Di sản và lễ hội

Di sản và lễ hội

Tiếp lửa văn hóa truyền thống Gia Rai

Ngọc Thu • 19/11/2026 18:01

Giữa cuộc sống hiện đại, những âm thanh cồng chiêng, điệu múa xoang và nét đẹp văn hóa truyền thống vẫn được đồng bào Gia Rai ở xã Chư Păh, tỉnh Gia Lai gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ.

văn hóa truyền thống Gia Rai.jpg
Đội cồng chiêng xã Chư Păh trình diễn tại Festival Cồng chiêng năm 2026. Ảnh: Ngọc Thu

Bằng những việc làm thiết thực từ cơ sở, từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG), xã Chư Păh đang từng bước khơi dậy tình yêu văn hóa truyền thống trong cộng đồng, trở thành nguồn lực phục vụ phát triển du lịch.

Đưa chiêng về làng

Xã Chư Păh hiện có gần 20% dân số là đồng bào DTTS, chủ yếu là người Gia Rai. Nhằm duy trì không gian sinh hoạt văn hóa truyền thống, địa phương chú trọng thành lập các câu lạc bộ cồng chiêng, tạo điều kiện để người dân gặp gỡ, luyện tập và trao truyền những giá trị văn hóa của dân tộc.

img_1087.jpg
CLB cồng chiêng làng Krái (nay là thôn Phú Hòa 2) được thành lập với 45 thành viên. Ảnh: Ngọc Thu

Tháng 12/2025, từ nguồn kinh phí của Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021-2025, Câu lạc bộ (CLB) cồng chiêng làng Krái (nay là thôn Phú Hòa 2) được thành lập với 45 thành viên.

Không chỉ tập hợp những người có chung niềm đam mê, CLB còn hướng đến duy trì hoạt động tập luyện thường xuyên, từng bước truyền dạy kỹ năng diễn tấu cồng chiêng, múa xoang cho lớp trẻ trong làng.

Để tiếp thêm điều kiện cho CLB hoạt động, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai đã trao tặng 1 bộ cồng chiêng Gia Rai, 1 đàn T'rưng, 1 bộ âm thanh lưu động, trang phục truyền thống và hỗ trợ kinh phí tập luyện, với tổng giá trị khoảng 200 triệu đồng.

Sự hỗ trợ này không chỉ bổ sung phương tiện sinh hoạt văn hóa, mà còn tạo động lực để các nghệ nhân, thành viên duy trì tập luyện, đưa tiếng chiêng hiện diện thường xuyên hơn trong đời sống cộng đồng.

img_1088.jpg
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai đã trao tặng 1 bộ cồng chiêng Gia Rai, đàn T'rưng, 1 trang phục truyền thống... cho Đội cồng chiêng làng Krái. Ảnh: Ngọc Thu

Chị A Mơn chia sẻ: “Cứ đến thứ Tư hằng tuần, sau khi đi làm về, chúng tôi lại tập trung luyện tập. Có thêm bộ chiêng, thành lập câu lạc bộ, người dân có điều kiện gặp gỡ, tập luyện và quan trọng hơn là truyền dạy cho con cháu, để tiếng chiêng không bị mai một.

Ai cũng vui vì được đánh chiêng, múa xoang cùng bà con. Mong muốn của chúng tôi là duy trì hoạt động này để con cháu sau này cũng biết và yêu văn hóa của dân tộc mình”.

Từ những bộ chiêng được trao về làng, những buổi tập luyện được duy trì đều đặn, không gian văn hóa truyền thống đang dần được khơi dậy. Ở đó, người lớn có thêm cơ hội thực hành di sản, còn lớp trẻ được tiếp cận với những âm thanh, điệu múa vốn gắn bó với đời sống của cha ông.

Đánh thức nguồn lực văn hóa từ buôn làng

Không chỉ thực hành di sản trong cộng đồng, các nghệ nhân còn tích cực tham gia những chương trình trình diễn, giao lưu văn hóa nhằm giới thiệu nét đẹp truyền thống của các dân tộc đến công chúng.

