Sắc màu 54

Sắc màu 54

Đồng bào Chăm và Raglay gìn giữ nghi thức đón rước y trang như “báu vật”

Lê Phương • 09/10/2026 19:35

Đối với đồng bào Chăm theo đạo Bàlamôn tỉnh Khánh Hoà, Katê là lễ hội lớn nhất trong năm. Lễ hội được tổ chức định kỳ hằng năm vào ngày cuối của tháng 6 và ngày đầu của tháng 7 Chăm lịch.

Phần “hồn” của Lễ hội Katê

Lễ hội Katê mang ý nghĩa để tưởng nhớ các vị thần, vị vua có nhiều công lao đóng góp cho dân làng. Trong đó, nghi Lễ đón rước y trang được xem là phần “hồn” của Lễ hội Katê.

Trải qua hàng trăm năm lịch sử với biết bao đổi thay, nghi thức này được đồng bào Chăm và Raglay gìn giữ như “báu vật”, lưu truyền qua các thế hệ.

Ka tê 6
Các chức sắc Chăm tiến hành rước y trang. Ảnh: T.N

Là lễ hội tiêu biểu của người Chăm, nhưng có một điều lạ là hàng trăm năm qua, bộ y trang lại do đồng bào dân tộc Raglay cất giữ cẩn thận.

Và mỗi khi mùa Katê về, Lễ rước y trang lại được người Chăm và người Raglay tái hiện lại một cách trang trọng và đầy đủ nhất.

Theo truyền thuyết, người Chăm và người Raglay là chị em ruột, người Chăm là chị cả, người Raglay là em út. Trong thành ngữ của người Chăm có câu “Chăm sa-ai Raglay adei”, nghĩa là người Chăm là chị cả, còn người Raglay là con gái út.

Và con gái út là người có quyền thừa kế tài sản của cha mẹ để lại, đồng thời, thực hiện nghĩa vụ chăm sóc, thờ phụng cha mẹ khi về già.

Chính vì thế, từ xa xưa, người Raglay được giao vai trò đảm trách việc bảo quản y trang của vua chúa và các đồ cúng lễ trên đền tháp để thờ phụng ông bà, tổ tiên và thần linh.

Đại diện các gia đình Raglai lưu giữ y trang trao y trang nữ thần Pô Inư Nưgar cho Ban Phong tục để thực hiện nghi lễ rước theo truyền thống. Ảnh T.X
Đại diện các gia đình Raglay lưu giữ y trang trao y trang nữ thần Pô Inư Nưgar cho Ban Phong tục để thực hiện nghi lễ rước theo truyền thống. Ảnh T.X

Hiện nay, chỉ còn đền Pô Inư Nưgar ở làng Hữu Đức là còn Lễ đón y trang do dòng họ Chamalea người Raglay ở xã Phước Hà cất giữ. Y trang của vua Pô Klong Garai và vua Pô Rômê thì người Raglay đã giao lại hẳn cho đồng bào Chăm cất giữ.

Theo lời ông Mơ Lé Thép ở thôn Giá, xã Phước Hà, người thuộc một trong hai tộc họ đang giữ y trang, người Raglay không ai biết họ đã gìn giữ y trang từ khi nào. Chỉ biết rằng, nó được trao truyền cho người con gái trong tộc họ từ nhiều đời nay.

Ka tê 3
Lễ rước y trang được xem là phần "hồn" của Lễ Katê nên nghi thức rước được tổ chức trang trọng. Ảnh: T.N

Cho dù bất kỳ lý do gì thì y trang phải có mặt trong nghi lễ. Đây là quy định của tổ tiên từ xưa để lại cho con cháu đồng bào Chăm và Raglay.

Vì thế, trước khi diễn ra Lễ hội Katê, các tộc họ giữ y trang sẽ đem y trang ra phơi, kiểm tra y trang có bị cũ, hư hỏng và báo lại cho Ban Phong tục đền thờ Pô Inư Nưgar biết, để may hoặc bổ sung y trang.

Lễ rước y trang được tổ chức trang trọng

Năm nay, Lễ hội Katê diễn ra từ ngày 9 - 12/10. Sáng ngày 9/10, tại thôn Giá, xã Phước Hà, Lễ đón, trao và rước y trang nữ thần Pô Inư Nưgar diễn ra trong không khí trang trọng, rộn ràng trong tiếng mã la, hoà cùng những điệu múa truyền thống của đồng bào Raglay và đồng bào Chăm.

Từ sáng sớm, đông đảo nghệ nhân, chức sắc cùng đồng bào Chăm và Raglai đã có mặt tại nhà ông Mơ Lé Thép và ông Tâu Xá Buôn, nơi lưu giữ y trang nữ thần Pô Inư Nưgar, để tham gia lễ rước.

Ka tê 4
Y trang Nữ thần Pô Inư Nưgar được rước từ xã Phước Hà về xã Phước Hữu. Ảnh: T.N

Tại đây, Ban Phong tục cùng các nghệ nhân, Người có uy tín tiến hành nghi thức cúng kính, trao và tiếp nhận y trang theo phong tục truyền thống. Đoàn rước sau đó đưa y trang từ xã Phước Hà về xã Phước Hữu trong sự thành kính của cộng đồng hai dân tộc.

Để phục vụ Lễ rước y trang, xã Phước Hà huy động 28 nghệ nhân, diễn viên và người dân Raglay, trong đó có 16 người tham gia đoàn rước và 12 người biểu diễn, giao lưu văn nghệ.

Ka tê 5
Các thiếu nữ Chăm biểu diễn điệu múa truyền thống trong Lễ rước y trang. Ảnh: T.N

Chính quyền hai xã Phước Hà và Phước Hữu phối hợp chuẩn bị chu đáo các điều kiện tổ chức, bảo đảm nghi lễ diễn ra trang nghiêm, đúng phong tục.

Đồng điệu tâm linh- tự hào dân tộc

Không chỉ là hoạt động mở đầu mùa Katê, lễ rước y trang còn thể hiện mối quan hệ gắn bó lâu đời giữa đồng bào Chăm và Raglay trong gìn giữ, trao truyền những giá trị văn hóa, tín ngưỡng qua nhiều thế hệ.

Đến sáng 10/10, y trang sẽ được rước ra Đền Pô Inư Nưgar để thực hiện lễ mở cửa đền cùng các nghi lễ truyền thống, chính thức bước vào những hoạt động trọng tâm của Lễ hội Katê năm 2026.

Theo ông Bá Minh Truyền, chuyên gia nghiên cứu văn hóa Chăm (Bảo tàng tỉnh Khánh Hòa), Nữ thần Pô Inư Nưgar là Mẹ xứ sở - người dạy dân trồng lúa, dệt vải, xây dựng cuộc sống.

Mỗi bước chân trong đoàn rước y trang không chỉ là di chuyển địa lý, mà là hành trình đưa ký ức văn hóa từ thế hệ trước đến thế hệ hôm nay, thể hiện trọn vẹn đạo lý 'uống nước nhớ nguồn.

“Lễ rước y trang tạo nên một không gian di sản sống: người Raglay gìn giữ, người Chăm đón nhận. Ranh giới giữa hai dân tộc dường như xóa bỏ, chỉ còn lại sự đồng điệu trong tâm linh và tự hào dân tộc”, ông Bá Minh Truyền nhấn mạnh.

Lê Phương