Sắc màu 54
Từ món ăn dân dã đến hội thi mang ý nghĩa văn hóa và kết nối cộng đồng
Từ một nghề chế biến món ăn dân gian gắn với mùa vụ và lễ Cúng trăng, giã cốm dẹp đã trở thành hoạt động văn hóa mang ý nghĩa kết nối cộng đồng.

Từ hạt nếp quê nhà đến lễ vật thiêng liêng - cốm dẹp
Sáng 21/11, xã Ô Lâm tổ chức khai mạc Hội thi “Giã cốm dẹp” cùng chuỗi hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao dân gian chào mừng Lễ hội Óoc Om Bóc (Lễ hội Cúng trăng) và Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026.

Với chủ đề “Ô Lâm - giữ gìn bản sắc văn hóa Khmer, đoàn kết và phát triển”, hội thi thu hút 24 đội đến từ các khối Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, đoàn thể, trường học, các ấp, khóm và lực lượng vũ trang.
Đối với đồng bào Khmer Nam Bộ nói chung và người dân Ô Lâm nói riêng, cốm dẹp không chỉ là món ăn dân dã mà còn mang ý nghĩa văn hóa, tín ngưỡng sâu sắc. Được làm từ những hạt nếp vừa chín tới, qua bàn tay khéo léo của người dân, cốm dẹp trở thành thức cúng không thể thiếu trong lễ Cúng trăng vào rằm tháng 10 âm lịch, còn gọi là Sene Priek Khee.

Đây là dịp đồng bào Khmer bày tỏ lòng biết ơn đối với thiên nhiên, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Sau nghi thức cúng trăng, bà con cùng thưởng thức cốm dẹp, uống trà, chuyện trò, chia sẻ kinh nghiệm sản xuất và những câu chuyện đời sống thường ngày.
Bởi vậy, mỗi mẻ cốm dẹp không chỉ kết tinh hương vị của hạt nếp quê nhà mà còn chứa đựng tình cảm, sự gắn bó và nét đẹp sinh hoạt cộng đồng được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Nhịp chày giã cốm dẹp kết nối cộng đồng
Điểm nhấn của hội thi là phần thực hành các công đoạn làm cốm dẹp theo phương thức truyền thống. Từ rang nếp, giã cốm đến sàng, sảy, mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự khéo léo, kinh nghiệm và phối hợp nhịp nhàng giữa các thành viên.
Một mẻ cốm ngon cần ít nhất 4 người cùng tham gia, với sự phân công cụ thể: người rang nếp, hai người phối hợp giã bằng chày, cối và người đảm nhiệm việc sàng sảy, làm sạch. Những nhịp chày đều đặn, dứt khoát hòa cùng tiếng cười nói tạo nên không khí sôi nổi, tái hiện sinh động nét lao động truyền thống của đồng bào Khmer.

Hội thi năm nay có sự tham gia của cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang trên địa bàn, trong đó có Lữ đoàn Tăng thiết giáp 416. Sự hiện diện và giao lưu của các chiến sĩ với người dân địa phương không chỉ làm phong phú thêm hoạt động lễ hội mà còn góp phần thắt chặt tình đoàn kết quân - dân.

Phát biểu tại lễ khai mạc, bà Néang Sâm Bô, Phó Chủ tịch UBND xã Ô Lâm, cho biết, sự tham gia đông đảo của 24 đội thi cùng các hoạt động văn hóa, nghệ thuật góp phần chăm lo đời sống tinh thần cho cán bộ, công chức, viên chức và Nhân dân; đồng thời lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc cùng sinh sống trên địa bàn.

Không gian lễ hội còn trở nên phong phú với màn trình diễn kỹ thuật làm bánh Kà-tum, từ lựa chọn nguyên liệu, đan vỏ đến gói bánh; các tiết mục sân khấu Dì Kê, múa trống Chhay-Dăm, hòa tấu nhạc ngũ âm, giao lưu văn nghệ quần chúng và những trò chơi dân gian như đẩy cà om, nhảy bao bố, kéo co đồng đội.
Trao truyền di sản, nuôi dưỡng tình yêu văn hóa Khmer
Giá trị nổi bật của hội thi không chỉ nằm ở những mẻ cốm dẹp thơm ngon hay sự tranh tài giữa các đội, mà còn ở cơ hội để thế hệ trẻ trực tiếp tiếp cận, trải nghiệm và học hỏi kỹ năng văn hóa truyền thống.
Thông qua hoạt động thực hành, thanh thiếu niên, học sinh được quan sát cách lựa chọn nếp, rang nếp, sử dụng chày, cối và phối hợp trong từng công đoạn làm cốm. Những kiến thức vốn được trao truyền trong gia đình, phum sóc nay được tái hiện trong không gian sinh hoạt cộng đồng, giúp người trẻ hiểu hơn về phong tục, tập quán và đời sống tinh thần của dân tộc mình.

Từ một nghề chế biến món ăn dân gian gắn với mùa vụ và lễ Cúng trăng, giã cốm dẹp đã trở thành hoạt động văn hóa mang ý nghĩa kết nối cộng đồng. Việc đưa phong tục truyền thống vào hội thi không chỉ tạo sức hấp dẫn cho lễ hội mà còn góp phần khơi dậy niềm tự hào, ý thức gìn giữ bản sắc trong mỗi người dân.

Theo bà Néang Sâm Bô, hội thi tạo điều kiện để thanh thiếu niên, học sinh giao lưu, học hỏi kỹ thuật giã cốm dẹp, qua đó tiếp nối và gìn giữ nét đẹp văn hóa của cha ông. Địa phương mong muốn mỗi người dân nâng cao ý thức, trách nhiệm trong bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.
Thông qua chuỗi hoạt động, xã Ô Lâm kỳ vọng quảng bá những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Khmer, tạo không gian giao lưu cộng đồng và từng bước phát triển du lịch trải nghiệm tại địa phương.

Giữa nhịp sống hiện đại, những nhịp chày giã cốm dẹp vẫn vang lên nơi phum sóc Ô Lâm như một minh chứng cho sức sống bền bỉ của văn hóa truyền thống. Bởi bảo tồn di sản không chỉ là lưu giữ những phong tục của quá khứ, mà quan trọng hơn là làm cho các giá trị ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay và được các thế hệ mai sau trân trọng, tiếp nối.