Ông Rơ Châm Vang - Đội trưởng CLB cồng chiêng thôn phú Hòa 2, chia sẻ: "Cồng chiêng gắn bó với con người trong suốt vòng đời, từ khi sinh ra đến lúc trưởng thành và khi về với tổ tiên. Vì vậy, bà con luôn trân quý tiếng chiêng. Được Nhà nước quan tâm, tạo điều kiện bảo tồn văn hóa truyền thống, tôi càng thấy mình phải có trách nhiệm truyền dạy cho con cháu.

Mong muốn của tôi là lớp trẻ biết đánh trống, hiểu giá trị của tiếng trống dân tộc mình và tiếp tục gìn giữ để âm thanh ấy mãi vang lên trong buôn làng”.

Bảo tồn văn hóa truyền thống góp phần lưu giữ những giá trị được bồi đắp qua nhiều thế hệ, đồng thời mở ra hướng phát triển mới cho các địa phương miền núi. Khi được gìn giữ và khai thác phù hợp, di sản văn hóa có thể trở thành sản phẩm du lịch đặc sắc, góp phần tạo sinh kế, nâng cao đời sống người dân.

Xác định đây là hướng đi quan trọng, xã Chư Păh đã xây dựng kế hoạch bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc gắn với phát triển du lịch nghỉ dưỡng và du lịch cộng đồng giai đoạn 2025 - 2030, định hướng đến năm 2035.

Theo đó, địa phương chú trọng quảng bá tiềm năng du lịch, kêu gọi đầu tư hạ tầng, khảo sát khôi phục các làng nghề truyền thống, lễ hội và phát triển đội ngũ nghệ nhân trình diễn cồng chiêng, múa xoang phục vụ du khách.

965fbec92b22ab7cf233.jpg
Các thành viên trong đội cồng chiêng xã Chư Păh hướng dẫn du khách trải nghiệm giã gạo chày đôi của người Gia Rai. Ảnh: Ngọc Thu

Xã đặt mục tiêu mỗi làng thành lập một đội cồng chiêng, xây dựng ít nhất một CLB sinh hoạt văn hóa dân gian tại các làng vùng đồng bào DTTS; phấn đấu xây dựng Nhà rông Văn hóa tại thôn phú Hòa 2, hình thành từ 1 - 2 làng nghề thủ công truyền thống và xây dựng làng thôn phú Hòa 2 trở thành Làng Văn hóa du lịch cộng đồng.

Địa phương cũng định hướng tổ chức liên hoan cồng chiêng, hát dân ca, tạc tượng định kỳ 2 năm/lần; phát triển du lịch trải nghiệm nông nghiệp kết hợp khám phá văn hóa, thưởng thức ẩm thực truyền thống của người Gia Rai.

Bà Trần Thị Thúy - Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Chư Păh, cho biết: Ngoài khai thác tiềm năng du lịch, địa phương sẽ tạo động lực để người dân chủ động gìn giữ, phát huy di sản. Trong đó, cộng đồng vừa là chủ thể sáng tạo, thực hành văn hóa, vừa trực tiếp tham gia xây dựng và hưởng lợi từ các hoạt động du lịch.

Việc bảo tồn cũng gắn với xây dựng nếp sống văn minh, từng bước loại bỏ hủ tục lạc hậu, làm giàu thêm những giá trị văn hóa tốt đẹp của các dân tộc.

Cùng với nỗ lực của địa phương, ngành Văn hóa tiếp tục quan tâm tổ chức các lớp bồi dưỡng, truyền dạy nhạc cụ dân tộc cho thế hệ trẻ, phục dựng những nghi thức truyền thống đặc sắc, từng bước kết nối hoạt động bảo tồn với phát triển du lịch cộng đồng.

Tuy nhiên, để di sản được gìn giữ lâu dài, điều cốt lõi vẫn là sự tiếp nối từ cộng đồng. Những bộ chiêng chỉ thực sự có giá trị khi được sử dụng, nghệ nhân còn tâm huyết truyền dạy và thế hệ trẻ yêu thích, chủ động đón nhận.

Khi tiếng chiêng tiếp tục ngân vang trong buôn làng, bản sắc văn hóa Gia Rai sẽ được gìn giữ và lan tỏa qua các thế hệ.

Ngọc Thu