Thành tựu và Phát triển

Thành tựu và Phát triển

Lạng Sơn: Thành công từ mô hình chanh rừng Mẫu Sơn

Tuấn Trình • 19/11/2026 14:26

Được xem là cây trồng chủ lực của đồng bào Dao ở vùng núi Mẫu Sơn, tỉnh Lạng Sơn, chanh rừng bản địa không chỉ mang lại giá trị dược liệu quý, mà còn mở ra hướng đi xóa đói giảm nghèo, với tiềm năng thu nhập lên tới 1 tỷ đồng/ha/năm.

3.png
Chanh rừng Mẫu Sơn quả nhỏ bằng quả quất, vỏ quả xanh chứa nhiều tinh dầu, khi chín chuyển sang màu vàng tươi với vị ngọt bùi

Đặc sản bản địa mang giá trị dược liệu quý

Nằm ở độ cao từ 800 đến hơn 1.500m so với mực nước biển, vùng núi Mẫu Sơn với nhiệt độ trung bình 21 - 22°C và độ ẩm 83 - 85%. Chính điều kiện tự nhiên đặc thù này đã nuôi dưỡng giống chanh rừng bản địa - loài cây đặc hữu chỉ có tại đây.

Khác với các loại chanh thông thường, chanh rừng Mẫu Sơn có quả nhỏ bằng quả quất, bên trong chứa 3 - 5 hạt. Vỏ quả xanh chứa nhiều tinh dầu thơm nồng, khi chín chuyển sang màu vàng tươi với vị ngọt bùi.

Từ bao đời nay, đồng bào Dao nơi đây đã tận dụng chanh rừng làm gia vị quen thuộc và xem như một vị thuốc dân gian để kháng khuẩn, giữ ấm cơ thể.

Quả tươi hoặc sấy khô ngâm với muối trắng, mật ong rừng trở thành bài thuốc hữu hiệu giúp giảm nhanh các triệu chứng cảm lạnh, ho và đau rát họng.

Đáp ứng nhu cầu thị trường về chăm sóc sức khỏe, chanh rừng nay được chế biến thành nhiều sản phẩm OCOP và quà biếu giá trị cao như ô mai chanh, chanh ngâm mật ong...

1a(1).png
Từ chanh rừng tươi, làm ra ô mai chanh rừng, chanh muối sấy dẻo… Sau chế biến, giá trị sản phẩm tăng gấp nhiều lần

Bài toán nâng tầm kinh tế và nỗ lực phục hồi vùng trồng

Dù mang lại giá trị kinh tế lớn, chanh rừng Mẫu Sơn lại phát triển khá chậm, phải đến năm thứ 5 mới bắt đầu cho thu hoạch quả đạt chuẩn chất lượng.

Chia sẻ về hành trình canh tác, chị Triệu Thúy Hoa, trú tại thôn Trà Ký, xã Mẫu Sơn cho biết: "Cây chanh rừng con được chúng tôi ươm cẩn thận trong vườn nhà, sau khoảng 1 năm mới đem ra trồng. Cây phát triển rất chậm, hằng năm chúng tôi chỉ phát cỏ và bón phân chuồng. Đến năm thứ 5, cây mới bắt đầu cho thu hoạch quả đạt chất lượng. Những cây phát triển tốt có thể cho 10 - 20 kg quả/năm, với giá bán từ 60.000 - 80.000 đồng/kg quả tươi".

Để gia tăng giá trị nông sản, năm 2021, anh Hoàng Phúc Thắng - Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Nông trang sinh thái Mẫu Sơn đã thành lập HTX, tập trung chế biến sâu. Anh Thắng chia sẻ: "Từ chanh rừng tươi, chúng tôi làm ra ô mai chanh rừng, chanh muối sấy dẻo… Sau chế biến, giá trị sản phẩm tăng gấp nhiều lần. Hiện, 1 hộp ô mai mật ong chanh rừng Mẫu Sơn loại 300g có giá 150.000 đồng.

Quy trình làm ô mai đòi hỏi sự tỉ mỉ qua nhiều công đoạn thủ công như rửa sạch, ướp muối, cắt bỏ hạt và ướp gừng tươi trong nhiều ngày để giữ trọn hương vị cùng dược tính.

Đánh giá về hiệu quả kinh tế, ông Hoàng Vĩnh Hưng - Chủ tịch UBND xã Mẫu Sơn, khẳng định: "Chanh rừng Mẫu Sơn là cây trồng đặc hữu, chủ lực trong phát triển kinh tế của người dân xã Mẫu Sơn. Nếu thời tiết thuận lợi, cây sinh trưởng và phát triển tốt, 1 ha chanh rừng có thể mang lại thu nhập lên đến 1 tỷ đồng/năm."

Anh Hoàng Phúc Thắng cho biết, diện tích của HTX đã sụt giảm mạnh từ hơn 11 ha xuống còn khoảng 3 - 4 ha. Trước thực trạng này, HTX đang tích cực hướng dẫn người dân tuyển chọn cây khỏe, quả to, vỏ bóng để canh tác theo tiêu chuẩn VietGAP nhằm bảo đảm nguồn nguyên liệu sạch.

Nhằm bảo tồn nguồn gen cây bản địa và tạo sinh kế bền vững, chính quyền địa phương đang phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chuyên môn nghiên cứu, nhân giống và mở rộng diện tích.

Điểm tựa quan trọng cho người dân và doanh nghiệp hiện nay là Nghị quyết số 10/2025/NQ-HĐND của HĐND tỉnh Lạng Sơn về hỗ trợ ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học và công nghệ, với mức hỗ trợ tối đa lên đến 200 triệu đồng cho hộ gia đình và 2 tỷ đồng cho doanh nghiệp, HTX.

Sự chung tay của chính quyền, nhà khoa học và người dân, cùng đòn bẩy từ chính sách mới, chính là chìa khóa để vượt qua dịch bệnh, chuyển đổi từ sản xuất nông hộ nhỏ lẻ sang mô hình hàng hóa tập trung gắn với chế biến sâu.

Qua đó, bảo tồn thành công sản vật quý của đồng bào Dao và nâng cao thu nhập cho người dân vùng cao Lạng Sơn.

Tuấn Trình