tại chùa Tam Chúc, tỉnh Ninh Bình.
Đây là dịp nhìn lại hành trình gìn giữ, lan tỏa giá trị văn hóa Phật giáo, đồng thời định hướng xây dựng hệ sinh thái văn hóa thích ứng với kỷ nguyên số.
45 năm gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa Phật giáo
Hòa thượng Thích Thọ Lạc - Trưởng Ban Văn hóa Trung ương Giáo hội Phật giáo (GHPG) Việt Nam nhận định, Phật giáo đã ăn sâu vào tâm thức, gắn bó với đời sống người Việt, trở thành một bộ phận quan trọng trong lịch sử dựng nước, giữ nước và bảo vệ độc lập dân tộc.
Nhiều triết lý, phương châm sống của Phật giáo đã hòa quyện với văn hóa truyền thống, góp phần hình thành bản sắc dân tộc. Ngược lại, những giá trị văn hóa Việt Nam cũng làm phong phú thêm đời sống Phật giáo.
Thành lập năm 1981, trải qua 45 năm phát triển, Ban Văn hóa Trung ương GHPG Việt Nam từng bước khẳng định vai trò trong nghiên cứu, xuất bản, bảo tồn, phát huy di sản và phát triển nghệ thuật Phật giáo.
Một trong những dấu ấn nổi bật là hoạt động xuất bản, với 58 số Tập văn Phật giáo giai đoạn 1981 - 2002, trước khi chuyển thành Tạp chí Văn hóa Phật giáo từ năm 2004.
Cùng với đó, Ban Văn hóa Trung ương triển khai 4 đề án về pháp phục, khóa tụng, kiến trúc và bảo tồn, phát huy giá trị di sản.
Đáng chú ý, mẫu pháp phục Phật giáo Việt Nam được phê duyệt năm 2018, đăng ký quyền tác giả năm 2021; khóa tụng hằng ngày thống nhất được phê duyệt năm 2021, với 100.000 cuốn ấn hành năm 2023; mẫu trụ kinh Chuyển Pháp Luân được phê duyệt năm 2023.
Những kết quả này cho thấy, bảo tồn văn hóa Phật giáo không chỉ dừng ở lưu giữ di sản, mà còn hướng tới chuẩn hóa, phát huy các giá trị trong đời sống đương đại.
Đưa văn hóa Phật giáo đến gần hơn với cộng đồng
Bên cạnh công tác bảo tồn, Ban Văn hóa Trung ương GHPG Việt Nam chú trọng mở rộng không gian tiếp cận văn hóa Phật giáo thông qua các hoạt động nghệ thuật, triển lãm và sự kiện quốc tế.
Tại Đại lễ Vesak 2019 ở Tam Chúc, Ban Văn hóa Trung ương chủ trì 9 đề án văn hóa, trong đó có sự kiện 25.630 người cùng tụng một bản kinh thuần Việt. Đến Vesak 2025, triển lãm giới thiệu 87 Bảo vật quốc gia Phật giáo Việt Nam góp phần quảng bá di sản tới công chúng trong nước và quốc tế.
Không chỉ hiện diện qua kinh sách, nghi lễ, văn hóa Phật giáo còn được lan tỏa bằng thư pháp Quốc ngữ, trà đạo, âm nhạc, sân khấu và nhiều loại hình nghệ thuật...
Trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 45 năm, chương trình nhạc kịch cải lương về Đức Đệ nhất Pháp chủ GHPG Việt Nam, Đại lão Hòa thượng Thích Đức Nhuận, là một điểm nhấn, góp phần chuyển tải lịch sử Phật giáo bằng ngôn ngữ nghệ thuật truyền thống.
Đặc biệt, những giá trị từ bi, sẻ chia và trách nhiệm xã hội còn được thể hiện qua hoạt động thiện nguyện. Theo tổng kết nhiệm kỳ IX, tổng giá trị các hoạt động từ thiện nhân đạo mà Ban Văn hóa Trung ương tham gia đạt hơn 70 tỷ đồng, tập trung hỗ trợ xây dựng nhà ở, trường học, cứu trợ thiên tai và giúp đỡ cộng đồng khó khăn.
Qua đó, văn hóa Phật giáo không chỉ được gìn giữ trong không gian tín ngưỡng mà còn hiện diện bằng những hành động thiết thực, gắn bó với đời sống Nhân dân.
Kiến tạo hệ sinh thái văn hóa Phật giáo trong kỷ nguyên số
Trước sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, công tác bảo tồn và phát huy văn hóa Phật giáo đứng trước yêu cầu đổi mới phương thức tiếp cận, nhất là đối với thế hệ trẻ.
Thời gian qua, Ban Văn hóa Trung ương GHPG Việt Nam từng bước nâng cấp trang thông tin điện tử, cải tiến quy trình xử lý tin bài, đẩy mạnh sử dụng nền tảng số để giới thiệu các hoạt động Phật sự, hội nghị, triển lãm và nghệ thuật.
Thông qua video, hình ảnh, phim ngắn và mạng xã hội, nhiều giá trị văn hóa Phật giáo được truyền tải rộng rãi hơn, vượt ra ngoài không gian chùa chiền và các sự kiện truyền thống.
Tuy nhiên, chuyển đổi số không đơn thuần là đưa kinh sách, hình ảnh hay tư liệu lên Internet, mà còn đòi hỏi bảo đảm tính chính xác, chiều sâu và bản sắc văn hóa.
Trong bối cảnh đó, định hướng xây dựng “Hệ sinh thái Văn hóa Phật giáo Việt Nam” với 7 thành tố và 12 đề án trọng điểm được xác định là bước đi quan trọng.
Các nhiệm vụ trọng tâm gồm xây dựng cơ sở dữ liệu số, bộ tiêu chuẩn văn hóa, hệ thống nhận diện và phát triển các trung tâm di sản văn hóa Phật giáo, với những mốc định hướng đến năm 2031 và 2045.
Đây cũng là nội dung được thảo luận tại Hội thảo khoa học quốc gia “Văn hóa Phật giáo Việt Nam trong kỷ nguyên số: Thực tiễn và định hướng phát triển”, diễn ra ngày 17/10/2026.
Từ số hóa di sản, phát triển nguồn nhân lực đến đổi mới truyền thông, các định hướng đều hướng tới mục tiêu bảo tồn giá trị cốt lõi, đồng thời tạo không gian sáng tạo và hội nhập.
Sau 45 năm phát triển, việc kiến tạo hệ sinh thái văn hóa Phật giáo được kỳ vọng mở ra hướng đi mới, để những giá trị truyền thống tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa và phát huy trong đời sống hiện đại.
Nhân kỷ niệm 45 năm thành lập, Ban Văn hóa Trung ương GHPG Việt Nam tổ chức chuỗi sự kiện kỷ niệm trong 2 ngày 17 - 18/10/2026 tại Chùa Tam Chúc, tỉnh Ninh Bình.
Chuỗi sự kiện gồm các hoạt động: Triển lãm hình ảnh, tư liệu; Nghệ thuật thư pháp Quốc ngữ Phật giáo; Trà đạo; Hội thảo khoa học quốc gia; Đêm nghệ thuật, hoa đăng và Lễ Kỷ niệm 45 năm thành lập Ban Văn hóa Trung ương GHPG Việt Nam.
