Di sản và lễ hội
84 văn khắc, bia đá cổ của Việt Nam được ghi danh Ký ức thế giới
Ma nhai núi Non Nước (Ninh Bình) và Văn bia Phố Hiến (Hưng Yên) vừa được ghi danh vào Danh mục Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Hai di sản lưu giữ ký ức qua nhiều thế kỷ
Ngày 5/11/2026, tại Jakarta (Indonesia), trong khuôn khổ Kỳ họp toàn thể lần thứ 11 của Ủy ban Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương (MOWCAP), 2 hồ sơ đề cử của Việt Nam là “Ma nhai núi Non Nước” (Ninh Bình) và “Văn bia Phố Hiến” (Hưng Yên) đã được nhất trí ghi danh vào Danh mục Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Diễn ra từ ngày 2 đến 6/11/2026, kỳ họp là dịp để các quốc gia trao đổi, đánh giá những giá trị tư liệu có ý nghĩa đối với lịch sử và ký ức chung của khu vực. Việc hai hồ sơ của Việt Nam được thông qua là sự ghi nhận quốc tế đối với những giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc, đồng thời cho thấy đóng góp của Việt Nam trong nỗ lực bảo tồn và chia sẻ di sản tư liệu với cộng đồng quốc tế.
Ma nhai núi Non Nước gồm 43 văn khắc được khắc trực tiếp trên vách núi, có niên đại từ thế kỷ XIV đến thế kỷ XX. Các văn khắc sử dụng chữ Hán, chữ Nôm và chữ Quốc ngữ, với nội dung phong phú, gồm thơ, văn, bài ký, ngự bút của các bậc quân vương, danh nhân, học giả và thi sĩ qua nhiều thời đại.
Đáng chú ý, trong số đó có bài “Dục Thúy sơn Linh Tế tháp ký” của Trương Hán Siêu, được khắc năm 1343. Không chỉ mang giá trị văn học, văn khắc còn là những chứng tích trực tiếp về lịch sử, tư tưởng và đời sống văn hóa qua nhiều thế kỷ. Những dòng chữ lưu lại trên vách núi đã trở thành một dạng ký ức đặc biệt, kết nối con người hôm nay với các thế hệ tiền nhân.
Trong khi đó, Văn bia Phố Hiến gồm 41 văn bia chữ Hán và chữ Nôm, có niên đại từ thế kỷ XVII đến đầu thế kỷ XX, hiện được lưu giữ tại các di tích thuộc Khu di tích quốc gia đặc biệt Phố Hiến, tỉnh Hưng Yên.
Đây là nguồn tư liệu gốc quý giá phản ánh quá trình hình thành và phát triển của Phố Hiến - thương cảng quốc tế từng giữ vị trí quan trọng trong mạng lưới giao thương của Việt Nam và khu vực. Qua hệ thống văn bia, những dấu ấn về hoạt động thương mại, đời sống xã hội, văn hóa và giao lưu giữa các cộng đồng được lưu giữ, góp phần tái hiện diện mạo một trung tâm giao thương sôi động trong lịch sử.
Khẳng định giá trị di sản, lan tỏa ký ức Việt Nam
Điểm gặp gỡ của Ma nhai núi Non Nước và Văn bia Phố Hiến không chỉ nằm ở giá trị cổ xưa của những văn bản, mà còn ở khả năng cung cấp những bằng chứng lịch sử nguyên gốc.
Thông qua những di sản này, Việt Nam đóng góp thêm những bằng chứng cụ thể về bản sắc, sức sáng tạo và vị trí của mình trong dòng chảy văn hóa, văn minh châu Á - Thái Bình Dương.
Để có được kết quả này, Bộ Ngoại giao và Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam đã đồng hành cùng hai địa phương trong quá trình xây dựng, hoàn thiện và vận động ghi danh hồ sơ. Các cơ quan đã hỗ trợ trao đổi chuyên môn, kết nối chuyên gia, cơ quan thuộc UNESCO và MOWCAP; góp phần hoàn thiện căn cứ khoa học, bổ sung tư liệu, làm rõ những giá trị đặc sắc và ý nghĩa khu vực của từng hồ sơ.
Thông qua các kênh đối ngoại tại Paris và trong khu vực, Việt Nam cũng tích cực giới thiệu, trao đổi và vận động sự quan tâm, ủng hộ của quốc tế đối với hai đề cử.
Thứ trưởng Ngô Lê Văn, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, đánh giá cao vai trò của Chương trình Ký ức thế giới trong bảo vệ và phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử toàn cầu. Thứ trưởng đồng thời ghi nhận sự phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan chức năng, chuyên gia trong nước và quốc tế, đặc biệt là tâm huyết, nỗ lực bền bỉ của các thế hệ lãnh đạo và nhân dân hai tỉnh Hưng Yên, Ninh Bình trong bảo vệ di sản.
Thứ trưởng khẳng định Bộ Ngoại giao và Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam sẽ tiếp tục đồng hành, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương trong gìn giữ, phát huy giá trị những di sản tư liệu mới được ghi danh; thúc đẩy hợp tác với UNESCO và các đối tác quốc tế, kết nối nguồn lực, lan tỏa giá trị di sản thông qua các hoạt động đối ngoại.
Với hai danh hiệu mới, Việt Nam hiện có 13 di sản tư liệu được ghi danh trong Chương trình Ký ức thế giới của UNESCO, gồm 4 di sản tư liệu thế giới và 9 di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Kỳ họp lần thứ lần thứ 11 Uỷ ban Chương trình Ký ức thế giới Khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (MOWCAP) diễn ra tại Jakarta, Indonesia từ ngày 02 - 06/11/2026) với sự tham dự của 40/43 quốc gia thành viên.
Đây là cuộc họp định kỳ 2 năm/lần, thảo luận, quyết định các nội dung: Rà soát đánh giá các dự án do MOWCAP triển khai; Báo cáo hoạt động của các Uỷ ban Quốc gia Chương trình Ký ức thế giới; Xét duyệt, ghi danh 24 hồ sơ đề cử danh hiệu Di sản tư liệu khu vực Châu Á - Thái Bình Dương.
