Người giữ lửa
Người giữ mạch nguồn văn hóa Pà Thẻn
Tại thôn My Bắc (xã Tân Trịnh, tỉnh Tuyên Quang) Nghệ nhân Nhân dân Sìn Văn Phong đã dành nhiều năm để nghiên cứu, thực hành và truyền dạy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Pà Thẻn.
Không chỉ góp phần gìn giữ các nghi lễ cổ truyền, ông còn tích cực vận động người dân thay đổi những tập tục không còn phù hợp, đưa việc bảo tồn bản sắc gắn với xây dựng đời sống văn hóa mới.
Bền bỉ trao truyền di sản
Nghệ nhân Nhân dân Sìn Văn Phong là truyền nhân đời thứ 5 trong gia đình. Từ nhỏ, ông đã được cha kể cho nghe những câu chuyện cổ, những phong tục và nghi lễ gắn với đời sống của người Pà Thẻn.
Những câu chuyện ấy dần trở thành vốn hiểu biết đầu tiên, nuôi dưỡng tình yêu và ý thức gìn giữ văn hóa dân tộc trong ông.

Vì vậy, ông dành nhiều tâm huyết gìn giữ và truyền dạy các nghi lễ văn hóa truyền thống của dân tộc Pà Thẻn.
Năm 11 tuổi, ông bắt đầu theo cha học nghề thầy cúng. Sau nhiều năm rèn luyện, ông đã hoàn thành nghi lễ cấp sắc ở bậc cao nhất, tương đương bậc thứ 8, đủ điều kiện thực hiện những nghi lễ quan trọng trong cộng đồng.
Với người Pà Thẻn, thầy cúng không chỉ là người chủ trì các nghi thức tín ngưỡng mà còn giữ vai trò lưu truyền những tri thức dân gian được tích lũy qua nhiều thế hệ.
Trong điều kiện dân tộc chưa có chữ viết riêng, các bài cúng chủ yếu được ghi nhớ và truyền lại bằng tiếng nói. Bởi vậy, việc học nghề thầy cúng càng đòi hỏi sự kiên trì, trí nhớ và quá trình thực hành nghiêm túc.
Trong số những di sản được Nghệ nhân Nhân dân Sìn Văn Phong nắm giữ, Lễ hội Nhảy lửa là một nghi thức đặc sắc của người Pà Thẻn. Khi tiếng đàn Pàn dơ và nhịp vòng lắc Pà sán tầu vang lên, những chàng trai chân trần lần lượt bước vào vòng than hồng, tạo nên khung cảnh độc đáo và đầy cuốn hút.
Đằng sau nghi thức ấy, là hệ thống quan niệm tâm linh, các bài cúng và quy trình thực hành được truyền qua nhiều đời. Những người có hiểu biết sâu về nghi lễ, trong đó có thầy cúng Sìn Văn Phong, giữ vai trò quan trọng trong việc chuẩn bị, chủ trì và hướng dẫn các thế hệ tiếp nối.
Nhờ vậy, Lễ hội Nhảy lửa không chỉ được duy trì trong đời sống tín ngưỡng, mà còn trở thành một dấu ấn văn hóa của cộng đồng Pà Thẻn ở Tân Trịnh.

Bên cạnh Lễ hội Nhảy lửa, ông còn am hiểu và thực hành nhiều nghi lễ khác như cúng đón Tết, cúng thổ công, cưới xin, lễ kéo chày, lễ cấp sắc.
Mỗi nghi lễ có những quy định riêng về trình tự, lời khấn và lễ vật. Việc thực hành đúng không chỉ thể hiện sự tôn trọng phong tục mà còn giúp những giá trị văn hóa được duy trì trong đời sống cộng đồng.
Nhận thức rõ nguy cơ mai một khi lớp người am hiểu ngày càng cao tuổi, từ năm 1988, Nghệ nhân Nhân dân Sìn Văn Phong đã bắt đầu truyền dạy nghề cho con em trong thôn.
Một khóa học làm thầy cúng thường kéo dài ít nhất 3 năm. Người học phải ghi nhớ các bài cúng, tên tuổi tổ tiên, những đời thầy cúng trước và từng bước làm quen với việc thực hành nghi lễ.

