Người giữ lửa
Người phụ nữ Cơ Tu kéo cả làng làm du lịch cộng đồng
Bắt đầu từ căn nhà gỗ ông bà để lại, chị Đinh Thị Thìn, dân tộc Cơ Tu ở A Păng, xã Sông Kôn, TP. Đà Nẵng gây dựng thành Homestay, kết nối người dân cùng làm du lịch, đưa văn hóa bản địa trở thành nguồn sinh kế cho cộng đồng.
Từ cô gái làm du lịch không lương đến chủ Homestay
Acu Homestay & Tours của chị Đinh Thị Thìn nằm giữa màu xanh của cây lá, bên dòng suối chảy róc rách và cách cổng làng chỉ vài chục bước chân.
Từ căn nhà gỗ ông bà để lại, cô gái Cơ Tu đã gây dựng một mô hình du lịch cộng đồng, từng bước đưa người dân trong làng trở lại với hoạt động đón khách.
A Păng trước đây là làng Bhơ Hồông, một điểm du lịch cộng đồng từng được nhiều du khách biết đến ở phía Tây Đà Nẵng. Nằm ở ngã ba 3 con suối A Păng, Malu và Zuôi, ngôi làng có cảnh quan thiên nhiên hoang sơ, cùng những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Cơ Tu.
Có thời điểm, nhờ sự quan tâm đầu tư, hỗ trợ của Nhà nước, du lịch Bhơ Hồông phát triển khá sôi động. Tuy nhiên, đại dịch Covid-19 kéo dài hơn 2 năm khiến hoạt động du lịch gần như đình trệ. Khách vắng, các dịch vụ ngưng trệ, nhiều hộ dân không còn mặn mà đầu tư. Những thành quả gây dựng trước đó dần bị bỏ ngỏ.
Trong lúc nhiều người chọn quay lại với nương rẫy, chị Đinh Thị Thìn lại muốn tìm cách khôi phục du lịch cho quê hương. Quyết định ấy không phải bộc phát mà bắt nguồn từ hành trình gắn bó với nghề suốt nhiều năm.
Năm 2008, sau khi học hết lớp 12, chị Thìn quyết định theo học ngành Du lịch. Sinh ra trong gia đình đông anh em, kinh tế khó khăn, chị vừa học vừa tranh thủ bứt mây rừng bán kiếm tiền.
Gia đình chỉ có 2 con bò, bố mẹ phải bán 1 con để có tiền cho con gái xuống Tam Kỳ học tập. Suốt 4 năm, khoản vay hỗ trợ sinh viên 4 triệu đồng là một trong những điểm tựa để Thìn theo đuổi việc học.
Tốt nghiệp, Thìn trở về quê, tham gia làm du lịch cho làng trong 5 - 6 năm, gần như không có thù lao. Những năm tháng ấy giúp Thìn hiểu hơn về tiềm năng du lịch cũng như những khó khăn của cộng đồng mình.
Khi đại dịch khiến hoạt động du lịch ở Bhơ Hồông gần như tê liệt, Thìn không muốn những giá trị đã được gây dựng bị mất đi. Chị tự hỏi tại sao người dân ở những nơi khác có thể làm du lịch cộng đồng, còn quê hương mình lại phải buông xuôi.
Từ suy nghĩ đó, chị quyết định bắt đầu lại bằng chính căn nhà gỗ ông bà để lại. Không có nguồn vốn lớn hay đội ngũ hỗ trợ chuyên nghiệp, chị vừa cải tạo không gian lưu trú, vừa tìm hiểu thêm về văn hóa truyền thống.
Chị gặp gỡ những người lớn tuổi trong làng để nghe kể về phong tục, tập quán, những câu chuyện liên quan đến núi rừng, cây cỏ, lễ cưới, lễ tang và các nghi thức của người Cơ Tu.
Cùng với đó, chị chủ động xây dựng Website, tìm kiếm đối tác, kết nối các đơn vị lữ hành để quảng bá điểm đến. Cuối năm 2023, Acu Homestay & Tours chính thức ra đời, đánh dấu bước chuyển từ những hoạt động du lịch nhỏ lẻ sang mô hình kinh doanh do chị trực tiếp tổ chức, điều hành.
Lấy văn hóa Cơ Tu làm sức hút du lịch
Làm du lịch ở miền núi không chỉ khó vì thiếu vốn, hạ tầng mà còn bởi những khác biệt về phong tục, tập quán. Ngay chuyện đón khách lưu trú tại nhà, một số gia đình còn e ngại, người dân cũng chưa quen với việc đón khách lạ về nhà.
Thìn hiểu rằng, muốn khôi phục du lịch, trước hết phải tạo được sự đồng thuận trong cộng đồng. Chị không chọn cách làm khép kín, chỉ tập trung kinh doanh Homestay mà tìm cách kết nối người dân tham gia vào từng hoạt động, để mọi người cùng có việc làm và thu nhập.
Theo chị Thìn, lợi thế của A Păng không nằm ở những tiện nghi lưu trú hiện đại, mà chính là cảnh quan thiên nhiên và bản sắc văn hóa Cơ Tu còn được lưu giữ. Vì vậy, chị định hướng du lịch theo cách để du khách không chỉ đến tham quan, mà còn được trải nghiệm, hòa mình vào đời sống bản địa.
