Người giữ lửa

Tạo dựng sinh kế

Nhắc đến vùng Cao nguyên đá Đồng Văn, người ta thường nghĩ đến những dãy núi đá xám dựng đứng, những hốc đá lởm chởm, nơi cây ngô vừa là nguồn lương thực chính, vừa là kế sinh nhai gần như duy nhất của người dân. Ở thôn Séo Lủng A, xã Sà Phìn, điều đó cũng đã từng là câu chuyện quen thuộc suốt bao năm.

Ngày chúng tôi gặp Vàng Thị Chở, Bí thư Chi bộ thôn Séo Lủng A, chị đang hướng dẫn kỹ thuật trồng bắp cải cho các hộ dân. Giữa những luống rau xanh trải dài trên triền đá, chị tâm sự: “Cuộc sống hàng trăm năm nay trên vùng Cao nguyên đá này là cuộc đấu tranh sinh tồn với mưa gió tự nhiên. Khó, khổ vậy cũng chỉ để giữ cho bằng được bụm đất bé bằng bàn tay còn sót lại trong các hốc đá lô nhô, lởm chởm, chằng chịt để cây ngô có thể lớn lên mà cho bắp.

Khắc nghiệt là vậy mà cứ lớn ngang lưng người, cây ngô lại thành thức ăn cho sâu keo. Năm nào sâu nhiều ngô chết thì phải trồng lại. Bao nhiêu mồ hôi công sức dồn cả vào nhát cuốc. Ấy thế mà, 1ha ngô sau khi trừ giống, vốn, thuốc sâu, thu về chỉ vỏn vẹn trên dưới chục triệu đồng. Mỗi năm một vụ, con người cũng phải quay quắt với cây ngô!”.

Bước ngoặt đến vào năm 2020, khi địa phương triển khai chủ trương chuyển đổi cây trồng theo Nghị quyết 05-NQ/TU của tỉnh Hà Giang cũ (trước sáp nhập). Từ đây, Vàng Thị Chở là một trong những người đầu tiên mạnh dạn đưa cây bắp cải vào trồng thử nghiệm tại thôn.

Thời điểm ấy, không ít người nghi ngại. Giữa vùng đá thiếu nước, quen trồng ngô từ bao đời, việc đưa một loại rau hàng hóa vào sản xuất khiến nhiều người lo không hiệu quả. Nhưng chị Chở vẫn kiên trì đi từng nhà vận động, giải thích cho người dân thấy lợi ích của việc chuyển đổi cây trồng, đồng thời trực tiếp làm mẫu để mọi người tin tưởng.

Những luống bắp cải đầu tiên phát triển tốt ngoài mong đợi. Cây bắp cải thích nghi với khí hậu lạnh, tận dụng độ ẩm từ sương, ít sâu bệnh và gần như không cần tưới nhiều. Khi hiệu quả được chứng minh, ngày càng nhiều hộ dân trong thôn mạnh dạn làm theo.

Mở lối thoát nghèo

Từ vài diện tích trồng thử ban đầu, đến nay toàn thôn Séo Lủng A đã có 70/74 hộ tham gia trồng bắp cải với khoảng 30ha chuyên canh. Năng suất đạt khoảng 40 tấn/ha/vụ, mỗi năm trồng 3 vụ, tương đương 120 tấn/ha. Với giá bán bình quân 3.000 đồng/kg, sau khi trừ chi phí, người dân thu lãi khoảng 280 triệu đồng/ha/năm.

Những con số ấy là minh chứng rõ ràng cho hiệu quả của hướng đi mới. Cây bắp cải đã trở thành nguồn thu nhập chính của nhiều hộ gia đình trong thôn.

Theo Bí thư xã Sà Phìn Đỗ Quốc Hương, nhiều năm nay, nguồn nước sinh hoạt của người dân cơ bản được đáp ứng từ hệ thống hồ treo xây dựng rải rác trên địa bàn, nhưng nước phục vụ sản xuất vẫn luôn là bài toán khó. Thế nhưng, cây bắp cải lại thích nghi rất tốt với điều kiện tự nhiên khắc nghiệt ở địa phương. Cây tận dụng độ ẩm từ sương, phát triển ổn định, cho bắp chắc, có cây nặng tới 3kg mà gần như không cần tưới.

Bên cạnh khả năng thích nghi tốt với điều kiện khắc nghiệt, bắp cải trồng ở Séo Lủng A còn mang lại giá trị kinh tế vượt trội. Bắp cải ở đây giòn, ngọt, chắc, có thể dùng ngay tại vườn mà không phải lo về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Nhờ chất lượng tốt, thương lái từ các tỉnh lân cận tìm đến thu mua. Có thời điểm giá bắp cải lên tới 13.000 đồng/kg. Bình quân, lợi nhuận từ 1ha rau bắp cải cao gấp khoảng 10 lần so với 1ha ngô, giúp người dân có nguồn thu ổn định và từng bước vươn lên thoát nghèo.

Nhưng điều làm nên sự bền vững cho mô hình này không chỉ nằm ở năng suất, mà còn ở đầu ra ổn định. Nhận thấy muốn người dân yên tâm sản xuất thì phải giải quyết được đầu ra cho sản phẩm, Vàng Thị Chở đã chủ động tìm kiếm thị trường tiêu thụ.

Từ những đầu mối quen biết ban đầu, chị từng bước kết nối hơn 30 đầu mối tiêu thụ, liên kết tiêu thụ sản phẩm cho các hộ trong thôn và hỗ trợ nhiều hộ dân ngoài thôn. Nhờ đó, bắp cải của Séo Lủng A không chỉ tiêu thụ trong tỉnh mà còn được đưa tới các thị trường như Phú Thọ, Cao Bằng, Hà Nội..., đồng thời cung cấp cho các trường học trên địa bàn.

Nhờ có đầu ra ổn định, mô hình trồng bắp cải ở Séo Lủng A ngày càng phát huy hiệu quả, giúp nhiều hộ gia đình từng bước vươn lên thoát nghèo. Những gia đình như Vừ Vả Kía, Vừ Mí Cơ, Vừ Pà Phứ, Vừ Dũng Chía hay Vừ Nhìa Súng là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của hướng đi mới mà chị Chở cùng người dân Séo Lủng A đã kiên trì xây dựng.

Cách làm giàu của chàng trai Tày trên Cao nguyên đá

Khâu Vai - Điểm hẹn hấp dẫn mùa hoa trên cao nguyên đá

Vũ Mừng