Bản làng hôm nay
Mùa dã quỳ về dưới chân núi lửa Chư Đăng Ya
Giữa cảnh sắc thiên nhiên rực rỡ, người Gia Rai ở làng Ia Gri vừa phát triển sinh kế từ nông nghiệp, du lịch, vừa gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống.
Ngôi làng bình yên dưới chân núi lửa
Tiếng chiêng, tiếng trống rộn rã. Người từ những ngôi làng lân cận, từ miền xuôi đến miền thượng, đang dần tụ về làng Ia Gri, xã Biển Hồ, tỉnh Gia Lai, dự ngày lễ lớn của làng - Lễ khánh thành nhà rông mới, diễn ra trong khuôn khổ Tuần lễ Hoa dã quỳ - Núi lửa Chư Đăng Ya năm 2026.
Dưới chân núi lửa Chư Đăng Ya, huyền thoại về một loài hoa vẫn được người dân lưu truyền. Tương truyền, thuở hạn hán, chàng K’Lang lên đường tìm nguồn nước nhưng mãi không trở về. Nàng H’Linh đi tìm người yêu, băng qua bao con suối, ngọn núi rồi gục xuống dưới chân dãy núi Thiên Đường. Nơi nàng nằm xuống mọc lên loài cây nở hoa vàng rực, được người đời sau gọi là hoa dã quỳ. Loài hoa trở thành biểu tượng của sức sống mãnh liệt và tình yêu thủy chung của con người Tây Nguyên.
Từ Ia Gri nhìn lên Chư Đăng Ya sừng sững, đỉnh núi quanh năm phủ mây trắng. Những khoảnh đất nâu, xanh, vàng xen kẽ trên sườn núi tựa tấm thổ cẩm khổng lồ. Phía xa, đàn bò thong dong gặm cỏ, khói bếp lam chiều vương trên những tán cây. Nhịp sống nơi đây vẫn bình yên, chưa bị cuốn theo sự hối hả của phố thị.
Già làng Ksor A M’luih cho biết, nhiều năm qua, người Gia Rai ở Ia Gri vẫn duy trì nếp sống hiền hòa, gắn bó với núi rừng. Khi Chư Đăng Ya trở thành điểm du lịch nổi tiếng, người dân từng bước tham gia phát triển du lịch, trở thành chủ thể trong chính không gian văn hóa của mình.
Phần lớn cư dân Ia Gri là đồng bào Gia Rai, vẫn gìn giữ nhiều phong tục truyền thống. Trong những dịp lễ hội, tiếng cồng chiêng vang vọng, những điệu múa xoang nối liền quá khứ với hiện tại. Chiếc gùi thân thuộc, nếp nhà sàn, bếp củi đỏ lửa cùng cách sống gần gũi với thiên nhiên vẫn hiện diện trong đời thường.
Đón cơ hội từ du lịch, người dân trồng thêm hoa làm điểm check-in, dựng những căn nhà bằng lồ ô, tre, mái lợp tranh và mở các quán nhỏ phục vụ khách phương xa.
.jpg)
Đánh thức tiềm năng từ văn hóa bản địa
Núi lửa Chư Đăng Ya từng được truyền thông quốc tế, trong đó có tờ Daily Mail của Anh, giới thiệu là một trong những ngọn núi lửa đẹp trên thế giới.
Lễ hội Hoa dã quỳ được tổ chức qua nhiều năm, trở thành sản phẩm du lịch nổi bật của Gia Lai. Cùng với quảng bá cảnh quan núi lửa, địa phương chú trọng giới thiệu sản phẩm OCOP, đặc sản và văn hóa bản địa; quan tâm cải thiện hạ tầng, hướng dẫn du khách bảo vệ môi trường và kết nối các tour, tuyến du lịch.
Một số hộ dân mở homestay, phục vụ những món ăn đặc trưng như cơm lam, gà nướng, khoai lang nướng, mật ong rừng, rượu cần. Thanh niên trong làng tham gia hướng dẫn du khách, kể chuyện về núi lửa, lễ mừng lúa mới và phong tục của người Gia Rai. Từ những điều bình dị vốn gắn bó với đời sống hằng ngày, người dân đang tạo nên những trải nghiệm mang dấu ấn riêng.
Trong giai đoạn 2021-2025, Dự án 6 về bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch, thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025, đã góp phần bổ sung nguồn lực, mở thêm cơ hội để các địa phương gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch.
Đây cũng là hướng đi phù hợp với Ia Gri, nơi cảnh quan núi lửa, mùa hoa dã quỳ, không gian cồng chiêng và nếp sống Gia Rai tạo nên sức hấp dẫn riêng.
Theo anh Pyưi, Trưởng thôn Ia Gri, làng hiện có 136 hộ với 562 nhân khẩu. Hằng năm, gần một nửa số hộ thường xuyên canh tác trên núi Chư Đăng Ya, trồng khoai lang, mì, dong riềng, bí đỏ… Hoạt động sản xuất nông nghiệp đã “dệt” nên chiếc áo nhiều sắc màu cho ngọn núi qua từng mùa, tạo sức hấp dẫn đối với du khách.
Ông Huỳnh Văn Lợi, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai cho biết, Tuần lễ Hoa dã quỳ - Núi lửa Chư Đăng Ya năm 2026 cùng Festival Cồng chiêng Gia Lai diễn ra từ ngày 30/10 đến 8/11/2026.
Sự kiện có sự tham gia của 1.487 nghệ nhân đến từ 10 tỉnh, thành phố khác và 1.207 nghệ nhân thuộc 29 đội cồng chiêng cùng các nhóm thợ thủ công Gia Lai, đại diện cho bản sắc văn hóa các dân tộc Ba Na, Gia Rai, H’rê, Chăm Hroi và Ê Đê.
Ngày 31/10/2026, Lễ mừng nhà rông mới tại làng Ia Gri được tổ chức dưới chân núi lửa Chư Đăng Ya, tạo cơ hội để du khách hiểu thêm về đời sống tinh thần, phong tục và sự gắn kết của cộng đồng Gia Rai.
Phát triển du lịch từ nền tảng văn hóa không chỉ giúp người dân có thêm sinh kế mà còn tạo động lực gìn giữ những giá trị truyền thống.
Với Ia Gri, phát huy lợi thế của núi lửa Chư Đăng Ya và mùa hoa dã quỳ không chỉ là câu chuyện thu hút du khách. Đó còn là hành trình gìn giữ không gian văn hóa Gia Rai, bảo vệ môi trường sống và trao truyền di sản cho thế hệ sau.