Sau mỗi giai đoạn học tập, những người có khả năng tiếp thu và đáp ứng yêu cầu sẽ được làm lễ cấp sắc. Đến nay, ông đã truyền nghề cho 12 người. Trong số này, có 3 người đã nắm vững và thực hành tốt những di sản văn hóa phi vật thể được ông trao truyền.
Nghệ nhân Sìn Văn Phong chia sẻ: “Tôi đặc biệt muốn dạy cho lớp thanh, thiếu niên, bởi các cháu tiếp thu rất nhanh. Điều tôi mong mỏi nhất là văn hóa truyền thống của cha ông sẽ được thế hệ trẻ kế tục, giữ gìn và lan tỏa đến mai sau”.
Giữ bản sắc, bỏ hủ tục
Nhiều năm qua, Nghệ nhân Nhân dân Sìn Văn Phong luôn trân trọng và gìn giữ những giá trị văn hóa của dân tộc mình. Với ông, di sản văn hóa phi vật thể của người Pà Thẻn không chỉ để cất giữ trong ký ức, mà phải được “thổi hồn” để sống cùng cộng đồng, trở thành nguồn lực phát triển.
Bởi thế, ở mỗi lễ hội, mỗi sinh hoạt văn hóa của bản làng Tân Trịnh, người ta đều thấy bóng dáng ông - người nghệ nhân tận tụy, được đồng bào ví như “cánh chim đầu đàn”, vừa gìn giữ bản sắc, vừa dẫn dắt con cháu xóa bỏ các hủ tập tục lạc hậu, xây dựng cuộc sống đoàn kết, ấm no.

Song hành cùng công tác bảo tồn di sản, Nghệ nhân Nhân dân Sìn Văn Phong còn là người đi đầu trong phong trào xóa bỏ hủ tục. Với uy tín của trưởng họ Sìn, ông chủ động nghiên cứu, bổ sung hương ước, quy ước thôn, xã những điều khoản rõ ràng để bài trừ tập tục lạc hậu.
Không chỉ trong lễ hội mà cả trong đời sống hằng ngày, ông cùng bà con thống nhất giữ sự trang nghiêm, thực hành đúng nghi thức, tránh phô trương, lãng phí, loại bỏ cờ bạc và những thói quen không còn phù hợp.
Nghệ nhân Nhân dân Sìn Văn Phong còn mạnh dạn từ chối làm lễ cho những gia đình ép con cưới khi chưa đủ tuổi, thách cưới cao hay duy trì hôn nhân cận huyết.
Để những nghệ nhân như ông Phong có điều kiện tiếp tục gìn giữ và trao truyền nghi lễ, bên cạnh ý thức của cộng đồng, sự quan tâm, hỗ trợ từ các chương trình, chính sách bảo tồn văn hóa cũng đóng vai trò quan trọng.
Bà Lương Thị Kiệm - Trưởng phòng Văn hóa xã Tân Trịnh, cho biết: Dự án 6 về "Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các DTTS gắn với phát triển du lịch" thuộc Chương trình MTQG phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2030 (Chương trình MTQG 1719) đã tạo thêm điều kiện để địa phương duy trì và phát huy Lễ hội nhảy lửa của người Pà Thẻn".
Từ nguồn lực của dự án, lễ hội có thể được tổ chức thường xuyên ở quy mô thôn, từng bước tạo nền tảng để mở rộng quy mô tổ chức cấp xã, cấp tỉnh. Đặc biệt, việc phát huy vai trò của những nghệ nhân am hiểu phong tục, tập quán như ông Sìn Văn Phong có ý nghĩa thiết thực.
Theo đó, Nghệ nhân Sìn Văn Phong không chỉ trực tiếp thực hành nghi lễ, mà còn là những người lưu giữ tri thức dân gian, truyền dạy cho thế hệ trẻ, góp phần để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng.

![[Video] Sống lại nghề dệt thổ cẩm của người Pà Thẻn](https://vnn.1cdn.vn/2026/11/02/pa-then.jpg)
