Di sản và lễ hội
Lào Cai: Nâng cao thu nhập từ khai thác bản sắc văn hóa đặc trưng
Trong quá trình hiện Dự án 6, Chương trình MTQG 1719 kéo dài sang năm 2026, tỉnh Lào Cai luôn xác định, mục tiêu bảo tồn văn hóa không chỉ là gìn giữ giá trị truyền thống, mà còn phát huy giá của trị văn hóa, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân.
Sức hấp dẫn từ các di sản văn hóa
Đua ngựa truyền thống ở Bắc Hà đã có từ rất lâu đời, được địa phương tổ chức vào mùa Xuân hoặc chào mừng các ngày lễ lớn.
Đến mùa Xuân năm 1980, lần đầu tiên huyện Bắc Hà (cũ) tổ chức giải đua ngựa, bắn súng chọn kỵ sĩ, xạ thủ giỏi để tham gia dân binh vận chuyển lương thực bằng đường bộ. Sau đó, việc tổ chức bị gián đoạn.
Bà Phạm Thị Non - Phó Chủ tịch UBND xã Bắc Hà, cho biết: Đến năm 2007, sau 27 năm Lễ hội đua ngựa truyền thống huyện Bắc Hà (cũ) mới chính thức được khôi phục lại.
Từ đó đến nay, lễ hội đua ngựa truyền thống đã trở thành hoạt động thường niên được Bắc Hà tổ chức mỗi năm 1 lần, đáp ứng nhu cầu hưởng thụ đời sống văn hoá, tinh thần của Nhân dân.
Góp phần bảo tồn và phát huy truyền thống văn hóa, thể thao đặc sắc của đồng bào các dân tộc địa phương; đồng thời, quảng bá hình ảnh con người, du lịch Bắc Hà đến du khách trong và ngoài nước.
“Năm 2021, Lễ hội đua ngựa Bắc Hà được Bộ Văn Hóa, Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) công nhận Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là thành quả của những cố gắng, nỗ lực của các cấp, các ngành và địa phương trong việc khôi phục và bảo tồn nét văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc trên địa bàn”, bà Non cho biết thêm.
Lễ hội đua ngựa Bắc Hà là một trong hàng chục hoạt động văn hóa, lễ hội được tỉnh Lào Cai bảo tồn và khai thác để phát triển du lịch.
Ông Nông Việt Yên, Giám đốc Sở VHTT&DL tỉnh Lào Cai cho biết: Quá trình triển khai Dự án 6, Chương trình MTQG 1719 trên địa bàn tỉnh Lào Cai, kết quả nổi bật nhất là công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa đã được quan tâm ngay từ cơ sở. Gắn với việc duy trì các hoạt động văn hóa truyền thống và từng bước tạo điều kiện để người dân tham gia phát triển du lịch.
Nâng cao thu nhập cho người dân
Bảo tồn di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch là chủ trương lớn được triển khai từ Trung ương đến địa phương. Tỉnh Lào Cai hiện có 34 nhóm ngành dân tộc, tạo cho địa phương một kho tàng văn hóa truyền thống hết sức đa dạng, phong phú.
Theo Giám đốc Sở VHTT&DL Nông Việt Yên, thời gian qua, Dự án 6, Chương trình MTQG 1719 đã đóng góp một phần rất lớn vào quá trình bảo tồn văn hóa truyền thống. Rất nhiều hoạt động sinh hoạt văn hóa được tổ chức; hoạt động sưu tầm và truyền dạy dân ca, dân vũ trong cộng đồng được phát huy; nghề thủ công truyền thống được quan tâm gìn giữ và trao truyền…
Bảo tồn văn hóa đã từng bước tạo ra các sản phẩm phục vụ cho định hướng phát triển du lịch của địa phương. Việc triển khai hiệu quả Dự án 6 góp phần quan trọng để tạo ra các sản phẩm du lịch văn hoá, du lịch cộng đồng đặc sắc.
Hàng năm có rất nhiều lễ hội dân gian của các dân tộc được tổ chức… Các nghề thủ công được bảo tồn, phát triển tạo ra nhiều sản phẩm đặc sắc, như: Sản phẩm nghề đan lát, thêu dệt thổ cẩm và các lễ hội được tổ chức đã thu hút hàng triệu lượt du khách đến tham quan, trải nghiệm...
“Tôi ví dụ như, Lễ hội đua ngựa ở Bắc Hà hàng năm được tổ chức thu hút hàng vạn du khách trong và ngoài nước đến xem và trải nghiệm. Doanh thu từ du lịch lên tới hàng tỷ đồng sau mỗi mùa lễ hội. Từ đó, góp phần nâng cao thu nhập cũng như tiêu thụ các sản phẩm thủ công, nông sản của đồng bào bản địa”, ông Yên phân tích.
Mới đây, tỉnh Lào Cai đã ban hành Kế hoạch về “Phát triển du lịch văn hóa và nghỉ dưỡng thông minh kết hợp chăm sóc sức khỏe gắn với hệ sinh thái du lịch bản sắc riêng của tỉnh Lào Cai”, giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035. Trong đó nêu rõ định hướng phát triển du lịch của địa phương theo hướng lấy văn hóa, di sản, bản sắc các dân tộc và tri thức bản địa làm nền tảng cơ bản…
Sau hợp nhất, tỉnh Lào Cai có không gian phát triển văn hóa, du lịch rộng lớn hơn, với nguồn tài nguyên văn hóa phong phú, đa dạng. Toàn tỉnh hiện có 4 di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, 56 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia…
Bảo tồn văn hóa gắn với tạo việc làm
Thống kê cho thấy, trong 10 tháng năm 2026, toàn tỉnh đã đón trên 10 triệu lượt khách; trong đó, có trên 1,5 triệu lượt khách quốc tế. Tổng thu từ du lịch ước đạt 45.150 tỷ đồng. Điều đó cho thấy sức hút của du lịch Lào Cai nói chung, sức hút từ bản sắc văn hóa của đồng bào các dân tộc nói riêng là rất lớn.
Đây là điều kiện thuận lợi để tỉnh tiếp tục tăng cường liên kết, khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của từng địa phương, gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch và nâng cao đời sống đồng bào DTTS.
“Lào Cai luôn xác định mục tiêu cuối cùng việc bảo tồn văn hóa không chỉ là gìn giữ giá trị truyền thống, mà còn phát huy giá của trị văn hoá, tạo việc làm, nâng cao thu nhập, để đời sống kinh tế - xã hội của đồng bào được tốt hơn để tiếp tục trao truyền, gìn giữ bản sắc văn hoá dân tộc mình”, ông Yên nhấn mạnh.
