Di sản và lễ hội
Nhiều cách trao truyền, lan tỏa tri thức văn hóa Khơ Mú trong cộng đồng
Từ những lớp học may, thêu đến hoạt động trình diễn và quảng bá trên các nền tảng số, Nghĩa Lộ (Lào Cai) đang mở rộng cách thức gìn giữ, trao truyền và lan tỏa văn hóa Khơ Mú trong cộng đồng
Giữ nghề từ những đường kim, mũi chỉ
Dấu ấn là lớp truyền dạy kỹ thuật may, thêu trang phục truyền thống Khơ Mú tại Nghĩa Lộ. Thông qua lớp truyền dạy kỹ năng, kỹ thuật may, thêu trang phục truyền thống dân tộc Khơ Mú, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai phối hợp với chính quyền phường Nghĩa Lộ tạo điều kiện để người dân tiếp cận, thực hành và gìn giữ nghề thủ công truyền thống.
Lớp học được tổ chức tại Nhà văn hóa tổ dân phố Nghĩa Sơn, với sự tham gia của 20 học viên.
Tại lớp học, các học viên được hướng dẫn cách may, thêu, nhận biết họa tiết đặc trưng, phối hợp màu sắc và thực hành từng công đoạn.
Thay vì chỉ tìm hiểu qua hình ảnh hay lời giới thiệu, người học được trực tiếp cầm kim, chọn chỉ, thực hành từng đường thêu dưới sự hướng dẫn của người am hiểu nghề.
Những kỹ năng vốn được tích lũy trong đời sống gia đình, cộng đồng vì thế có thêm cơ hội được trao truyền một cách cụ thể.
Mỗi thao tác không chỉ giúp người học làm quen với kỹ thuật thủ công, mà còn mở ra sự tiếp cận gần gũi hơn với những giá trị văn hóa được lưu giữ trong trang phục dân tộc.
Với người Khơ Mú, trang phục truyền thống là dấu hiệu nhận diện bản sắc tộc người, thể hiện quan niệm thẩm mỹ và sự khéo léo của người phụ nữ.
Những đường thêu, họa tiết và cách phối màu tạo nên nét riêng; đồng thời phản ánh tri thức, kinh nghiệm được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Học viên Vì Thị Ui chia sẻ, lớp học giúp chị có thêm cơ hội tìm hiểu trang phục của dân tộc mình, nhận biết các họa tiết và trực tiếp thực hành kỹ thuật may, thêu. Qua đó, chị hiểu hơn những giá trị văn hóa gắn với trang phục truyền thống, có thêm kiến thức để tiếp tục gìn giữ và trao truyền cho thế hệ sau.
Việc trao truyền kỹ thuật may, thêu càng có ý nghĩa khi đặt trong bối cảnh nhiều giá trị văn hóa Khơ Mú đang phụ thuộc không nhỏ vào trí nhớ, sự am hiểu của các nghệ nhân lớn tuổi.
Thực tế, không chỉ nghề thủ công mà dân ca, nhạc cụ, điệu múa truyền thống cũng cần được tiếp tục sưu tầm, thực hành và truyền dạy. Nếu thiếu sự tiếp nối của thế hệ trẻ, những tri thức được tích lũy qua nhiều đời có thể dần mai một.
Trong đời sống hiện nay, trang phục truyền thống không còn được sử dụng thường xuyên trong mọi sinh hoạt như trước.
Sự thay đổi trong thói quen ăn mặc cũng khiến một số kỹ năng may, thêu đứng trước nguy cơ mai một nếu thiếu người thực hành và tiếp nối. Bởi vậy, việc tổ chức các lớp truyền dạy ngay tại địa phương có ý nghĩa thiết thực.
Đây là cách đưa nghề thủ công trở lại gần hơn với đời sống, giúp thế hệ trẻ không chỉ biết đến trang phục dân tộc qua lễ hội, biểu diễn mà còn hiểu cách làm ra từng sản phẩm và giá trị văn hóa ẩn chứa bên trong.
Đưa văn hóa Khơ Mú vào đời sống cộng đồng
Cùng với truyền dạy kỹ thuật may, thêu, phường Nghĩa Lộ quan tâm phát huy vai trò của nghệ nhân, người am hiểu văn hóa trong gìn giữ và trao truyền các giá trị truyền thống của người Khơ Mú.
Trong đó, nghệ nhân Vì Văn Sang, là một trong những người được địa phương ghi nhận, coi trọng. Nghệ nhân Vì Văn Sang không chỉ sưu tầm, phục dựng nhạc cụ, điệu múa và các giá trị văn hóa dân gian, ông còn tích cực hướng dẫn thanh thiếu niên tìm hiểu, thực hành văn hóa truyền thống.
Ông luôn nhìn nhận, văn hóa chỉ thực sự được gìn giữ khi có người kế tục và tiếp nối. Những giá trị văn hóa, tri thức cần được truyền lại thông qua thực hành và sự tham gia của chính người dân.
Hiện nay, địa phương khuyến khích, là đưa văn hóa dân tộc lên các nền tảng số. Người dân, đặc biệt là thanh niên, được khuyến khích giới thiệu trang phục, phong tục và điệu múa truyền thống thông qua hình ảnh, video.
Qua đó, những nét đẹp văn hóa Khơ Mú có thêm không gian lan tỏa, tiếp cận công chúng, nhất là thế hệ trẻ.
Tại Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026 mới đây, phường Nghĩa Lộ huy động 50 diễn viên tham gia diễu diễn đường phố, giới thiệu trang phục và bản sắc văn hóa các dân tộc trên địa bàn.
Những điệu múa Khơ Mú cũng được đưa vào các chương trình biểu diễn văn nghệ tại địa phương, tạo điều kiện để người dân thực hành và giới thiệu di sản của cộng đồng mình.
Từ những lớp học may, thêu đến hoạt động trình diễn và quảng bá trên các nền tảng số, Nghĩa Lộ đang mở rộng cách thức gìn giữ văn hóa Khơ Mú.
Khi kỹ năng được trao truyền, trang phục được thực hành và hiện diện trong đời sống cộng đồng, di sản không chỉ được lưu giữ mà còn có cơ hội tiếp tục phát triển qua các thế hệ.