Tại Acu Homestay & Tours, du khách được hướng dẫn leo núi, khám phá thiên nhiên, bắn nỏ, dệt thổ cẩm, học một số câu giao tiếp bằng tiếng Cơ Tu và thưởng thức ẩm thực truyền thống. Người hướng dẫn cũng chính là người địa phương, kể cho khách nghe về tên gọi cây cỏ, núi rừng, phong tục, lễ hội bằng những câu chuyện gần gũi, chân thực từ đời sống của mình.
Không dừng ở dịch vụ lưu trú và trải nghiệm tại Homestay, chị Thìn còn kết nối với hai điểm du lịch khác để xây dựng các hành trình khám phá đa dạng. Các hoạt động biểu diễn cồng chiêng, múa tâng tung - da dá, bắn nỏ, nấu ăn, đan lát, dệt thổ cẩm được tổ chức, giúp du khách có thêm cơ hội tìm hiểu đời sống văn hóa của đồng bào Cơ Tu.
Những đêm giữa thung lũng, tiếng trống chiêng hòa cùng điệu múa tâng tung - da dá lại vang lên, tạo nên không gian văn hóa đặc trưng của bản làng. Du khách không chỉ được ngắm cảnh núi rừng mà còn có dịp giao lưu, thưởng thức ẩm thực, tìm hiểu phong tục và trải nghiệm những hoạt động gắn với đời sống thường ngày của người dân.
.jpg)
Từ một Homestay đến sinh kế của cả làng
Để những trải nghiệm văn hóa trở thành sản phẩm du lịch, Thìn hiểu rằng không thể chỉ dựa vào sức mình. Chị tìm cách vận động, kết nối các hộ dân tham gia, đồng thời chia sẻ công việc và lợi ích kinh tế để bà con thấy được giá trị thiết thực từ hoạt động đón khách.
Ban đầu, việc thuyết phục người dân không dễ dàng. Một số gia đình còn e ngại chuyện đón khách lạ về nhà, chưa quen với cách tổ chức dịch vụ du lịch. Chị Thìn phải kiên trì giải thích, vận động và tìm những công việc phù hợp để từng người có thể tham gia mà không làm ảnh hưởng đến nếp sống truyền thống.
Nhờ cách làm này, người dân không chỉ cung cấp dịch vụ mà còn trở thành những người trực tiếp giới thiệu văn hóa quê hương. Người già biểu diễn cồng chiêng, kể chuyện làng; phụ nữ dệt thổ cẩm, nấu ăn; thanh niên dẫn khách khám phá núi rừng, tắm suối, trải nghiệm bắn nỏ.
Trưởng thôn B’ríu Nhiên cho biết, người dân trong làng đều có cơ hội tham gia, luân phiên đảm nhận những công việc phù hợp. Nhờ đó, hoạt động du lịch không tập trung vào một vài hộ mà từng bước lan tỏa trong cộng đồng.
Với Thìn, sự hưởng ứng của bà con là điều kiện quan trọng để mô hình có thể tồn tại lâu dài. “Em không sợ mình đơn độc khi bắt đầu làm du lịch, chỉ sợ thất bại vì không kết nối được hài hòa với bà con, làm đứt gãy mối quan hệ trong cộng đồng. Mô hình của em có thể hoạt động được nhưng nếu người dân không hưởng ứng thì một mình em cũng không thể làm nổi”, chị Thìn chia sẻ.
Từ một Homestay ban đầu, hoạt động du lịch ở A Păng dần được tổ chức bài bản hơn. Năm 2025, Thìn thành lập Công ty TNHH Du lịch hành trình văn hóa Cơ Tu để chuyên nghiệp hóa hoạt động tổ chức tour, kết nối khách trong nước và quốc tế. Chị trực tiếp tham gia từ thiết kế chương trình trải nghiệm, điều hành Tour, hướng dẫn du khách đến dạy tiếng Anh cho học sinh và người dân trong làng.
Đến nay, chị Thìn đã kết nối khoảng 20 đối tác là các đơn vị lữ hành trong và ngoài nước. Khoảng 50 hộ dân trong làng tham gia cung cấp dịch vụ hoặc tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho du khách.
Trung bình mỗi tháng, A Păng đón khoảng 150 lượt khách, trong đó khoảng 90% là khách quốc tế. Các hộ dân tham gia liên kết làm du lịch cộng đồng có mức thu nhập từ 5 - 6 triệu đồng/tháng/hộ. Riêng Homestay Acu mỗi tháng thu nhập trung bình khoảng 20 - 25 triệu đồng.
Theo ông Pơ Loong Jốp - Phó Chủ tịch UBND xã Sông Kôn, hoạt động du lịch đã góp phần cải thiện, tạo thêm sinh kế cho đồng bào Cơ Tu. Thông qua việc cùng tham gia đón khách, cung cấp dịch vụ, người dân có thêm việc làm, thu nhập và gắn kết cộng đồng hơn.
Ý thức bảo vệ môi trường cũng được nâng lên bởi mỗi người đều hiểu rằng cảnh quan, không gian sống chính là tài sản của điểm đến.
